महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) शेतकरी मित्रांनो, शेतातील पिकांची अहोरात्र देखभाल करूनही अनेकदा जंगली आणि पाळीव प्राण्यांमुळे पिकांचे अतोनात नुकसान होते. प्राण्यांपासून पिकांचे आणि शेतीचे रक्षण करण्यासाठी शेताभोवती कुंपण घालणे हा एक उत्तम पर्याय आहे. मात्र, कुंपण लावण्याचा खर्च खूप जास्त असल्याने सामान्य शेतकऱ्याला तो परवडत नाही.
हीच अडचण लक्षात घेऊन महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने शेतकऱ्यांसाठी ‘महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana)’ सुरू करण्यात आली आहे. या महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना शेताभोवती काटेरी तार कुंपण बांधण्यासाठी ९०% पर्यंत अनुदान दिले जात आहे.
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) योजनेचा मुख्य उद्देश
पिकांचे संरक्षण: जंगली जनावरांच्या (उदा. रानडुक्कर, रोही/निलगाय इत्यादी) उपद्रवापासून पिकांचे होणारे नुकसान टाळणे.
आर्थिक दिलासा: कमी खर्चात शेतकऱ्यांना आपल्या शेतीभोवती मजबूत तारबंदी करता यावी यासाठी ९०% अनुदान देणे.
व्याघ्र प्रकल्प क्षेत्र विकास: ही महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) प्रामुख्याने ‘डॉ. श्यामप्रसाद मुखर्जी वन विकास प्राप्ती व्याघ्र प्रकल्प’ अंतर्गत आणि वनक्षेत्रालगतच्या भागांत प्रभावीपणे राबवली जाते.
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) च्या अटी व शर्ती (Terms & Conditions)
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी खालील अटींची पूर्तता करणे आवश्यक आहे:
अतिक्रमण नसणे: ज्या जमिनीवर तार कुंपण घालायचे आहे, त्या जागेवर कोणतेही कायदेशीर किंवा अवैध अतिक्रमण नसावे.
नैसर्गिक भ्रमण मार्ग: निवडलेले शेतजमीन क्षेत्र वन्यप्राण्यांच्या नैसर्गिक भ्रमण मार्गात (Wildlife Corridor) नसावे.
वापर न बदलण्याचे वचन: पुढील १० वर्षे सदर जमिनीचा वापर प्रकार बदलणार नाही, असा ठराव समितीला सादर करावा लागेल.
स्थानिक ठराव: शेतात वन्यप्राण्यांमुळे पिकांचे नुकसान होत असल्याबाबत ग्राम परिस्थिती विकास समिती / संयुक्त वन व्यवस्थापन समितीचा ठराव जोडणे बंधनकारक आहे.
वन अधिकाऱ्यांचे प्रमाणपत्र: ठरावाला अनुसरून वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) यांचे प्रमाणपत्र अर्जासोबत जोडावे लागेल.
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) साठी लागणारे आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज करताना खालील कागदपत्रे जोडणे आवश्यक आहे:
७/१२ उतारा (अद्ययावत)
गाव नमुना ८-अ
शेतकऱ्याचे आधार कार्ड
जातीचे प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
प्राधिकृत अधिकार पत्र (शेतात एकापेक्षा जास्त सह-पालक/मालक असल्यास)
ग्रामपंचायतीचा दाखला
संयुक्त वन व्यवस्थापन समितीचा ठराव व वनपरिक्षेत्र अधिकाऱ्यांचे प्रमाणपत्र
अर्ज कसा आणि कुठे करावा?
अर्ज मिळण्याचे ठिकाण: या महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) चा छापील अर्ज पंचायत समितीतील कृषी विभाग किंवा गट विकास अधिकारी (BDO) यांच्या कार्यालयात उपलब्ध आहे.
अर्ज भरणे: विहित नमुन्यातील अर्ज पूर्ण भरून, वर नमूद केलेली सर्व कागदपत्रे जोडून संबंधित संवर्ग विकास अधिकारी, पंचायत समिती यांच्याकडे जमा करावा.
निवड प्रक्रिया: प्राप्त अर्जांमधून लकी ड्रॉ (संगणकीय सोडत) पद्धतीने पात्र शेतकऱ्यांची निवड केली जाते.
पुढील प्रक्रिया: सोडतीत नाव आल्यास संबंधित शेतकऱ्याला पंचायत समिती/कृषी विभागामार्फत कळवले जाते आणि पुढील अनुदान प्रक्रिया पूर्ण केली जाते.
