शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) शेतकरी बांधवांना कृषी विभागाच्या विविध योजनांशी जोडण्यासाठी आणि त्यांना थेट मदत करण्यासाठी ‘शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana २०२६’ राबवली जात आहे.
मुख्य वैशिष्ट्ये
मानधन (Honorarium): निवड झालेल्या शेतकरी मित्रांना दररोज २ तास काम करण्याच्या मोबदल्यात ₹१,५०० प्रति महिना (वार्षिक ₹१८,०००) मानधन दिले जाईल.
आरक्षण (Reservation): या शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) योजनेमध्ये ३०% पदे महिलांसाठी आरक्षित ठेवण्यात आली आहेत.
कार्यकाळ (Tenure): ही निवड पहिल्या टप्प्यात २ वर्षांसाठी असेल. हे कोणतेही कायमस्वरूपी शासकीय पद किंवा नोकरी नाही.
कामे आणि जबाबदाऱ्या
शेतकऱ्यांशी संपर्क: गाव पातळीवर शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधणे आणि त्यांच्या समस्या जाणून घेणे.
योजनांचा प्रसार: कृषी विभागाच्या विविध योजना, नैसर्गिक शेती आणि मोहिमांची माहिती थेट शेतकऱ्यांच्या बांधापर्यंत पोहोचवणे.
शेतशाळा व सर्वेक्षण: शेतशाळा (फार्म स्कूल) मधील उपस्थिती नोंदी आणि ग्रामसभांच्या सर्वेक्षणात सक्रिय मदत करणे.
पात्रता आणि निवड प्रक्रिया
वयोमर्यादा: अर्जदाराचे वय २५ ते ६० वर्षे दरम्यान असणे आवश्यक आहे.
शैक्षणिक पात्रता: उमेदवाराचे किमान १२ वी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे, तसेच त्याच्याकडे शेतकरी संघटनेचे आणि संवादाचे कौशल्य असावे.
निवड प्रक्रिया: ग्राम कृषी विकास समितीच्या प्रस्तावानुसार पारदर्शक पद्धतीने (लॉटरी किंवा नियमानुसार) निवड केली जाते.
कामाचे मूल्यमापन: शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) मित्राच्या कामाचे दर ३ महिन्यांनी सहाय्यक कृषी अधिकाऱ्यांमार्फत मूल्यमापन (Evaluation) केले जाते.
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) साठी लागणारे आवश्यक कागदपत्रे
ओळख आणि रहिवासी पुरावा:
आधार कार्ड (Aadhaar Card)
रहिवासी दाखला (किंवा गावातील मूळ रहिवासी असल्याचा दाखला)
मतदान ओळखपत्र / रेशन कार्ड
शैक्षणिक पात्रता पुरावा:
१२ वी उत्तीर्ण झाल्याची गुणपत्रिका (Marksheet) किंवा सनद (Certificate)
जमीन व शेतीशी संबंधित पुरावे:
७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा (अर्जदार स्वत: शेतकरी किंवा शेतकरी कुटुंबातील असावा)
इतर कागदपत्रे:
बँक पासबुकची सत्यप्रत (मानधन जमा होण्यासाठी)
पासपोर्ट साईज फोटो
मोबाईल नंबर (आधारशी लिंक असलेला)
अनुभव किंवा सामाजिक/कृषी कार्याचा दाखला (जर असल्यास)
अर्ज प्रक्रिया
ही निवड पूर्णपणे स्थानिक (गाव) पातळीवर केली जाते. अर्ज दोन प्रकारे करता येतो:
ऑफलाइन पद्धत (Offline Process – सर्वात प्रमुख):
अर्जाचा नमुना प्राप्त करा: कृषी विभागाच्या तालुका कृषी अधिकारी कार्यालय, मंडल कृषी अधिकारी किंवा गावातील ग्रामपंचायत कार्यालय / कृषी सहाय्यक यांच्याकडून ‘शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana)’ योजनेचा अर्ज मिळवा.
फॉर्म भरा: अर्जात विचारलेली सर्व माहिती (नाव, पत्ता, शैक्षणिक पात्रता, मोबाईल नंबर इत्यादी) अचूक भरा.
कागदपत्रे जोडा: वरील सर्व आवश्यक कागदपत्रांच्या छायांकित प्रती (Xerox) अर्जासोबत जोडा.
अर्ज सादर करा: भरलेला अर्ज तुमच्या गावातील कृषी सहाय्यक (Krishi Sahayak) किंवा ग्राम कृषी विकास समितीकडे जमा करा आणि पोहोच पावती घ्या.
