NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) महाराष्ट्रातील इयत्ता ८ वी मध्ये शिकणाऱ्या सर्व विद्यार्थ्यांसाठी आणि त्यांच्या पालकांसाठी एक अत्यंत आनंदाची आणि महत्त्वाची बातमी आहे. केंद्र सरकार आणि महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे (MSCE) यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबवली जाणारी NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) 2026
आर्थिक अडचणींमुळे अनेक गुणवंत विद्यार्थ्यांना आपले पुढील शिक्षण अर्धवट सोडावे लागते. अशा गरजू आणि होटकरू विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात टिकवून ठेवण्यासाठी आणि त्यांच्या उच्च शिक्षणाचा मार्ग सुकर करण्यासाठी ही NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) अत्यंत वरदान ठरत आहे.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) काय आहे?
NMMS चा सविस्तर अर्थ (राष्ट्रीय आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील विद्यार्थ्यांसाठी गुणवत्ता NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) असा आहे. ही NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) केंद्र सरकारच्या ‘मानव संसाधन विकास मंत्रालय’ (MHRD – आताचे शिक्षण मंत्रालय) द्वारे मे २००८ पासून सुरू करण्यात आली आहे.
या NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) योजनेचा मुख्य उद्देश असा आहे की, ८ वी नंतर आर्थिक परिस्थितीमुळे शाळा सोडणाऱ्या (Dropout Rate) विद्यार्थ्यांचे प्रमाण कमी करणे आणि त्यांना १२ वी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी आर्थिक सहाय्य देणे.
महाराष्ट्रात या परीक्षेचे संपूर्ण आयोजन आणि व्यवस्थापन महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे (MSCE Pune) यांच्याद्वारे अत्यंत पारदर्शक पद्धतीने केले जाते.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) शिष्यवृत्तीचे स्वरूप आणि मिळणारे फायदे
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) मिळवणे हे प्रत्येक गुणवंत विद्यार्थ्याचे स्वप्न असते. या योजनेअंतर्गत विद्यार्थ्यांना मिळणारे प्रमुख फायदे खालीलप्रमाणे आहेत:
वार्षिक आणि एकूण शिष्यवृत्ती रक्कम: निवड झालेल्या पात्र विद्यार्थ्याला दरमहा ₹१,००० म्हणजेच वर्षाला ₹१२,००० शिष्यवृत्ती मिळते.
कालावधी (Duration): ही NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) इयत्ता ९ वी, १० वी, ११ वी आणि १२ वी अशा सलग ४ वर्षांसाठी दिली जाते.
एकूण आर्थिक मदत: ४ वर्षांत एका विद्यार्थ्याला एकूण ₹४८,००० (अठ्ठेचाळीस हजार रुपये) थेट त्याच्या बँक खात्यात मिळतात.
डीबीटी (Direct Benefit Transfer): NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) शिष्यवृत्तीची सर्व रक्कम सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापन प्रणालीद्वारे (PFMS) थेट विद्यार्थ्याच्या किंवा पालकांच्या आधार-लिंक बँक खात्यात जमा केली जाते.
शैक्षणिक प्रोत्साहन: आर्थिक मदतीसोबतच या शिष्यवृत्तीमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये स्पर्धा परीक्षेची पायाभरणी होते आणि त्यांचा आत्मविश्वास वाढतो.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) 2026 पात्रता निकष
या NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) परीक्षेला बसण्यासाठी आणि शिष्यवृत्तीचा लाभ मिळवण्यासाठी शासनाने काही विशिष्ट निकष निश्चित केले आहेत:
१. शैक्षणिक पात्रता (Academic Qualification):
विद्यार्थी सत्र २०२६-२७ मध्ये महाराष्ट्रातील कोणत्याही शासकीय (Government), स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या (झेड.पी., मनपा, न.पा.) किंवा खाजगी अनुदानित (Aided) शाळेत इयत्ता ८ वी मध्ये नियमित शिकत असावा.
विद्यार्थ्याने इयत्ता ७ वीच्या वार्षिक परीक्षेत किमान ५५% गुण मिळवलेले असणे आवश्यक आहे. (अनुसूचित जाती/अनुसूचित जमाती म्हणजेच SC/ST विद्यार्थ्यांसाठी गुणांची अट ५०% आहे).