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) चा सविस्तर उद्देश आणि स्वरूप
वनक्षेत्राला लागून असलेल्या शेतजमिनींमध्ये रानडुक्कर, रोही (निलगाय), हरणे आणि इतर वन्यप्राण्यांमुळे पिकांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होते. या समस्येवर कायमस्वरूपी तोडगा काढण्यासाठी आणि शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत देण्यासाठी ‘डॉ. श्यामप्रसाद मुखर्जी वन विकास प्राप्ती व्याघ्र प्रकल्प’ आणि राज्याच्या कृषी/वन विभागामार्फत ही योजना राबवली जाते.
क्षेत्रानुसार अनुदानाचे वर्गीकरण (Detail Breakdown)
शासनाकडून जमिनीच्या क्षेत्रफळानुसार खालीलप्रमाणे अनुदान दिले जाते:
१ ते २ हेक्टर जमीन: ९०% अनुदान (१०% शेतकरी हिस्सा)
२ ते ३ हेक्टर जमीन: ६०% अनुदान (४०% शेतकरी हिस्सा)
३ ते ५ हेक्टर जमीन: ५०% अनुदान (५०% शेतकरी हिस्सा)
५ हेक्टरपेक्षा जास्त जमीन: ४०% अनुदान (६०% शेतकरी हिस्सा)
सर्वसाधारण (Open) प्रवर्ग: ७५% पर्यंत अनुदान (२५% शेतकरी हिस्सा)
अनुदानात मिळणाऱ्या साहित्याचे स्वरूप
अनुदानाची रक्कम थेट बँक खात्यात जमा होण्याऐवजी किंवा रोख स्वरूपात मिळण्याऐवजी, शासनाकडून मान्यताप्राप्त पुरवठादारांमार्फत साहित पुरवले जाते किंवा निवडक घटकांसाठी डीबीटी (DBT) द्वारे अनुदान दिले जाते:
काटेरी तार: साधारणपणे २ क्विंटल (२०० किलो) गुणवत्तापूर्ण काटेरी तार.
खांब (Posts): ३० नग मजबूत सिमेंटचे किंवा लोखंडी खांब.
अर्जासोबत जोडायची आवश्यक कागदपत्रे (Checklist)
अद्ययावत ७/१२ उतारा (गेल्या ३ महिन्यांतील)
८-अ चा उतारा (जमिनीच्या एकूण धारणा क्षेत्राचा दाखला)
आधार कार्ड
जातीचे प्रमाणपत्र (अनुसूचित जाती/जमाती घटकांसाठी आवश्यक)
बँक पासबुकची छायांकित प्रत (आधारशी लिंक असलेले)
संयुक्त शेतजमीन असल्यास: सर्व सह-धारकांचे संमतीपत्र/अधिकार पत्र.
स्थानिक दाखला/ठराव:
संयुक्त वन व्यवस्थापन समिती / ग्राम परिस्थिती विकास समितीचा ठराव.
वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) यांचे पिकांच्या नुकसानीबाबतचे प्रमाणपत्र.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया (Step-by-Step)
ऑफलाइन पद्धत:
तुमच्या तालुक्यातील पंचायत समितीच्या कृषी विभागात किंवा गट विकास अधिकारी (BDO) यांच्या कार्यालयात जा.
तेथून ‘महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) ‘ अर्ज प्राप्त करा.
अर्जात सर्व माहिती अचूक भरून आवश्यक कागदपत्रे जोडा.
अर्ज संबंधित कृषी अधिकारी/वन विभागाकडे जमा करा आणि पोहोच पावती घ्या.
निवड प्रक्रिया:
प्राप्त अर्जांची छाननी केल्यानंतर लकी ड्रॉ (संगणकीय सोडत) पद्धतीने पात्र लाभार्थ्यांची निवड केली जाते.
निवड झालेल्या शेतकऱ्यांना एसएमएस (SMS) किंवा पत्राद्वारे कळवले जाते.
तांत्रिक निकष व साहित्य तपशील
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) योजनेअंतर्गत पुरवल्या जाणाऱ्या साहित्याचा दर्जा आणि तांत्रिक निकष शासनाकडून निश्चित केलेले असतात:
काटेरी तार (Barbed Wire):
वजन: साधारणपणे २ क्विंटल (२०० किलो).
प्रकार: GI (Galvanized Iron) गॅल्व्हनाइज्ड काटेरी तार, जेणेकरून गंज पकडणार नाही.