ऑनलाईन पद्धत (Online Process):
जर महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर (krishi.maharashtra.gov.in) या भरतीसाठी ऑनलाईन लिंक उपलब्ध झाली, तर तुम्ही महाडीबीटी (MahaDBT) किंवा कृषी विभागाच्या संकेतस्थळावरून ऑनलाईन अर्ज करू शकता.
निवड कशी होते?
प्राप्त झालेल्या अर्जांची छाननी ग्राम कृषी विकास समिती आणि कृषी विभागाद्वारे केली जाते.
एकापेक्षा जास्त पात्र अर्ज आल्यास पारदर्शक पद्धतीने (लॉटरीद्वारे किंवा नियमानुसार मेरिटनुसार) निवड केली जाते.
निवड झालेल्या उमेदवारांची यादी ग्रामपंचायतीच्या सूचकावर प्रसिद्ध केली जाते आणि अंतिम मंजुरी तालुका कृषी अधिकाऱ्यांकडून दिली जाते.
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) चा अर्ज कुठे मिळेल?
ग्रामपंचायत किंवा कृषी सहाय्यकांकडे: अर्जाचा छापील नमुना (Application Form) तुमच्या गावातील कृषी सहाय्यक (Krishi Sahayak) किंवा ग्रामपंचायत कार्यालयात मोफत उपलब्ध असतो.
तालुका / मंडळ कृषी कार्यालय: तुम्ही तुमच्या तालुक्यातील तालुका कृषी अधिकारी कार्यालय किंवा मंडळ कृषी अधिकारी कार्यालयात जाऊन अर्ज मागू शकता.
शासकीय संकेतस्थळ: महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवरून (krishi.maharashtra.gov.in) अर्जाचा नमुना डाउनलोड करता येतो.
कृषी सहाय्यकांशी कसा संपर्क साधावा?
गावातील कृषी सहाय्यकांशी संपर्क साधण्याचे प्रमुख मार्ग:
ग्रामपंचायत कार्यालय: कृषी सहाय्यक आठवड्यातून काही ठराविक दिवशी (उदा. ग्रामसभा, शेतशाळा किंवा बैठकीच्या वेळी) ग्रामपंचायत कार्यालयात उपस्थित असतात.
कृषी संजीवनी / डीबीटी पोर्टल: महाराष्ट्र शासनाच्या MahaDBT / Krishi Maharashtra पोर्टलवर तुमच्या जिल्ह्याची आणि तालुक्याची निवड करून गावातील कृषी सहाय्यकांचा नाव आणि मोबाईल नंबर मिळवता येतो.
तालुका कृषी कार्यालय: अमरावती भागातील किंवा तुमच्या स्थानिक तालुक्यातील कृषी कार्यालयात जाऊन तुमच्या गावाच्या कृषी सहाय्यकांचा मोबाईल क्रमांक सहज मिळू शकतो.
शेतकरी मित्राचे स्वरूप आणि काम
मानधनाचे स्वरूप: हे पूर्णवेळ नोकरी नसून एक अंशकालीन (Part-time) सामाजिक काम आहे.
वेळ: दररोज फक्त २ तास काम करणे अपेक्षित असते.
भत्ता/मानधन: महिन्याला ₹१,५०० (दरवर्षी एकूण ₹१८,०००) मानधन थेट बँक खात्यात वर्ग केले जाते.
कार्यकाळ: सुरुवातीला २ वर्षांचा करार असतो. कामाचे मूल्यमापन दर ३ महिन्यांनी सहाय्यक कृषी अधिकाऱ्यांकडून केले जाते.
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) योजनेचे मुख्य उद्देश
शासकीय कृषी शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) योजनांची माहिती थेट शेतकऱ्यांच्या बांधापर्यंत पोहोचवणे.
नैसर्गिक व सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देणे.
गावात ‘शेतशाळा’ (Farm School) आयोजित करण्यात मदत करणे.
हवामान अंदाज, पीक विमा आणि नैसर्गिक आपत्तीच्या वेळी शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करणे.
प्राधान्य आणि आरक्षण
महिलांना संधी: एकूण ५०% जागांपैकी ३०% पदे महिलांसाठी आरक्षित आहेत.
स्थानिक नागरिक: अर्जदार त्याच गावचा कायमचा रहिवासी असणे अनिवार्य आहे.
अनुभव: शेतीविषयक ज्ञान किंवा शेतकरी गटांमध्ये काम केलेल्या व्यक्तीला प्राधान्य दिले जाते.