२. कौटुंबिक उत्पन्न मर्यादा (Family Income Limit):
विद्यार्थ्याच्या पालकांचे (आई व वडील मिळून) सर्व मार्गांनी असणारे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न ₹३,५०,० guide (३ लाख ५० हजार रुपये) पेक्षा जास्त नसावे. यापेक्षा जास्त उत्पन्न असणारे विद्यार्थी अर्जासाठी अपात्र ठरतील.
३. अपात्र शाळा आणि विद्यार्थी (Ineligible Students):
खालील प्रकारच्या शाळांमध्ये शिकणारे विद्यार्थी या NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) योजनेसाठी अपात्र राहतील:
केंद्रीय विद्यालये (Kendriya Vidyalaya – KV)
जवाहर नवोदय विद्यालये (Jawaharlal Navodaya Vidyalaya – JNV)
सैनिक शाळा (Sainik School)
केंद्र शासनाच्या वसतिगृहांच्या सवलतीचा, भोजन व निवासाचा लाभ घेणारे विद्यार्थी.
खाजगी विनाअनुदानित (Self-financed/Un-aided) शाळांमधील विद्यार्थी.
परीक्षेचे स्वरूप आणि गुणविभागणी
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) परीक्षा ही वस्तुनिष्ठ (Multiple Choice Questions – MCQs) स्वरूपाची असते. यामध्ये बहुपर्यायी प्रश्न विचारले जातात. ही परीक्षा दोन पेपरमध्ये घेतली जाते.
पेपर १: मानसिक क्षमता चाचणी (MAT – Mental Ability Test)
एकूण प्रश्न: ९०
एकूण गुण: ९०
वेळ: ९० मिनिटे (१ तास ३० मिनिटे)
विषय स्वरूप: मानसशास्त्र, तर्कशास्त्र व विचारशक्ती यावर आधारित प्रश्न. यामध्ये अंक मालिका, आकृत्यांचे विश्लेषण, सांकेतिक भाषा, नातेसंबंध, विसंगत घटक ओळखणे, दिशा आणि घड्याळ यांवर आधारित प्रश्न असतात.
पेपर २: शालेय क्षमता चाचणी
एकूण प्रश्न: ९०
एकूण गुण: ९०
वेळ: ९० मिनिटे (१ तास ३० मिनिटे)
विषय आणि अभ्यासक्रम: इयत्ता ७ वी आणि इयत्ता ८ वी चा सामान्य विज्ञान, सामाजिक शास्त्रे आणि गणित या विषयांचा अभ्यासक्रम.
SAT गुणविभागणी खालीलप्रमाणे असते:
सामान्य विज्ञान (Science): ३५ गुण
सामाजिक शास्त्रे (Social Science – इतिहास, नागरिकशास्त्र, भूगोल): ३५ गुण
गणित (Mathematics): २० गुण
महत्त्वाची नोंद:
दोन्ही पेपर एकाच दिवशी (सकाळ आणि दुपारच्या सत्रात) घेतले जातात.
या परीक्षेत कोणतेही नकारात्मक गुण (Negative Marking) नसतात.
दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी दोन्ही पेपरमध्ये अतिरिक्त ३० मिनिटांचा वेळ दिला जातो.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) साठी लागणारे आवश्यक कागदपत्रे
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) परीक्षेचा ऑनलाईन अर्ज भरण्यापूर्वी शाळा मुख्याध्यापक आणि पालकांनी खालील कागदपत्रे तयार ठेवणे आवश्यक आहे:
इयत्ता ७ वी चे गुणपत्रक (7th Marksheet): किमान ५५% (SC/ST ५०%) गुणांसह उत्तीर्ण असल्याचे प्रमाणपत्र.
पालकांचा उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate): सक्षम महसूल अधिकाऱ्याचा (तहसीलदार किंवा नायब तहसीलदार) सन २०२५-२६ या आर्थिक वर्षाचा कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ₹३.५० लाखांपेक्षा कमी असल्याचा दाखला.
जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate): SC/ST/OBC/VJNT/SBC प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी लागू असल्यास.
दिव्यांगत्व प्रमाणपत्र (Disability Certificate): अपंग/दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी (४०% किंवा त्यापेक्षा जास्त अपंगत्व असलेले जिल्हा शल्य चिकित्सकांचे प्रमाणपत्र).