खांब (Posts):
प्रमाण: ३० नग.
प्रकार: मजबूत सिमेंट-काँक्रीट पोल (RCC Posts) किंवा अँगल आयर्न (Angle Iron).
उंची: साधारण ६ ते ७ फूट उंच खांब, जेणेकरून जनावरे आत उडी मारू शकणार नाहीत.
अनुदान वितरणाची पद्धत
थेट साहित्य पुरवठा: अनेक जिल्ह्यांमध्ये वन विभाग किंवा कृषी विभागाकडून नोंदणीकृत कंत्राटदारांमार्फत थेट काटेरी तार व सिमेंट खांब लाभार्थ्याला दिले जातात.
DBT (Direct Benefit Transfer): काही भागांत शेतकर्‍याने स्वतः साहित्य खरेदी केल्यानंतर, त्याची पावती (Bill) व जिओ-टॅगिंग (Geo-tagging) केलेले फोटो अपलोड केल्यानंतर अनुदानाची रक्कम थेट शेतकर्‍याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
प्राधान्यक्रम आणि निवड प्रक्रिया (Priority Criteria)
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) साठी प्राप्त अर्जांमधून खालील शेतकर्‍यांना प्राधान्य दिले जाते:
सीमांत व अल्पभूधारक शेतकरी (१ ते २ हेक्टर जमीन असलेले).
महिला शेतकरी व अनुसूचित जाती / जमाती (SC/ST) प्रवर्गातील शेतकरी.
ज्यांची शेतजमीन व्याघ्र प्रकल्प, अभयारण्य किंवा घनदाट वनक्षेत्राच्या सीमेला (Forest Boundary) थेट लागून आहे.
ज्या शेतकर्‍यांच्या पिकांचे वन्यप्राण्यांमुळे वारंवार अतोनात नुकसान झाल्याच्या नोंदी वन विभागाकडे आहेत.
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) योजनेतील महत्त्वाचे नियम व अपात्रता
एकाच जमिनीवर पुन्हा लाभ नाही: एका ७/१२ उताऱ्यावर किंवा एकाच जमिनीच्या तुकड्यावर यापूर्वी या महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) चा लाभ घेतला असल्यास पुढील १० वर्षे पुनर्र्च अर्ज करता येत नाही.
खासगी किंवा अतिक्रमण जमीन: जर जमिनीवर न्यायालयाचा वाद सुरू असेल किंवा शासकीय जमिनीवर अतिक्रमण करून शेती केली जात असेल, तर असा अर्ज बाद केला जातो.
कुंपणाची देखभाल: महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) अनुदान मिळाल्यानंतर कुंपणाची योग्य देखभाल करण्याची जबाबदारी पूर्णपणे शेतकर्‍याची असते.
संपर्क आणि मदत केंद्र
तुम्हाला या महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) बद्दल अधिक तांत्रिक चौकशी किंवा अर्जाची स्थिती जाणून घ्यायची असल्यास खालील ठिकाणी संपर्क साधावा.
तालुका पातळी: पंचायत समिती – कृषी अधिकारी / गट विकास अधिकारी (BDO) कार्यालय.
वन विभाग पातळी: स्थानिक वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) किंवा वनपाल (Forest Guard) कार्यालय.
गाव पातळी: ग्रामपंचायत कार्यालय किंवा संयुक्त वन व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष/सचिव.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
१. ही महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) वैयक्तिक आहे की सामूहिक?
उत्तर: ही महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) प्रामुख्याने वैयक्तिक शेतकर्‍यांसाठी आहे. मात्र, लागून जमिनी असलेल्या २ ते ५ शेतकर्‍यांनी एकत्र येऊन सामूहिक अर्ज (Group Application) केल्यास अशा अर्जांना प्राधान्य दिले जाते.
२. महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) अंतर्गत सोलर कुंपण (Solar Fencing) करता येते का?
उत्तर: मूळ योजनेत काटेरी तार आणि सिमेंट/लोखंडी खांब दिले जातात. परंतु, काही विशिष्ट वनक्षेत्रांलगतच्या भागात ‘डॉ. श्यामप्रसाद मुखर्जी योजने’ अंतर्गत सौर ऊर्जा कुंपण (Solar / Power Fencing) साठी देखील स्वतंत्र तरतूद व अनुदान उपलब्ध करून दिले जाते.
३. अर्ज मंजूर झाल्यानंतर किती दिवसांत काम पूर्ण करावे लागते?