अर्ज सादर करताना ध्यान ठेवावयाच्या गोष्टी
अर्जासोबत आधार कार्ड, ७/१२ उतारा, १२ वीची गुणपत्रिका आणि बँक पासबुक यांची छायांकित प्रत जोडावी.
अर्ज पूर्ण भरून गावातील कृषी सहाय्यक (Krishi Sahayak) किंवा ग्रामपंचायतीत जमा करून पोच पावती नक्की घ्यावी.
अर्जांची छाननी ग्राम कृषी विकास समिती द्वारे केली जाते.
कामाची पद्धत आणि मोजमाप
अहवाल सादर करणे: शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) मित्राला दरमहा आपल्या कामाचा थोडक्यात अहवाल (Report) कृषी सहाय्यकांकडे सादर करावा लागतो.
मूल्यमापन (Performance Evaluation): दर ३ महिन्यांनी सहाय्यक कृषी अधिकारी (Assistant Agriculture Officer) त्यांच्या कामाची पाहणी करतात. काम समाधानकारक असल्यास पुढील कालावधीसाठी नियुक्ती कायम ठेवली जाते.
कौशल्य विकास: निवड झालेल्या शेतकरी मित्रांना कृषी विभागाद्वारे नवीन तंत्रज्ञान, सेंद्रिय शेती, आणि शासकीय योजनांचे प्रशिक्षण (Training) दिले जाते.
शेतकरी मित्राचे मुख्य फायदे
सामाजिक ओळख: गावात एक जबाबदार आणि कृषी क्षेत्रातील जाणकार व्यक्ती म्हणून ओळख निर्माण होते.
कृषी ज्ञान व प्रशिक्षण: शासनाच्या नवनवीन योजना आणि शेतीतील आधुनिक तंत्रज्ञान सर्वात आधी शिकण्याची संधी मिळते.
आर्थिक हातभार: दरमहा ₹१,५०० चे निश्चित मानधन मिळून शेतीसोबतच पूरक उत्पन्न मिळते.
अर्जाची सद्यस्थिती व निवड प्रक्रिया
पारदर्शकता: अर्जांची संख्या जास्त असल्यास ग्रामसभेत किंवा समितीसमोर लॉटरी पद्धत वापरून निवड केली जाते, जेणेकरून कोणावरही अन्याय होणार नाही.
मुदतवाढ: २ वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण झाल्यानंतर शासनाच्या धोरणानुसार आणि चांगल्या कामगिरीच्या आधारावर मुदत वाढवली जाऊ शकते.
काही महत्त्वाच्या टिप्स
संपर्क ठेवा: तुमच्या गावातील कृषी सहाय्यक किंवा ग्रामपंचायतीशी सतत संपर्कात राहा, जेणेकरून अर्ज सुटताच तुम्हाला लगेच माहिती मिळेल.
कागदपत्रे तयार ठेवा: आधार कार्ड, १२ वीचे गुणपत्रक, ७/१२ उतारा आणि बँक पासबुक आधीच तयार ठेवा.
निवड प्रक्रियेचे टप्पे
अर्जांची छाननी: प्राप्त झालेल्या अर्जांची प्राथमिक छाननी ग्राम कृषी विकास समिती आणि कृषी सहाय्यक करतात.
ग्रामसभेची मान्यता: छाननीनंतर पात्र उमेदवारांची यादी ग्रामसभेत किंवा समितीसमोर ठेवली जाते.
लॉटरी / निकष: एकाच गावातून एकापेक्षा जास्त पात्र अर्ज आल्यास लॉटरी पद्धतीचा वापर करून पारदर्शक निवड केली जाते.
अंतिम मंजुरी: निवड झालेल्या नावाची शिफारस तालुका कृषी अधिकारी (TAO) यांच्याकडे पाठवली जाते आणि तेथून अंतिम मंजुरीचे पत्र दिले जाते.
प्रशिक्षण आणि ओळखपत्र
प्रशिक्षण: निवड झालेल्या शेतकरी मित्रांना काम सुरू करण्यापूर्वी कृषी विभागाद्वारे १ ते २ दिवसांचे विशेष प्रशिक्षण दिले जाते.
विषय: यामध्ये नैसर्गिक शेती, पीक संरक्षण, हवामान अंदाज, आणि शासनाच्या महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवरील योजनांचे मार्गदर्शन समाविष्ट असते.
ओळखपत्र: शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) कृषी विभागाकडून अधिकृत ओळखपत्र (Identity Card) दिले जाते.