विद्यार्थ्याचे आधार कार्ड (Aadhaar Card): आधार कार्ड बँक खात्याशी आणि मोबाईल नंबरशी लिंक असावे.
बँक पासबुकची प्रत (Bank Passbook): विद्यार्थ्याचे स्वतःचे किंवा पालकांचे राष्ट्रीयीकृत बँकेत राष्ट्रीयीकृत / सीबीएस (CBS) बँक खाते असणे आवश्यक आहे.
विद्यार्थ्याचा पासपोर्ट साईज फोटो आणि सही.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) 2026 ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) परीक्षेचा अर्ज वैयक्तिकरित्या विद्यार्थ्याला थेट भरता येत नाही. हा अर्ज केवळ संबंधित शाळेच्या मुख्याध्यापकांमार्फत / नोडल शिक्षकांमार्फत ऑनलाईन भरला जातो.
शाळांसाठी ऑनलाईन अर्ज भरण्याची स्टेप-बाय-स्टेप पद्धत:
अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या: प्रथम परीक्षा परिषदेच्या www.mscepune.in किंवा [NMS.mscepuen.in] या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या.
शाळा नोंदणी / शाळा लॉगिन (School Login): शाळेच्या U-DISE कोड आणि पासवर्डचा वापर करून लॉगिन करा. नवीन शाळा असल्यास आधी नोंदणी करा.
विद्यार्थ्याची माहिती भरा: ‘Add Student’ या पर्यायावर क्लिक करून विद्यार्थ्याचे नाव, जन्मतारीख, आई-वडिलांचे नाव, जात वर्ग, पत्ता आणि इतर माहिती अचूक प्रविष्ट करा.
कागदपत्रे अपलोड करा: विद्यार्थ्याचा फोटो, सही आणि आवश्यक असल्यास जातीचा/उत्पन्नाचा दाखला नियमानुसार अपलोड करा.
माहितीची पडताळणी: भरलेली सर्व माहिती बरोबर आहे याची मुख्याध्यापक आणि पालकांनी खात्री करून घ्यावी.
परीक्षा शुल्क भरा (Fee Payment): ऑनलाईन पेमेंट गेटवेद्वारे (Net Banking / UPI / Credit Card / Debit Card) शाळा स्तरावरून शुल्क भरा.
अर्जाची प्रिंट काढा: अर्ज अंतिम सबमिट केल्यानंतर त्याची छापील प्रत काढावी. त्यावर मुख्याध्यापकांची सही व शिफारस घेऊन ही प्रत शाळेच्या दप्तरी जतन करावी.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) परीक्षा शुल्क
महाराष्ट्रात NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) परीक्षेसाठी अतिशय अल्प शुल्क आकारले जाते:
शाळा नोंदणी शुल्क (School Registration Fee): ₹२००/- (प्रति शाळा वार्षिक)
विद्यार्थी परीक्षा शुल्क (Per Student Exam Fee): ₹१२०/- (प्रति विद्यार्थी)
विलंब शुल्क (Late Fee): मुदतीनंतर अर्ज भरल्यास शासन नियमानुसार अतिरिक्त विलंब शुल्क लागू होते.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) गुणवत्ता यादी आणि निवड प्रक्रिया
परीक्षा झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांची निवड कशी केली जाते, हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे:
पात्रता गुण (Passing Marks):
General / OBC / EWS: दोन्ही पेपरमध्ये (MAT आणि SAT) एकत्रित किमान ४०% गुण मिळवणे अनिवार्य आहे.
SC / ST / PwD (दिव्यांग): दोन्ही पेपरमध्ये एकत्रित किमान ३२% गुण मिळवणे अनिवार्य आहे.
राज्यस्तरीय कोटा (State Quota):
केंद्र सरकार प्रत्येक राज्यासाठी NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) शिष्यवृत्तीचा निश्चित कोटा ठरवून देते. महाराष्ट्रासाठी हा कोटा साधारणपणे ११,६८२ शिष्यवृत्त्यांचा आहे.
हा कोटा जिल्ह्यानुसार आणि सामाजिक आरक्षणानुसार (SC, ST, OBC, VJNT, EWS, Physically Challenged) विभागला जातो.
