असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) भारतात अनेक कामगार रोजंदारीवर, घरगुती कामांमध्ये, बांधकाम क्षेत्रात, शेतीशी संबंधित कामांमध्ये, रस्त्यावर वस्तू विक्रीमध्ये आणि इतर असंघटित व्यवसायांमध्ये काम करतात. अशा कामगारांना निवृत्तीनंतर नियमित उत्पन्नाचा आधार मिळावा, यासाठी केंद्र सरकारने असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) सुरू केली आहे.
या असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) नेअंतर्गत पात्र असंघटित कामगारांना वयाची 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर दरमहा निश्चित पेन्शन मिळण्याची तरतूद आहे. ही ऐच्छिक आणि अंशदानावर आधारित योजना आहे. म्हणजेच पात्र व्यक्तीला असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) त सहभागी होण्यासाठी ठरावीक अंशदान नियमित भरावे लागते. केंद्र सरकारदेखील नियमानुसार त्याच्याइतके योगदान देते.
अनेक नागरिक या योजनेला “ई-श्रम पेन्शन योजना” असे म्हणतात. मात्र, ई-श्रम पोर्टलवर नोंदणी करणे आणि प्रधानमंत्री श्रम योगी मानधन योजनेत सहभागी होणे या दोन वेगवेगळ्या प्रक्रिया आहेत. केवळ ई-श्रम कार्ड मिळाल्यामुळे दरमहा पेन्शन सुरू होत नाही.
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) म्हणजे काय?
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) ही भारत सरकारच्या श्रम आणि रोजगार मंत्रालयाशी संबंधित सामाजिक सुरक्षा योजना आहे. फेब्रुवारी 2019 मध्ये सुरू झालेल्या या असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) चा मुख्य उद्देश असंघटित क्षेत्रातील पात्र कामगारांना वृद्धापकाळात नियमित उत्पन्नाचा आधार उपलब्ध करून देणे हा आहे.
या असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) नेत सहभागी होणाऱ्या पात्र कामगाराने प्रवेशाच्या वेळी असलेल्या वयानुसार मासिक अंशदान भरायचे असते. केंद्र सरकार त्याच्याइतके योगदान देते. योजनेच्या नियमांनुसार वयाची 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर पात्र सदस्याला दरमहा ₹3,000 पेन्शन मिळण्याची तरतूद आहे.
ही असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) सर्व नागरिकांसाठी सरसकट उपलब्ध असलेली पेन्शन योजना नाही. अर्जदाराने निर्धारित वयोमर्यादा, उत्पन्नाची अट आणि इतर पात्रता निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
योजनेची माहिती अधिकृतपणे पाहण्यासाठी:
1) ई-श्रम पोर्टल: https://eshram.gov.in/
2) मानधन पोर्टल: https://maandhan.in/
3) श्रम आणि रोजगार मंत्रालय: https://labour.gov.in/
ई-श्रम कार्ड आणि प्रधानमंत्री श्रम योगी मानधन योजना यांतील फरक जाणून घेऊया .
या दोन गोष्टींमधील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
ई-श्रम पोर्टल: असंघटित क्षेत्रातील कामगारांचा राष्ट्रीय डेटाबेस तयार करणे आणि विविध सामाजिक सुरक्षा योजनांपर्यंत पोहोच सुलभ करणे हा त्याचा उद्देश आहे. पात्र कामगाराला ई-श्रम नोंदणीनंतर UAN असलेले ई-श्रम कार्ड मिळते.
प्रधानमंत्री श्रम योगी मानधन योजना: ही वृद्धापकाळातील पेन्शनसाठीची स्वतंत्र, ऐच्छिक आणि अंशदानावर आधारित योजना आहे. तिच्यात सहभागी होण्यासाठी संबंधित योजनेची पात्रता पूर्ण करून स्वतंत्र नोंदणी करावी लागते.