उत्तर: पूर्वसंमती (Sanction Letter) मिळाल्यानंतर साधारणपणे ३० ते ६० दिवसांच्या आत कुंपणाचे काम पूर्ण करून कृषी/वन अधिकाऱ्यांकडून प्रत्यक्ष पाहणी (Inspection) व जिओ-टॅगिंग करून घ्यावे लागते.
कुंपण उभारणीचे तांत्रिक निकष
शासकीय नियमांनुसार कुंपण उभारताना खालील बाबींची काळजी घेणे आवश्यक आहे:
खांबांमधील अंतर: दोन खांबांमधील अंतर ८ ते १० फुटांपेक्षा जास्त नसावे, जेणेकरून कुंपण मजबूत राहील.
तारांची रचना: खांबांवर किमान ४ ते ५ पदरी (Lines) काटेरी तार ताणून लावणे बंधनकारक असते.
खांबांची खोली: सिमेंटचा खांब जमिनीमध्ये किमान १.५ ते २ फूट खोल गाडला गेला पाहिजे.
अर्जासोबत द्यावयाचे हमीपत्र (Declaration)
अर्ज करताना शेतकर्‍याला खालील मुद्द्यांचे स्वयं-घोषणापत्र/हमीपत्र द्यावे लागते:
कुंपणासाठी मिळालेल्या साहित्याची किंवा अनुदानाची विक्री केली जाणार नाही.
पुढील १० वर्षांपर्यंत शेतजमिनीचा वापर अ-शेती (Non-Agricultural) कामासाठी केला जाणार नाही.
कुंपणाची नियमित देखभाल व दुरुस्ती स्वतःच्या खर्चाने केली जाईल.
शेतकरी बांधवांसाठी महत्त्वाचा सल्ला
महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टल: राज्याच्या कृषी विभागाच्या योजनांसाठी MahaDBT पोर्टलवर वेळोवेळी अपडेट्स येत असतात.
स्थानिक पातळीवर चौकशी: ही महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) ‘वन विभाग’ आणि ‘कृषी विभाग (पंचायत समिती)’ अशा दोन्ही स्तरांवर राबवली जात असल्याने, तुमच्या तालुक्यातील गट विकास अधिकारी (BDO) किंवा वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) यांच्या कार्यालयात प्रत्यक्ष भेट देऊन सध्या सुरू असलेल्या अर्जांची स्थिती तपासून घ्यावी.
महाडीबीटी (MahaDBT) द्वारे ऑनलाईन अर्जाची प्रक्रिया
काही जिल्ह्यांमध्ये ही योजना कृषी विभागाच्या महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवरून देखील राबवली जाते:
वेबसाईटला भेट द्या: mahadbt.maharashtra.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर जा.
शेतकरी योजना निवड करा: ‘शेतकरी योजना’ (Farmer Schemes) पर्यायावर क्लिक करून लॉगिन करा.
घटक निवडा: ‘अनुसूचित जाती/जमाती व इतर प्रवर्गातील शेतकऱ्यांसाठी योजना’ किंवा ‘वन क्षेत्र विकास योजना’ अंतर्गत ‘तार कुंपण / काटेरी तार’ हा पर्याय निवडा.
कागदपत्रे अपलोड करा: ७/१२, ८-अ, आणि वन विभागाचे प्रमाणपत्र स्कॅन करून अपलोड करा.
शुल्क भरा: ऑनलाईन अर्ज सबमिट करून अर्जाचे शुल्क भरा आणि पावती डाऊनलोड करून ठेवा.
अर्जासोबत लागणारा ठराव (Format Details)
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) चा लाभ घेण्यासाठी संयुक्त वन व्यवस्थापन समिती (JFM) किंवा ग्राम परिस्थिती विकास समितीचा (EDC) ठराव आवश्यक असतो. या ठरावात खालील बाबी नमूद असाव्या लागतात.
अर्जदार शेतकरी वन क्षेत्राच्या लगत शेती करत आहे.
सदर शेतात वन्यप्राण्यांमुळे (रानडुक्कर, निलगाय इ.) पिकांचे सातत्याने नुकसान होत आहे.
समितीच्या बैठकीत या शेतकऱ्याला अनुदानावर तार कुंपण देण्यास मान्यता देण्यात येत आहे.
कुंपण घालताना घ्यावयाची खबरदारी
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) अनुदान मंजूर झाल्यानंतर कुंपण उभारताना खालील गोष्टी लक्षात ठेवा:
पक्का पाया: सिमेंटच्या खांबांचा पाया मजबूत असावा (किमान १.५ ते २ फूट खड्डा खणून सिमेंट-वाळूने खांब पक्के करावेत).