अंतिम गुणवत्ता यादी (Final Merit List):
केवळ पात्रता गुण मिळवले म्हणजे शिष्यवृत्ती मिळतेच असे नाही. जिल्ह्यात लागू असलेल्या आरक्षणानुसार आणि गुणवत्तेनुसार (Merit List) सर्वोच्च गुण मिळवणाऱ्या पहिल्या ११,६८२ विद्यार्थ्यांची अंतिम निवडीसाठी शिफारस केली जाते.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) परीक्षेची तयारी कशी करावी?
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी योग्य नियोजन आणि सातत्यपूर्ण अभ्यासाची गरज असते. खालील टिप्स तुम्हाला परीक्षेत उत्कृष्ट गुण मिळवून देण्यास मदत करतील:
१. अभ्यासाचे वेळापत्रक (Study Timetable):
दररोज किमान २ ते ३ तास NMMS परीक्षेच्या अभ्यासासाठी स्वतंत्रपणे द्या. यामध्ये १ तास MAT (बुद्धिमत्ता) आणि २ तास SAT (विषयज्ञान) साठी विभागून द्या.
२. MAT (बुद्धिमत्ता) ची तयारी:
बुद्धिमत्ता चाचणी हा गुण मिळवून देणारा अत्यंत महत्त्वाचा विभाग आहे.
यामध्ये आकृत्यांची मालिका, कागदाची घडी, आरशातील व पाण्यातील प्रतिमा, रांगेतील स्थान, दिशा, नातेसंबंध, तर्क व अनुमान या घटकांचा भरपूर सराव करा.
दररोज किमान ३० ते ४० वेगवेगळे कोडे व तर्क आधारित प्रश्न सोडवण्याचा प्रयत्न करा.
३. SAT (विषयज्ञान) ची तयारी:
इयत्ता ७ वी आणि ८ वी ची पाठ्यपुस्तके: महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती मंडळ (बालभारती) ची विज्ञान, इतिहास, भूगोल, नागरिकशास्त्र आणि गणित यांची इयत्ता ७ वी व ८ वी ची पुस्तके ओळ-ना-ओळ मनापासून वाचा.
विज्ञानासाठी: व्याख्या, सूत्रे, वैज्ञानिक कारणे, रासायनिक संज्ञा आणि आकृत्या व्यवस्थित अभ्यासा.
सामाजिक शास्त्रासाठी: महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना, तारखा, राज्यघटनेतील कलमे आणि भूगोलातील नकाशे व व्याख्या लक्षात ठेवा.
गणितासाठी: सर्व सूत्रे (Formulas), त्रिकोण-चौकोनांचे गुणधर्म, नफा-तोटा, शेकडेवारी आणि समीकरणांचा सराव रोज करा.
४. जुन्या प्रश्नपत्रिकांचा सराव (Previous Years Question Papers – PYQs):
मागील ५ ते ७ वर्षांच्या (२०१९ ते २०२५) NMMS परीक्षेच्या प्रश्नपत्रिका मिळवा आणि त्या वेळेचे बंधन (Time Management) लावून सोडवा.
यामुळे परीक्षेचे स्वरूप समजते आणि प्रश्नांचा वेग वाढतो.
५. सराव परीक्षा (Mock Tests):
परीक्षा परिषदेच्या किंवा विविध शैक्षणिक प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध असलेल्या ऑनलाईन व ऑफलाईन सराव चाचण्या नियमितपणे द्या.
ओएमआर (OMR Sheet) वर उत्तरे गोल (Darken) करण्याचा सराव नक्की करा, जेणेकरून मुख्य परीक्षेत वेळेची बचत होईल आणि चुका टळतील.
शिष्यवृत्तीचे पुनरुज्जीवन आणि नूतनीकरण
एकदा NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) परीक्षेमध्ये निवड झाल्यानंतर सलग ४ वर्षे (इयत्ता ९ वी ते १२ वी) दरमहा ₹१,००० शिष्यवृत्ती चालू ठेवण्यासाठी खालील अटींची पूर्तता करणे आवश्यक असते:
इयत्ता ९ वी आणि ११ वी उत्तीर्ण: विद्यार्थ्याने इयत्ता ९ वी आणि ११ वी ची वार्षिक परीक्षा पहिल्याच प्रयत्नात किमान ५५% गुणांसह (SC/ST साठी ५०%) उत्तीर्ण होणे आवश्यक आहे.