म्हणून ई-श्रम कार्ड आधीपासून असले तरी पेन्शन योजनेत आपोआप नाव नोंदवले गेले आहे असे समजू नये. आपल्या नोंदणीची स्थिती आणि पेन्शन योजनेतील सहभाग स्वतंत्रपणे तपासणे योग्य ठरते.
योजनेसाठी कोण पात्र आहे?
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) चा लाभ घेण्यासाठी अर्जदाराने पुढील प्रमुख अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
1) अर्जदार असंघटित क्षेत्रात काम करणारा असावा
अर्जदार असंघटित क्षेत्रातील कामगार असणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, घरगुती कामगार, बांधकाम मजूर, रोजंदारीवर काम करणारे मजूर, रस्त्यावरील विक्रेते, शेतमजूर आणि इतर पात्र व्यवसायांतील कामगार या योजनेसाठी पात्र ठरू शकतात.
प्रत्येक व्यवसायाबाबत शंका असल्यास अधिकृत व्यवसाय यादी किंवा जवळच्या CSC केंद्राकडून माहिती घ्यावी.
2) वय 18 ते 40 वर्षे असावे
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) त प्रवेश घेताना अर्जदाराचे वय किमान 18 वर्षे आणि कमाल 40 वर्षे असणे आवश्यक आहे. या मर्यादेबाहेर असलेल्या व्यक्तींना केवळ अधिक अंशदान भरून प्रवेश मिळेल असे गृहीत धरू नये.
प्रवेशाचे वय महत्त्वाचे असते, कारण मासिक अंशदानाची रक्कम त्यानुसार ठरते.
3) मासिक उत्पन्न ₹15,000 किंवा त्यापेक्षा कमी असावे
अर्जदाराचे मासिक उत्पन्न ₹15,000 किंवा त्यापेक्षा कमी असणे आवश्यक आहे. ही अट पूर्ण होते का हे अर्ज करण्यापूर्वी तपासावे.
4) EPFO, ESIC किंवा संबंधित NPS कव्हरेज नसावे
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) च्या अधिकृत पात्रता निकषांनुसार अर्जदार कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटना , कर्मचारी राज्य विमा महामंडळ किंवा केंद्र सरकारच्या योगदानासह राष्ट्रीय पेन्शन प्रणालीच्या संबंधित कव्हरेजमध्ये नसावा.
नोकरीच्या स्वरूपामुळे आपल्याला यापैकी कोणतीही सुविधा लागू होते का, याची खात्री नसल्यास अधिकृत केंद्राकडून मार्गदर्शन घ्यावे.
5) अर्जदार आयकरदाता नसावा
योजनेच्या पात्रता निकषांनुसार आयकर भरणारा व्यक्ती या योजनेत सहभागी होण्यासाठी पात्र नसतो. इतर सर्व अटी पूर्ण होत असल्या तरी हा निकष स्वतंत्रपणे तपासणे आवश्यक आहे.
6) सर्व अटी पूर्ण करणे आवश्यक
केवळ कमी उत्पन्न असणे किंवा ई-श्रम कार्ड असणे पुरेसे नाही. वय, व्यवसाय, उत्पन्न आणि इतर अपात्रता निकष यांचा एकत्रित विचार केला जातो. अंतिम पात्रता नोंदणीच्या वेळी लागू असलेल्या अधिकृत नियमांनुसार ठरते.
या असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) नेत किती पेन्शन मिळते?
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) नेअंतर्गत पात्र सदस्याला वयाची 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर दरमहा ₹3,000 निश्चित पेन्शन मिळण्याची तरतूद आहे.
उदाहरणार्थ, पात्र कामगाराने योजनेत प्रवेश घेऊन आवश्यक अंशदान नियमांनुसार भरले आणि योजनेच्या अटी पूर्ण केल्या, तर वयाची 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर त्याला निर्धारित पेन्शन मिळू शकते.