अँगल सपोर्ट: दर १० ते १५ खांबांनंतर एक तिरपा खांब (Angle Support) लावावा, जेणेकरून तार ताणताना कुंपण झुकणार नाही.
गेटची सोय: शेतात ट्रॅक्टर किंवा अवजारे नेण्यासाठी कुंपणामध्ये योग्य मापाचे गेट (Gate) ठेवावे.
अधिक माहितीसाठी संपर्क व मदत
कृषी हेल्पलाइन (महाडीबीटी): ०२२-४९१५०८००
तालुका कृषी अधिकारी (TAO) / पंचायत समिती कृषि अधिकारी.
स्थानिक वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) कार्यालय.
योजनेचे महत्त्वाचे टप्पे
अर्ज सादर करणे: पंचायत समिती किंवा वन विभागाकडे सर्व कागदपत्रांसह अर्ज जमा करणे.
सोडत / निवड: अर्जांची छाननी करून संगणकीय सोडत (Draw)द्वारे निवड.
पूर्वसंमती पत्र (Sanction Letter): पात्र लाभार्थ्याला काम सुरू करण्याचे पत्र मिळणे.
उभारणी व पाहणी: कुंपण उभारल्यानंतर कृषी/वन अधिकाऱ्यांकडून प्रत्यक्ष जागेवर जाऊन जिओ-टॅगिंग (Geo-tagging) द्वारे फोटो काढणे.
अनुदान वितरण: पडताळणी पूर्ण झाल्यावर अनुदानाची रक्कम थेट बँक खात्यात जमा होणे किंवा साहित्याची पावती पूर्ण करणे.
या गोष्टी टाळा (काही महत्त्वाच्या सूचना)
पूर्वसंमतीशिवाय काम सुरू करू नका: जोपर्यंत प्रशासनाकडून अधिकृत ‘पूर्वसंमती पत्र’ मिळत नाही, तोपर्यंत कुंपणाचे काम किंवा खरेदी करू नका.
बोगस कागदपत्रे: एकाच ७/१२ उताऱ्यावर दोन वेगवेगळ्या नावांनी अर्ज सादर करू नका; यामुळे अर्ज बाद होऊ शकतो.
बँक खाते आणि डीबीटी (DBT) संबंधित माहिती
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) चा निधी थेट शेतकऱ्याच्या खात्यावर जमा होत असल्याने खालील बाबी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत:
आधार सीडिंग (Aadhaar Seeding): तुमचे बँक खाते आधार कार्डशी पूर्णपणे जोडलेले (Link) आणि डीबीटी सक्रिय (DBT Enabled) असणे आवश्यक आहे.
एनपीसीआय मॅपिंग (NPCI Mapping): बँक खात्याचे एनपीसीआय मॅपिंग झालेले नसेल तर अनुदान जमा होण्यात अडचणी येतात. यासाठी तुमच्या बँकेत जाऊन ‘DBT Form’ भरून घेणे फायदेशीर ठरते.
अर्ज नाकारले जाण्याची मुख्य कारणे (Rejection Causes)
खालील चुकांमुळे शेतकऱ्यांचे अर्ज नाकारले जाऊ शकतात, त्यामुळे अर्ज करताना या गोष्टी काळजीपूर्वक तपासा:
अपूर्ण कागदपत्रे: वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) यांचे प्रमाणपत्र किंवा संयुक्त वन व्यवस्थापन समितीचा ठराव नसल्यास.
पूर्वी लाभ घेतलेला असल्यास: एकाच ७/१२ उताऱ्यावर गेल्या १० वर्षांत याच योजनेचा लाभ घेतलेला आढळल्यास.
चुकीची माहिती: ७/१२ वरील नाव आणि आधार कार्डवरील नावात मोठा फरक असल्यास.
अतिक्रमीत जमीन: शेतजमिनीवर कायदेशीर वाद किंवा शासकीय जागेवर अतिक्रमण असल्यास.
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) ची अमलबजावणी आणि तक्रार निवारण
जर तुम्हाला महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) चा लाभ घेताना काही अडचण येत असेल, तर खालील टप्प्यांवर मदत मागू शकता:
ग्रामस्तर: गावातील कृषी सहाय्यक किंवा ग्रामपंचायत विकास अधिकारी.
तालुकास्तर: तालुका कृषी अधिकारी (TAO) किंवा पंचायत समितीचे गट विकास अधिकारी (BDO).