शेतकरी मित्राचे कर्तव्य व नियम
पारदर्शकता: शेतकरी मित्राला कोणत्याही शेतकऱ्याकडून कोणत्याही कामासाठी कसलेही शुल्क किंवा पैसे घेण्याची परवानगी नसते.
नियमित हजेरी: शेतशाळा आणि ग्रामसभेतील सर्वेक्षणाच्या वेळी उपस्थित राहून कृषी सहाय्यकांना अहवाल सादर करावा लागतो.
सेवा खंडित करणे: काम असमाधानकारक आढळल्यास किंवा तक्रार आल्यास सहाय्यक कृषी अधिकाऱ्यांच्या अहवालानुसार नियुक्ती रद्द केली जाऊ शकते.
कुठे आणि कसा संपर्क साधाल?
स्थानिक पातळी: गावातील कृषी सहाय्यक किंवा ग्रामपंचायत कार्यालय.
तालुका पातळी: तालुका कृषी अधिकारी कार्यालय.
वेबसाइट: krishi.maharashtra.gov.in
तक्रार व अडचणींचे निवारण
कामगिरीबाबत तक्रार: जर निवड झालेल्या शेतकरी मित्राचे काम योग्य नसेल, तर ग्रामस्थ किंवा शेतकरी ग्राम कृषी विकास समिती किंवा तालुका कृषी अधिकाऱ्यांकडे तक्रार करू शकतात.
मानधनाबाबत अडचण: मानधन वेळेवर न मिळाल्यास किंवा खात्यात जमा न झाल्यास संबंधित कृषी सहाय्यकांशी संपर्क साधून डीबीटी (DBT) स्थिती तपासून घेता येते.
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) योजनेचे महत्त्वाचे नियम
मानधनाचा स्वरूप: हे मानधन प्रोत्साहन भत्ता (Honorarium) म्हणून दिले जाते. या आधारे भविष्यात शासकीय सेवेत कायमस्वरूपी समाविष्ट करण्याचा कोणताही हक्क सांगता येत नाही.
बदली किंवा हस्तांतरण: हे पद वैयक्तिक स्वरूपाचे असून, ते इतर कोणत्याही व्यक्तीकडे हस्तांतरित करता येत नाही.
राजीनामा किंवा काढून टाकणे: शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) इच्छेने राजीनामा देऊ शकतात किंवा कामात कसूर आढळल्यास कृषी विभाग त्यांना पदावरून मुक्त करू शकतो.
उपयुक्त संपर्क आणि माहिती स्रोत
शासकीय हेल्पलाइन / टोल फ्री क्रमांक:
कृषी विभाग कॉल सेंटर: १८००-१८०-१५५१ (1800-180-1551)
ई-मेल व सोशल मीडिया:
महाराष्ट्र कृषी विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर जिल्हावार व तालुकावार अधिकाऱ्यांचे ई-मेल आणि संपर्क क्रमांक उपलब्ध आहेत.
शेतकरी मित्रासाठी डिजिटल आणि तांत्रिक कौशल्ये
ॲप्सचा वापर: शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) शासनाच्या विविध कृषी ॲप्स (उदा. MahaDBT, ई-पीक पाहणी, मेघदूत, माझी शेती) बद्दल माहिती असणे फायदेशीर ठरते.
व्हॉट्सॲप ग्रुप्स: गावातील शेतकऱ्यांचा व्हॉट्सॲप ग्रुप तयार करून हवामान अंदाज, बाजारातील पिकांचे भाव आणि नवीन योजनांची माहिती त्वरित शेअर करण्याची जबाबदारी असते.
सेंद्रिय व नैसर्गिक शेतीला प्रोत्साहन
प्राकृतिक शेती प्रचार: रसायनांचा वापर कमी करून सेंद्रिय व नैसर्गिक शेती पद्धतीचा अवलंब कसा करावा, याबाबत शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करणे.
शेतशाळा (Farm School): महिन्यातून किंवा हंगामात ठरलेल्या वेळापत्रकानुसार प्रात्यक्षिकांसह शेतशाळा भरवण्यात कृषी सहाय्यकांना मदत करणे.
मानधन मिळण्याची प्रक्रिया
डीबीटीद्वारे जमा: मानधन थेट बँक खात्यात DBT (Direct Benefit Transfer) द्वारे जमा केले जाते.