ही रक्कम ई-श्रम कार्ड काढताच मिळत नाही. योजनेत नोंदणी, नियमित अंशदान आणि लागू नियमांची पूर्तता महत्त्वाची असते.
मासिक अंशदान किती भरावे लागते?
ही असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) अंशदानावर आधारित असल्यामुळे सदस्याला दरमहा ठरावीक रक्कम भरावी लागते. ही रक्कम प्रवेशाच्या वयानुसार बदलते.
अधिकृत माहितीनुसार कामगाराचे मासिक योगदान ₹55 ते ₹200 या मर्यादेत असते. केंद्र सरकार कामगाराच्या योगदानाइतके योगदान देते. म्हणजेच ही असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) केवळ मोफत पेन्शन नोंदणी नसून नियमित योगदान देण्याची योजना आहे.
प्रवेशाच्या वेळी वय कमी असेल, तर मासिक योगदान तुलनेने कमी असते. वय वाढत जाईल तसे प्रवेशाच्या वेळी ठरणारे योगदान वाढते.
अंशदानाची अचूक रक्कम प्रत्येक वयासाठी वेगळी असू शकते. त्यामुळे इंटरनेटवरील अनधिकृत तक्त्यावर अवलंबून न राहता नोंदणीच्या वेळी CSC केंद्र किंवा अधिकृत मानधन पोर्टलवर दाखवलेली रक्कम तपासावी.
केंद्र सरकारकडून किती योगदान मिळते?
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) चे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे केंद्र सरकारचे समान योगदान. सदस्याने प्रवेशाच्या वयानुसार जेवढे निर्धारित मासिक अंशदान भरायचे असते, तेवढेच योगदान केंद्र सरकारकडून दिले जाते.
उदाहरणार्थ, अधिकृत नोंदणीमध्ये एखाद्या सदस्याचे मासिक योगदान ₹100 निश्चित झाले, तर योजनेच्या नियमानुसार केंद्र सरकारकडूनही ₹100 योगदान दिले जाते.
हे उदाहरण समजावण्यासाठी आहे. प्रत्येक सदस्याचे योगदान त्याच्या प्रवेशाच्या वयानुसार ठरते.
सरकारी योगदान हे सदस्याच्या खात्यातून भरावयाच्या रकमेची जागा घेत नाही. सदस्याने स्वतःचे निर्धारित योगदान भरले पाहिजे. योगदानाची पद्धत आणि नोंदणीच्या वेळी लागू असलेल्या अटी अधिकृत पोर्टलवर तपासाव्यात.
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) चे प्रमुख लाभ जाणून घेऊया .
1) वृद्धापकाळात नियमित उत्पन्नाचा आधार
वयाची 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर पात्र सदस्याला दरमहा ₹3,000 पेन्शन मिळण्याची तरतूद आहे. वृद्धापकाळात रोजच्या खर्चासाठी काही प्रमाणात आर्थिक आधार उपलब्ध होणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
2) केंद्र सरकारचे समान योगदान
कामगाराने भरलेल्या निर्धारित योगदानाइतके योगदान केंद्र सरकारकडून दिले जाते. त्यामुळे ही योजना सदस्य आणि सरकार यांच्या योगदानावर आधारित आहे.
3) विविध व्यवसायांतील कामगारांसाठी सुविधा
बांधकाम कामगार, घरगुती कामगार, शेतमजूर, रस्त्यावरील विक्रेते आणि इतर पात्र असंघटित कामगारांना योजनेत सहभागी होण्याची संधी आहे. मात्र प्रत्येक अर्जदाराने सर्व पात्रता निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
4) जोडीदारासाठी कुटुंब पेन्शनची तरतूद
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) च्या अधिकृत नियमांनुसार पेन्शन मिळत असलेल्या सदस्याचा मृत्यू झाल्यास पात्र जोडीदाराला नियमानुसार सदस्याच्या पेन्शनच्या 50 टक्के इतकी कुटुंब पेन्शन मिळण्याची तरतूद आहे.