वन विभाग: स्थानिक वनपाल (Forest Guard) किंवा वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO).
अर्ज करताना येणाऱ्या अडचणी व त्यांवरील उपाय
महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर पर्याय न दिसणे:
जर तुम्हाला ऑनलाईन अर्ज करताना ‘तार कुंपण’ पर्याय दिसत नसेल, तर तुमचे ७/१२ चे खाते/गट जुळत आहे का ते तपासा. वनक्षेत्रालगतच्या गावांमध्येच हा पर्याय जास्त सक्रिय असतो.
वन विभागाचे प्रमाणपत्र (RFO Certificate) मिळण्यात उशीर:
वनपरिक्षेत्र अधिकारी यांच्याकडे अर्ज सादर केल्यानंतर साधारण १५ ते २१ दिवसांत पिकांच्या नुकसानीचे प्रमाणपत्र दिले जाते. अर्ज करण्यापूर्वीच हे प्रमाणपत्र काढून ठेवल्यास अर्जाची प्रक्रिया जलद होते.
७/१२ उताऱ्यावर नाव फरक असल्यास:
जर आधार कार्ड आणि ७/१२ वरील नावात स्पेलिंगचा फरक असेल, तर तलाठ्याकडून नाव दुरुस्ती किंवा एकच व्यक्ती असल्याचा दाखला जोडावा लागतो.
अर्जाची सद्यस्थिती (Application Status) कशी तपासावी?
ऑनलाईन भरलेला अर्ज: महाडीबीटी पोर्टलवर लॉगिन करून ‘My Applied Schemes’ या पर्यायावर क्लिक करून अर्जाची स्थिती तपासू शकता.
ऑफलाईन भरलेला अर्ज: पंचायत समितीच्या कृषी अधिकारी कार्यालय किंवा वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) कार्यालयात जाऊन तुमच्या अर्जाचा आवक/जावक क्रमांक (Inward Number) देऊन माहिती मिळवू शकता.
इतर पर्याय (सोलर कुंपण योजना)
जर तुम्हाला नेहमीचे तारेचे कुंपण घालणे कठीण जात असेल, तर शासनाची ‘सौर ऊर्जा कुंपण योजना’ (Solar Fencing Scheme) हा देखील एक उत्तम पर्याय आहे:
कार्यपद्धती: यामध्ये कमी तीव्रतेचा (Non-lethal) झटका देणारी सिस्टीम असते, ज्यामुळे प्राण्यांना इजा न पोहोचता ते शेतापासून लांब राहतात.
अनुदान: या योजनेसाठीदेखील वन विभागाकडून ७५% ते ९०% पर्यंत अनुदान दिले जाते.
कुंपणाची तांत्रिक वैशिष्ट्ये (Technical Specifications)
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana)अंतर्गत उभारण्यात येणारे कुंपण दीर्घकाळ टिकावे यासाठी शासनाने काही तांत्रिक निकष निश्चित केले आहेत:
खांबांची मजबुती (Posts):
सिमेंटचे खांब (RCC Posts) वापरताना ते किमान ६ ते ७ फूट लांब असावेत.
खांब जमिनीत रोवताना तळाशी सिमेंट, वाळू आणि खडीचे मिश्रण (Concrete Base) वापरणे बंधनकारक आहे, जेणेकरून वादळ किंवा प्राण्यांच्या धडकेने खांब कोलमडणार नाहीत.
काटेरी तार (Barbed Wire):
गॅल्व्हनाइज्ड (GI) १४ गेजची (Gauge) तार वापरली जाते, ज्याला गंज लागत नाही.
तारांमधील अंतर जमिनीपासून खालून वर अनुक्रमे ६ इंच, १२ इंच, १८ इंच असे ठेवून ४ ते ५ पदर दिले जातात.
जागेचे सर्वेक्षण व जिओ-टॅगिंग (Geo-tagging)
पूर्वसंमती पत्र मिळाल्यानंतर आणि काम पूर्ण झाल्यावर खालील टप्पे पूर्ण करावे लागतात:
अधिकारी पाहणी: तालुका कृषी अधिकारी कार्यालय किंवा वन विभागाचे कर्मचारी प्रत्यक्षात तुमच्या शेतात येऊन कुंपणाची पाहणी करतात.
जिओ-टॅगिंग फोटो: मोबाईल ॲपद्वारे कुंपणासोबत शेतकऱ्याचा अक्षांश-रेखांशासह (GPS Coordinates) फोटो काढला जातो.