बँक खाते जोडणे: मानधन सुरळीत येण्यासाठी बँक खाते आधार कार्डशी (Aadhaar Card) आणि मोबाईल क्रमांकाशी लिंक असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
अर्जासाठी मुख्य संपर्क ठिकाणे
ग्रामपंचायत कार्यालय / कृषी सहाय्यक (गाव पातळी)
मंडळ कृषी अधिकारी कार्यालय (गट पातळी)
तालुका कृषी अधिकारी (TAO) कार्यालय (तालुका पातळी)
जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी (SAO) कार्यालय (जिल्हा पातळी)
अर्जासोबत द्यावयाचे हमीपत्र
अर्ज भरताना उमेदवाराला खालील बाबींचे स्वतःचे हमीपत्र (Declaration) जोडावे लागते:
स्थानिक रहिवासी: मी संबंधित गावचा मूळ व कायमचा रहिवासी आहे.
गुन्हेगारी पार्श्वभूमी नसणे: माझ्यावर कोणत्याही प्रकारचा गुन्हेगारी खटला प्रलंबित नाही किंवा न्यायालयाने दोषी ठरवलेले नाही.
इतर शासकीय लाभ/नोकरी: मी शासकीय किंवा निमशासकीय सेवेत नियमित कर्मचारी म्हणून कार्यरत नाही.
माहितीची सत्यता: अर्जात दिलेली सर्व माहिती खरी असून, ती खोटी आढळल्यास माझी उमेदवारी रद्द केली जाईल.
जिल्हा व तालुका निहाय संपर्क अधिकारी
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) योजनेशी संबंधित कोणत्याही शंका, तक्रार किंवा अधिक माहितीसाठी तुम्ही खालील अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधू शकता:
ग्राम पातळी: ग्राम कृषी विकास समिती अध्यक्ष / कृषी सहाय्यक (Krishi Sahayak).
तालुका पातळी: कृषी अधिकारी (TAO – Taluka Agriculture Officer).
जिल्हा पातळी: जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी (SAO – District Superintendent Agriculture Officer).
मानधन वाटपातील महत्त्वाच्या अटी
आधार सीडिंग (Aadhaar Seeding): मानधनाचा लाभ DBT (Direct Benefit Transfer) द्वारे दिला जात असल्याने, उमेदवाराचे बँक खाते आधारशी जोडलेले असणे आवश्यक आहे.
हजेरी व अहवाल: दरमहा केलेल्या कामाचा संक्षिप्त अहवाल कृषी सहाय्यकांना सादर केल्यानंतरच संबंधित महिन्याचे मानधन खात्यात जमा केले जाते.
शेतकरी मित्रांसाठी भविष्यातील संधी
कृषी विभागामार्फत आयोजित केल्या जाणाऱ्या विविध प्रशिक्षण कार्यशाळा (Training Workshops) मध्ये मोफत प्रवेश मिळतो.
सेंद्रिय शेती, नवीन तंत्रज्ञान आणि कृषी व्यवसाय (Agri-Business) यांसारख्या विषयांवर मार्गदर्शन मिळाल्याने स्वतःच्या शेतीतही सुधारणा करण्याची मोठी संधी मिळते.
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) ची पार्श्वभूमी आणि उद्दिष्टे
शासन आणि शेतकरी यांमधील दुवा: ही शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) कृषी विभाग आणि तळागाळातील शेतकरी यांच्यातील संवादाचे अंतर कमी करण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे.
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) योजनांची माहिती पोहोचवणे: नैसर्गिक आपत्ती, हवामानातील बदल, तसेच कृषी विभागाच्या महाडीबीटी (MahaDBT) द्वारे चालवल्या जाणाऱ्या विविध योजनांची अचूक माहिती प्रत्येक शेतकऱ्यापर्यंत वेळेत पोहोचवणे हे या योजनेचे मुख्य ध्येय आहे.
नैसर्गिक शेतीला गती: रासायनिक खतांचा आणि कीटकनाशकांचा वापर कमी करून सेंद्रिय व नैसर्गिक शेती पद्धतीचा प्रचार करणे.
प्रशासकीय नियंत्रण आणि देखरेख
ग्राम पातळी: ग्राम कृषी विकास समिती आणि गावातील कृषी सहाय्यक (Krishi Sahayak) यांच्या मार्गदर्शनाखाली काम चालते.
तालुका पातळी: तालुका कृषी अधिकारी (TAO) यांच्याद्वारे कामाची आणि मानधनाची अंतिम पडताळणी केली जाते.
जिल्हा पातळी: जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी (SAO) हे या योजनेच्या एकूण अंमलबजावणीवर लक्ष ठेवून असतात.