या लाभासाठी लागू असलेल्या अटी आणि पुढील प्रक्रिया अधिकृत योजनेच्या नियमांनुसार तपासावी.
5) नोंदणीसाठी CSC केंद्राची मदत
ज्या व्यक्तींना स्वतः ऑनलाइन अर्ज करणे कठीण जाते, त्यांना कॉमन सर्व्हिस सेंटर येथे नोंदणीसाठी मदत मिळू शकते. नोंदणीच्या वेळी आवश्यक माहिती भरून प्रक्रिया पूर्ण करता येते.
6) निवृत्तीनंतरच्या आर्थिक नियोजनाला मदत
नियमित असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) मुळे वृद्धापकाळातील आर्थिक नियोजनासाठी मदत होऊ शकते. तथापि, या पेन्शनवरच सर्व खर्च भागतील असे गृहीत धरू नये. प्रत्येक व्यक्तीने स्वतःची आर्थिक परिस्थिती आणि इतर गरजा लक्षात घेऊन निर्णय घ्यावा.
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) साठी आवश्यक कागदपत्रे जाणून घेऊया .
नोंदणीच्या वेळी अधिकृत माहितीनुसार पुढील तपशील आवश्यक असतात:
1) आधार कार्ड: अर्जदाराची ओळख आणि आधार क्रमांकासाठी.
2) बचत बँक खाते किंवा जनधन खाते: खात्याचा तपशील आणि IFSC कोड.
3) मोबाइल क्रमांक: नोंदणीदरम्यान संपर्क आणि आवश्यक पडताळणीसाठी.
4) वैयक्तिक तपशील: नाव, जन्मतारीख आणि इतर आवश्यक माहिती.
5) बँक पासबुक किंवा खात्याचा तपशील: खाते क्रमांक व IFSC यांची अचूक माहिती देण्यासाठी.
नोंदणीच्या पद्धतीनुसार आधार पडताळणी किंवा बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण आवश्यक असू शकते. त्यामुळे मूळ कागदपत्रे आणि आवश्यक तपशील सोबत ठेवावेत.
वरील यादी ही प्रमुख आवश्यकतांची माहिती आहे. नोंदणीच्या वेळी लागू असलेल्या अधिकृत सूचनांनुसार अतिरिक्त माहिती मागितली जाऊ शकते. अधिकृत नियमांमध्ये स्पष्ट उल्लेख नसताना उत्पन्न प्रमाणपत्र किंवा इतर कोणतेही दस्तऐवज प्रत्येक अर्जदारासाठी अनिवार्य आहेत असे समजू नये.
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) नेसाठी अर्ज कसा करावा?
पात्र कामगारांना नोंदणी करण्यासाठी कॉमन सर्व्हिस सेंटर किंवा अधिकृत मानधन पोर्टलचा वापर करता येतो.
1: CSC केंद्रातून नोंदणी
1) जवळचे CSC केंद्र शोधा
आपल्या गावातील किंवा जवळच्या परिसरातील कॉमन सर्व्हिस सेंटरमध्ये जा. केंद्रात प्रधानमंत्री श्रम योगी मानधन योजनेची नोंदणी उपलब्ध आहे का ते विचारा.
2) आवश्यक कागदपत्रे सोबत ठेवा
आधार कार्ड, बचत बँक खाते किंवा जनधन खाते आणि IFSC कोडची माहिती सोबत ठेवा. मोबाइल क्रमांकही उपलब्ध असावा.
3) पात्रता तपासून घ्या
आपले वय, मासिक उत्पन्न, व्यवसाय आणि इतर पात्रता निकष तपासले जातील. अर्जदाराने चुकीची किंवा अपूर्ण माहिती देऊ नये.