पाहणी अहवाल (Inspection Report): अधिकारी काम नियमानुसार झाल्याची खात्री करून पाहणी अहवाल वरिष्ठ कार्यालयाकडे सादर करतात.
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) अनुदान मिळण्यातील अडथळे आणि उपाय
बिल सादर करणे: डीबीटी (DBT) पद्धत असल्यास, मान्यताप्राप्त विक्रेत्याकडून घेतलेले जीएसटी बिल (GST Bill) आणि साहित्याचे पक्के बिल अर्जासोबत जोडावे लागते.
बँक खाते तपासणी: बँक खात्यावर नाव ७/१२ उताऱ्याप्रमाणेच असावे. नाव वेगळे असल्यास अनुदान जमा होण्यास विलंब होऊ शकतो.
सोलर फेंसिंग (सौर ऊर्जा कुंपण) पर्याय
काटेरी तारांच्या कुंपणाशिवाय वन विभागाकडून सौर ऊर्जा कुंपण (Solar Fencing) योजनेलाही मोठा पाठिंबा दिला जातो:
हे कसे काम करते?: यात सोलर पॅनेलद्वारे तारेत कमी दाबाचा (डीसी झटका) प्रवाह सोडला जातो. प्राण्यांना यामुळे तीव्र धक्का बसतो पण इजा होत नाही, ज्यामुळे प्राणी शेतापासून दूर राहतात.
अनुदान: या सिस्टीमसाठी ५०% ते ७५% पर्यंत अनुदान दिले जाते.
फायदा: काटेरी तारेपेक्षा हे कुंपण उभारणे सोपे असते आणि प्राण्यांना रोखण्यासाठी अधिक प्रभावी मानले जाते.
अर्जाचा पाठपुरावा कसा करावा?
अर्ज सादर केल्यानंतर पुढील प्रक्रियेसाठी खालीलप्रमाणे पाठपुरावा करा:
आवक-जावक क्रमांक (Inward No.): ऑफलाईन अर्ज सादर केल्यावर कार्यालयाकडून पोच पावती आणि आवक क्रमांक नक्की घ्या.
कृषी मित्र / ग्रामसेवक: तुमच्या गावातील कृषी सहाय्यक किंवा ग्रामसेवकाकडून महाडीबीटी (MahaDBT) किंवा वन विभागाच्या यादीत तुमचे नाव आले आहे का, याची माहिती दरमहा घ्या.
मुदत: पूर्वसंमती पत्र मिळाल्यापासून दिलेल्या मुदतीत (साधारण ६० दिवस) काम पूर्ण करणे आवश्यक असते, अन्यथा मंजुरी रद्द होऊ शकते.
शेतकरी बांधवांसाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स
सामूहिक अर्ज (Group Farming): लागून असलेल्या ३ ते ५ शेतकऱ्यांनी एकत्र येऊन गट तयार करून अर्ज केल्यास अर्जाला प्राधान्य दिले जाते आणि निधी लवकर मंजूर होतो.
साहित्याची पावती (GST Bill): डीबीटी अंतर्गत अनुदान मिळणार असल्यास साहित्याची खरेदी नेहमी अधिकृत विक्रेत्याकडूनच करा आणि त्याचे जीएसटी बिल (GST Bill) जपून ठेवा.
महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) चा लाभ घेताना लक्षात ठेवायचे ३ महत्त्वाचे नियम
पूर्वसंमती पत्र (Sanction Letter) मिळेपर्यंत काम सुरू करू नका:
अनेक शेतकरी आधीच कुंपण बांधतात आणि नंतर अनुदानासाठी अर्ज करतात. असे केल्यास अनुदान मिळत नाही. प्रशासनाकडून पूर्वसंमती पत्र मिळाल्यानंतरच काम सुरू करावे.
साहित्याची पावती (GST Bill):
जर तुम्हाला डीबीटी (Direct Benefit Transfer) द्वारे अनुदान मिळणार असेल, तर तार आणि खांब खरेदी करताना दुकानदाराकडून जीएसटी (GST) क्रमांकासह पक्के बिल घेणे अनिवार्य आहे.
सामूहिक अर्ज (Group Application):
जर तुमच्या आजूबाजूच्या २ ते ४ शेतकऱ्यांची शेती सलग असेल, तर एकत्र येऊन अर्ज करा. अशा अर्जांना प्रथम प्राधान्य दिले जाते आणि मंजुरी लवकर मिळते.