शेतकरी मित्राची निवड रद्द होण्याची कारणे
खालील परिस्थितींमध्ये शेतकरी मित्राची निवड रद्द केली जाऊ शकते:
असमाधानकारक कामगिरी: दर ३ महिन्यांनी होणाऱ्या मूल्यमापनात (Performance Review) काम योग्य आढळले नाही तर.
गैरवर्तन किंवा तक्रार: शेतकऱ्यांकडून पैसे उकळणे किंवा चुकीची माहिती पसरवल्याची तक्रार सिद्ध झाल्यास.
गैरहजेरी: शेतशाळा, ग्रामसभा किंवा कृषी विभागाच्या बैठकांना विनाकारण अनुपस्थित राहिल्यास.
स्वेच्छानिवृत्ती: शेतकरी मित्राने स्वतःहून राजीनामा दिला असल्यास.
अर्जदारांसाठी काही महत्त्वाचे मुद्दे
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) कायमस्वरूपी नोकरी नसून एक अल्पकालीन मानधनावर आधारित सामाजिक/कृषी सेवा आहे.
अर्जाची प्रक्रिया सुरू झाल्यावर तुमच्या गावातील ग्रामपंचायत किंवा कृषी सहाय्यकांशी थेट संपर्क साधून अर्ज फॉर्म प्राप्त करावा आणि आवश्यक त्या सर्व कागदपत्रांसह मुदतीपूर्वी सादर करावा.
शेतकरी मित्राचे दैनंदिन व मासिक काम
शेतकऱ्यांचे गट तयार करणे: गावातील ५० ते १०० शेतकऱ्यांचे छोटे गट तयार करून त्यांना कृषी विभागाच्या WhatsApp ग्रुप किंवा थेट बैठकांद्वारे माहिती देणे.
हवामान व पिकांचा सल्ला: कृषी विद्यापीठे आणि हवामान खात्याकडून मिळणारे हवामान अंदाज आणि पिकांवरील रोगांचे व्यवस्थापन याबद्दल शेतकऱ्यांना वेळेवर सावध करणे.
ई-पीक पाहणी मदत: शेतकऱ्यांना आपल्या भ्रमणध्वनीवरून (मोबाईलवरून) ‘ई-पीक पाहणी’ कशी करावी, याबद्दल प्रात्यक्षिक दाखवणे आणि मदत करणे.
पिक विमा व अनुदान सल्ले: प्रधानमंत्री पीक विमा योजना, महाडीबीटीवरील औजारे अनुदान आणि ठिबक सिंचन अनुदानाचे अर्ज कसे करावेत याची अचूक माहिती देणे.
प्रशासकीय समन्वय आणि बैठका
मासिक आढावा बैठक: दरमहा तालुका कृषी कार्यालयात किंवा मंडळ स्तरावर होणाऱ्या बैठकीला उपस्थित राहणे अनिवार्य असते.
कृषी प्रदर्शने व मोहीम: गावात कृषी प्रदर्शन, माती परीक्षण (Soil Testing) मोहीम, किंवा पीक पाहणी दिन आयोजित करताना कृषी सहाय्यकांना सहकार्य करणे.
अहवाल नोंदणी: केलेल्या कामाची नोंद ठेवण्यासाठी एक रजिस्टर किंवा डिजिटल डायरी मेंटेन करावी लागते, ज्याच्या आधारे दरमहा मानधन मंजूर केले जाते.
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) मित्रासाठी विशेष मानधनाचे नियम
थेट बँक जमा: मानधनाची रक्कम कोणतीही मध्यस्थी न राहता थेट DBT द्वारे बँक खात्यात जमा केली जाते.
इतर सोयी-सुविधा: हे मानधन प्रोत्साहन भत्ता असल्याने प्रवास भत्ता (TA) किंवा इतर कोणतेही अतिरिक्त भत्ते शासकीय नियमानुसार वेगळे दिले जात नाहीत.
अर्जाची सद्यस्थिती कुठे तपासावी?
जर तुम्ही अर्ज भरला असेल, तर अर्जाची स्थिती जाणून घेण्यासाठी:
तुमच्या गावातील कृषी सहाय्यक (Krishi Sahayak) यांच्याशी थेट संपर्क साधा.
तालुक्याच्या तालुका कृषी अधिकारी (TAO) कार्यालयातील योजना विभागात विचारणा करा.
ग्रामपंचायतीच्या सूचना फलकावर (Notice Board) निवड झालेल्या उमेदवारांची यादी प्रसिद्ध केली जाते.