4) अर्जातील माहिती भरा
नोंदणी प्रक्रियेदरम्यान आवश्यक वैयक्तिक आणि बँक तपशील द्यावे. आधार पडताळणी किंवा बायोमेट्रिक प्रक्रिया लागू असल्यास ती पूर्ण करावी.
5) मासिक योगदानाची रक्कम तपासा
आपल्या प्रवेशाच्या वयानुसार किती मासिक योगदान भरावे लागेल हे समजून घ्या. योगदानाची रक्कम आणि पद्धत समजल्याशिवाय अर्ज अंतिम करू नका.
6) नोंदणी पूर्ण करा आणि पावती जतन करा
नोंदणी यशस्वी झाल्यानंतर उपलब्ध नोंदणी क्रमांक, पावती किंवा योजनेशी संबंधित तपशील सुरक्षित ठेवा. पुढील स्थिती तपासण्यासाठी त्यांची आवश्यकता लागू शकते.
2: अधिकृत मानधन पोर्टलद्वारे
केंद्र सरकारच्या अधिकृत माहितीनुसार पात्र कामगार स्वतःही मानधन पोर्टलद्वारे नोंदणी करू शकतात.
1) अधिकृत वेबसाइट https://maandhan.in/ उघडा.
2) प्रधानमंत्री श्रम योगी मानधन योजनेशी संबंधित पर्याय निवडा.
3) उपलब्ध स्व-नोंदणी सुविधेच्या सूचना वाचा.
4) आवश्यक वैयक्तिक आणि बँक माहिती भरा.
5) पोर्टलवर सांगितलेली पडताळणी प्रक्रिया पूर्ण करा.
6) प्रवेशाच्या वयानुसार ठरणाऱ्या मासिक योगदानाची माहिती तपासा.
7) नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर मिळालेला संदर्भ क्रमांक किंवा पुष्टी जतन करा.
वेबसाइटवरील पर्याय किंवा नोंदणीची पद्धत बदललेली असू शकते. त्यामुळे स्क्रीनवर दिलेल्या सध्याच्या सूचनांचे पालन करावे. अनोळखी वेबसाइटवर आधार क्रमांक, बँक तपशील किंवा OTP देऊ नये.
ई-श्रम कार्ड नोंदणी कशी करावी?
ई-श्रम कार्ड हे असंघटित कामगारांच्या डेटाबेसमधील नोंदणीशी संबंधित आहे. जर तुमच्याकडे ई-श्रम कार्ड नसेल, तर ई-श्रम पोर्टलवर नोंदणीची सुविधा तपासू शकता.
1) नवीन नोंदणीसाठी उपलब्ध पर्याय निवडा.
2) पोर्टलवरील पात्रतेच्या अटी वाचा.
3) आवश्यक आधार आणि मोबाइल पडताळणी पूर्ण करा.
4) व्यवसाय आणि वैयक्तिक तपशील अचूक भरा.
5) नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर उपलब्ध UAN आणि ई-श्रम कार्डची माहिती जतन करा.
ई-श्रम नोंदणी आणि PM-SYM पेन्शन नोंदणी यांमध्ये फरक असल्यामुळे दोन्हींची स्थिती स्वतंत्रपणे तपासा. ई-श्रम कार्ड काढण्यासाठी अधिकृत पोर्टलवरील सध्याच्या सूचना वाचाव्यात.
नोंदणी केल्यानंतर कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?
1) बँक खात्यात पुरेशी शिल्लक ठेवा
मासिक अंशदान बँक खात्यातून वजा होण्याची व्यवस्था लागू असल्यास खात्यात आवश्यक शिल्लक असणे महत्त्वाचे आहे. योगदान थांबल्यास खाते निष्क्रिय होण्याची शक्यता असते.