अर्जाची सद्यस्थिती (Status) कशी तपासावी?
महाडीबीटी (MahaDBT) अर्जदारांसाठी:
mahadbt.maharashtra.gov.in वर लॉगिन करा -> ‘My Applied Schemes’ मध्ये जाऊन अर्जाची स्थिती पाहा.
ऑफलाईन अर्जदारांसाठी:
पंचायत समितीतील कृषी अधिकारी किंवा वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) कार्यालयात जाऊन तुमच्या अर्जाचा आवक क्रमांक (Inward No.) देऊन चौकशी करा.
थेट मदतीसाठी संपर्क
तालुका पातळी: पंचायत समिती – कृषी विभाग / गट विकास अधिकारी (BDO).
वन विभाग: स्थानिक वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) / वनपाल.
टोल-फ्री हेल्पलाइन (कृषी विभाग): १८०० १८० १५५१
अर्जाची अंतिम तपासणी सूची (Final Checklist)
अर्ज सादर करण्यापूर्वी खालील गोष्टी पूर्ण झाल्या आहेत का ते तपासा:
अद्ययावत ७/१२ आणि ८-अ उतारा (३ महिन्यांतील).
आधार कार्ड (बँक खात्याशी डीबीटी/एनपीसीआय लिंक असलेले).
बँक पासबुक प्रत.
संयुक्त वन व्यवस्थापन समितीचा (JFM/EDC) ठराव.
वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) यांचे पिकांच्या नुकसानीचे प्रमाणपत्र.
सह-धारक असल्यास सर्व सह-धारकांचे संमतीपत्र / अधिकार पत्र.
महत्त्वाची हेल्पलाइन व वेबसाईट
महाडीबीटी अधिकृत संकेतस्थळ: mahadbt.maharashtra.gov.in
महाराष्ट्र कृषी विभाग टोल-फ्री क्रमांक: १८०० १८० १५५१
आपल्याकडे या महाराष्ट्र तार कुंपण योजना (tar coupon yojana) योजनेशी संबंधित सर्व मुख्य बाबींची (पात्रता, कागदपत्रे, अर्ज प्रक्रिया, अनुदान वितरण आणि तांत्रिक निकष) माहिती पूर्ण झालेली आहे.
इतर उपयुक्त पर्याय:
सौर कृषी पंप योजना (पीएम-कुसुम): शेतात विजेच्या समस्येवर उपाय म्हणून सौर पंप मिळवण्याची माहिती.
महाडीबीटी सिंचन योजना: ठिबक / तुषार सिंचन (Drip/Sprinkler Irrigation) अनुदानासाठी अर्ज प्रक्रिया.
नवीन विहीर / शेततळे योजना: शेतात पाण्यासाठी शासकीय योजनेचा कसा लाभ घ्यावा.
आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवा
अद्ययावत ७/१२ आणि ८-अ उतारा
आधार कार्ड (मोबाईल नंबर आणि बँक खात्याशी लिंक असणे गरजेचे आहे)
बँक पासबुक
जातीचा दाखला (लागू असल्यास)
महाडीबीटी पोर्टलवर नोंदणी (Registration)
वेबसाईटला भेट द्या:
तुमच्या मोबाईल किंवा संगणकावर mahadbt.maharashtra.gov.in ही अधिकृत वेबसाईट उघडा.
शेतकरी योजना निवडा:
मुख्य पानावर ‘शेतकरी योजना’ (Farmer Schemes) या पर्यायावर क्लिक करा.
नवीन नोंदणी (New Registration):
जर तुम्ही पहिल्यांदाच येत असाल, तर ‘नवीन अर्जदार नोंदणी’ वर क्लिक करा.
तुमचा आधार क्रमांक टाकून मोबाईलवर आलेल्या OTP द्वारे व्हेरिफिकेशन पूर्ण करा.
युजर आयडी (User ID) आणि पासवर्ड (Password) तयार करा.
वैयक्तिक माहिती व शेतीचा तपशील भरणे
लॉगिन करा:
तुमचा युजर आयडी आणि पासवर्ड टाकून लॉगिन करा.
वैयक्तिक माहिती:
तुमचे नाव, पत्ता, मोबाईल नंबर आणि बँक खात्याचा तपशील भरा.
जमिनीचा तपशील:
तुमचा जिल्हा, तालुका, गाव निवडा.
७/१२ नुसार खाता क्रमांक, गट क्रमांक आणि जमिनीचे एकूण क्षेत्रफळ अचूक प्रविष्ट करा.