ग्राम कृषी विकास समितीची भूमिका
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) ची पारदर्शकता टिकवून ठेवण्यासाठी गाव पातळीवरील ‘ग्राम कृषी विकास समिती’ मुख्य भूमिका बजावते:
जाहिरात व प्रसिद्धी: गावात दवंडी, ग्रामसभा किंवा सूचना फलकाद्वारे शेतकरी मित्र भरतीची माहिती प्रसिद्ध करणे.
अर्जांचे वर्गीकरण: प्राप्त अर्जांची पडताळणी करून पात्र व अपात्र उमेदवारांची यादी तयार करणे.
निवड प्रक्रिया: महिलांसाठी राखीव असलेल्या ३०% जागांची स्वतंत्रपणे निवड करणे आणि उर्वरित सर्वसाधारण जागांसाठी पारदर्शक पद्धतीने निवड करणे.
शेतकरी मित्राला दिले जाणारे प्रशिक्षण
निवड झाल्यानंतर कृषी विभागाकडून शेतकरी मित्राला खालील विषयांवर विशेष प्रशिक्षण दिले जाते:
मृदा आरोग्य कार्ड (Soil Health Card): मातीचे नमुने कसे घ्यावेत आणि खतांचा संतुलित वापर कसा करावा याचे प्रात्यक्षिक.
कीड व रोग नियंत्रण: पिकांवर पडणाऱ्या रोगांची वेळीच ओळख पटवून जैविक उपचारांची माहिती देणे.
शासकीय पोर्टल्सचा वापर: महाडीबीटी (MahaDBT) शेतकरी योजना, पोकरा (PoCRA) योजना, आणि ई-पीक पाहणी डिजिटल ॲप्सचे तंत्रज्ञान शिकवणे.
कामाचा मासिक अहवाल व मानधन जमा होणे
कामकाज नोंदवही (Work Register): शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) मित्राला दररोज केलेल्या कामाची नोंद एका नोंदवहीत (रजिस्टर) ठेवावी लागते (उदा. किती शेतकऱ्यांना भेट दिली, कोणती माहिती पुरवली).
अहवाल सादर करणे: दर महिन्याच्या अखेरीस हा अहवाल गावातील कृषी सहाय्यकांकडे (Krishi Sahayak) सादर करावा लागतो.
मानधन वितरण: अहवालाची शिफारस कृषी सहाय्यक व तालुका कृषी अधिकारी (TAO) केल्यानंतर मानधन थेट शेतकरी मित्राच्या बँक खात्यात (DBT द्वारे) वर्ग केले जाते.
शेतकरी मित्राकडून अपेक्षित नसलेली कामे
शासकीय नोकरीचा दावा नाही: ही पूर्णपणे अस्थायी (Temporary) व्यवस्था असल्याने भविष्यात शासकीय सेवेत कायम होण्याचा कोणताही कायदेशीर हक्क राहत नाही.
आर्थिक व्यवहार मनाई: कोणत्याही शेतकऱ्याकडून योजनांचा लाभ मिळवून देण्यासाठी किंवा अर्जासाठी पैसे घेण्यास पूर्ण मनाई आहे.
राजकीय प्रचार मनाई: शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) मित्राने या पदाचा वापर कोणत्याही राजकीय प्रचारासाठी किंवा वैयक्तिक फायद्यासाठी करायचा नसतो.
निवड झाल्यानंतरचे नियम आणि अटी
राजीनामा किंवा पदमुक्ती:
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) आपल्या इच्छेने कृषी सहाय्यकांकडे १ महिना आधी लिखित अर्ज देऊन राजीनामा देऊ शकतात.
कामात हलगर्जीपणा, चुकीची माहिती देणे किंवा शेतकऱ्यांकडून कोणत्याही प्रकारचे पैसे उकळल्याचे आढळल्यास तात्काळ पदावरून मुक्त केले जाते.
स्थानंतरण (Transfer): हे पद पूर्णपणे स्थानिक (गाव पातळीवरील) असल्याने इतर कोणत्या गावात बदली किंवा हस्तांतरण करता येत नाही.
इतर व्यवसायांची मुभा: हे काम दररोज फक्त २ तासांचे असल्याने शेतकरी मित्र आपली स्वतःची शेती किंवा इतर कोणताही व्यवसाय/कामकाज करू शकतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न १: एकाच कुटुंबातील दोन व्यक्ती शेतकरी मित्र बनू शकतात का?