2) बँक खाते बदलल्यास माहिती तपासा
बँक खाते बंद झाले, बदलले किंवा तपशील चुकीचा असल्यास योगदानामध्ये अडथळा येऊ शकतो. अशा परिस्थितीत अधिकृत पोर्टल किंवा संबंधित CSC केंद्रामार्फत आवश्यक प्रक्रिया समजून घ्या.
3) नोंदणीची पावती आणि तपशील जतन करा
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) त सहभागी झाल्यानंतर मिळालेली पावती, सदस्यत्वाचा तपशील आणि योगदानाशी संबंधित नोंदी जतन करून ठेवा. भविष्यात खाते तपासण्यासाठी किंवा अडचण नोंदवण्यासाठी त्या उपयोगी पडू शकतात.
4) खाते निष्क्रिय झाल्यास मार्गदर्शन घ्या
अंशदान न भरल्यामुळे खाते निष्क्रिय झाले असल्यास ते पुन्हा सक्रिय करण्यासाठी कोणती प्रक्रिया उपलब्ध आहे हे अधिकृत मानधन पोर्टल किंवा CSC केंद्राकडून तपासा. पुनर्सक्रियतेच्या अटी लागू नियमांनुसार ठरतात.
5) माहितीमध्ये बदल असल्यास अधिकृत मदत घ्या
नाव, बँक खाते किंवा इतर तपशीलांमध्ये बदल असल्यास अधिकृत माध्यमातूनच दुरुस्ती करा. अनोळखी एजंट किंवा बनावट वेबसाइटला वैयक्तिक माहिती देऊ नका.
अर्ज करताना होणाऱ्या सामान्य चुका जाणून घेऊया .
चुकीचा बँक खाते क्रमांक किंवा IFSC देणे: बँक तपशील भरताना पासबुक किंवा अधिकृत बँक नोंदींशी पडताळणी करा.
ई-श्रम कार्ड म्हणजे पेन्शन मंजुरी असे समजणे: ई-श्रम नोंदणी आणि PM-SYM सदस्यत्व या स्वतंत्र गोष्टी आहेत. पेन्शन योजनेत आपला प्रवेश पूर्ण झाला आहे का ते तपासा.
मासिक योगदानाकडे दुर्लक्ष करणे: ही ऐच्छिक असली तरी योगदानावर आधारित योजना आहे. नोंदणीच्या वेळी ठरलेली रक्कम आणि ती भरण्याची पद्धत समजून घ्या.
अनधिकृत लिंक वापरणे: आधार किंवा बँकेचे तपशील देण्यापूर्वी वेबसाइट सरकारी अधिकृत आहे का ते तपासा.
पेन्शन लगेच मिळेल अशी अपेक्षा ठेवणे: योजनेतील निर्धारित वय आणि इतर नियम पूर्ण झाल्यानंतरच असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) चा लाभ लागू होतो. नोंदणी केल्यानंतर लगेच मासिक पेन्शन मिळत नाही.
असंघटित क्षेत्रात काम करणाऱ्या पात्र नागरिकांसाठी प्रधानमंत्री श्रम योगी मानधन योजना ही वृद्धापकाळातील आर्थिक सुरक्षेसाठी महत्त्वाची योजना आहे. निर्धारित अटी पूर्ण करून योजनेत सहभागी झालेल्या सदस्याला वयाची 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर दरमहा ₹3,000 पेन्शन मिळण्याची तरतूद आहे. यासाठी कामगाराला प्रवेशाच्या वयानुसार नियमित अंशदान भरावे लागते आणि केंद्र सरकार त्याच्याइतके योगदान देते.
असंघटित कामगार ई-श्रम पेन्शन योजना (e shram pension yojana) तील सदस्यत्व यांतील फरक समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. अर्ज करण्यापूर्वी वय, उत्पन्न, व्यवसाय आणि इतर पात्रता निकष तपासा. त्यानंतर अधिकृत मानधन पोर्टल किंवा CSC केंद्रामार्फत नोंदणीची प्रक्रिया पूर्ण करा.