उत्तर: नाही. एका कुटुंबातून (किंवा एकाच रेशन कार्डवर नाव असलेल्या) एकाच व्यक्तीला प्राधान्य दिले जाते, जेणेकरून इतर कुटुंबांनाही संधी मिळेल.
प्रश्न २: शेतकरी मित्राला शासकीय प्रवासाचा किंवा मोबाईलचा वेगळा खर्च मिळतो का?
उत्तर: नाही. मिळणारे ₹१,५०० प्रति महिना मानधन हे एकमुश्त (Lump sum) प्रोत्साहन भत्ता आहे. याव्यतिरिक्त मोबाईल किंवा प्रवासाचा वेगळा भत्ता दिला जात नाही.
प्रश्न ३: या शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) चा अर्ज ऑनलाईन भरणे अनिवार्य आहे का?
उत्तर: नाही. बहुतेक ठिकाणी ग्रामपंचायत किंवा कृषी सहाय्यकांकडे ऑफलाइन अर्ज सादर केला जातो. जर ऑनलाईन पोर्टल (MahaDBT) द्वारे लिंक सुरू झाली तरच ऑनलाईन अर्ज स्वीकारला जातो.
शेतकरी मित्राचे काम सुरळीत होण्यासाठी
संपर्क यादी तयार ठेवा: गावातील सर्व शेतकरी बांधवांचे मोबाईल नंबर आणि WhatsApp संपर्क यादी तयार ठेवा.
माहितीचे स्त्रोत निश्चित करा: कृषी विद्यापीठाचे प्रसिद्धीपत्रक, हवामान खात्याचा अंदाज आणि कृषी विभागाची अधिकृत परिपत्रके यावरूनच माहिती शेतकऱ्यांना द्या.
पारदर्शकता ठेवा: शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) योजनांची माहिती देताना अर्जाचे शुल्क, आवश्यक कागदपत्रे आणि अटी-शर्ती स्पष्टपणे सांगा.
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) अंमलबजावणीची रचना
हीशेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) सुरळीत चालवण्यासाठी प्रशासकीय पातळीवर खालीलप्रमाणे जबाबदाऱ्या निश्चित करण्यात आल्या आहेत:
जिल्हा स्तर (District Level): जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी (SAO) हे योजनेच्या अंमलबजावणीचे मुख्य प्रमुख असतात. ते संपूर्ण जिल्ह्यातील मानधनाचा निधी वितरीत करतात.
तालुका स्तर (Taluka Level): तालुका कृषी अधिकारी (TAO) हे शेतकरी मित्रांच्या अर्जांना अंतिम मंजुरी देतात आणि त्यांच्या कामाचे मासिक अहवाल तपासून मानधन मंजूर करतात.
गट/मंडळ स्तर (Block Level): मंडळ कृषी अधिकारी (MAO) हे संबंधित गावांमध्ये शेतकरी मित्रांच्या कामावर आणि शेतशाळांवर देखरेख ठेवतात.
गाव स्तर (Village Level): कृषी सहाय्यक (Krishi Sahayak) हे शेतकरी मित्राचे थेट मार्गदर्शक असतात. दैनंदिन कामाचे समन्वय आणि अहवाल संकलन त्यांच्यामार्फत होते.
शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) चे विशेष अधिकार व मर्यादा
कृषी विभागाच्या सर्व स्थानिक बैठका आणि शेतशाळांमध्ये सहभाग नोंदवणे.
गावातील शेतकऱ्यांना शेतकरी मित्र योजना (shetkari mitra yojana) ची माहिती देऊन अर्ज भरण्यासाठी सहाय्य करणे.
कृषी विभागाकडून आयोजित अभ्यास दौरे आणि प्रशिक्षणांमध्ये प्राधान्य मिळवणे.
शेतकरी मित्र हा शासकीय कर्मचारी मानला जात नाही.
त्याला शासकीय कागदपत्रांवर किंवा प्रमाणपत्रांवर अधिकृत सही किंवा शिक्का मारण्याचा अधिकार नसतो.
कोणत्याही प्रकारचा महसूल किंवा शेतकऱ्यांकडून शुल्क गोळा करण्यास सक्त मनाई आहे.
मानधन न मिळाल्यास किंवा उशीर झाल्यास काय करावे?
मानधन दरमहा वेळेवर न आल्यास खालील पावले उचलावीत:
बँक खाते तपासणी: तुमचे बँक खाते आधार सीडेड (Aadhaar Seeded) आणि DBT सक्षम असल्याची खात्री करा.