इयत्ता १० वी ची बोर्ड परीक्षा: इयत्ता १० वीच्या बोर्ड परीक्षेत किमान ६०% गुण (SC/ST साठी ५५%) मिळवणे अनिवार्य आहे.
गॅप नसावा: शिक्षणामध्ये कोणताही गॅप (खंड) पडता कामा नये. विद्यार्थी नियमित शाळेत हजर असावा.
NSP (National Scholarship Portal): दरवर्षी राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टल (NSP) वर जाऊन स्वतःच्या अर्जाचे Renewal (नूतनीकरण) करणे अनिवार्य असते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्र. १: NMMS परीक्षा कोणत्या भाषेतून देता येते?
उत्तर: महाराष्ट्रात ही परीक्षा मराठी, इंग्रजी, हिंदी, उर्दू, गुजराती, कन्नड आणि तेलगू या माध्यमांतून उपलब्ध असते. विद्यार्थी आपल्या सोयीनुसार माध्यम निवडू शकतात.
प्र. २: NMMS परीक्षेमध्ये मिळालेले गुण १० वी नंतरच्या प्रवेशासाठी उपयोगी पडतात का?
उत्तर: होय, NMMS शिष्यवृत्तीधारक असणे हे एक मोठे शैक्षणिक यश मानले जाते. या प्रमाणपत्रामुळे विद्यार्थ्याच्या शैक्षणिक प्रोफाईलला उच्च मूल्य प्राप्त होते.
प्र. ३: जर पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ३ लाख ५० हजारांपेक्षा जास्त असेल तर अर्ज करता येतो का?
उत्तर: नाही. पालकांचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न ३,५०,००० रुपयांपेक्षा जास्त असल्यास विद्यार्थी या योजनेसाठी पात्र ठरत नाही.
प्र. ४: परीक्षेसाठी नकारात्मक गुण पद्धती (Negative Marking) आहे का?
उत्तर: नाही, NMMS परीक्षेत चुकीच्या उत्तरासाठी कोणतेही गुण कापले जात नाहीत. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी सर्व ९० + ९० = १८० प्रश्न सोडवण्याचा प्रयत्न करावा.
प्र. ५: ऑनलाईन अर्ज भरताना काही त्रुटी राहिल्यास दुरुस्ती कशी करावी?
उत्तर: अर्ज भरण्याच्या कालावधीत मुख्याध्यापकांच्या लॉगिनवरून माहिती दुरुस्त (Edit) करता येते. अंतिम सबमिशननंतर दुरुस्तीसाठी परीक्षा परिषदेच्या नियमांनुसार अर्ज करावा लागतो.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) 2026 ही राज्यातील ग्रामीण व शहरी भागातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल परंतु अत्यंत हुशार विद्यार्थ्यांसाठी एक सुवर्णसंधी आहे. वर्षाला ₹१२,० हजार आणि ४ वर्षांत एकूण ₹४८,० हजार रुपयांची आर्थिक मदत विद्यार्थ्यांच्या पुढील उज्ज्वल भविष्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते.
२० डिसेंबर २०२६ रोजी होणाऱ्या या परीक्षेची तयारी आतापासूनच योग्य नियोजनाने सुरू करा. इयत्ता ७ वी व ८ वी च्या पाठ्यपुस्तकांचा सखोल अभ्यास करा आणि रोज बुद्धिमत्ता चाचणीचा सराव करा.
अभ्यासाचे नियोजन कसे करावे?
रोजचा सराव: MAT (बुद्धिमत्ता) मधील अंकमालिका, नातेसंबंध आणि सांकेतिक भाषा यांसारख्या घटकांचा दररोज सराव करा.
पाठ्यपुस्तकांवर भर: SAT (विषयज्ञान) साठी इयत्ता ७ वी आणि ८ वी ची विज्ञान, गणित व सामाजिक शास्त्राची पुस्तके बारकाईने वाचा.
ओएमआर (OMR) शीट सराव: उत्तरपत्रिकेत गोल करण्यासाठी बॉलपेन वापरून आधीपासूनच सराव करा, जेणेकरून वेळेचे नियोजन जमेल.
अर्ज भरताना घ्यावयाची काळजी:
विद्यार्थ्याचे नाव, जन्मतारीख आणि आधार कार्डवरील माहिती तंतोतंत जुळणारी असावी.
पालकांचा उत्पन्नाचा दाखला सक्षम अधिकाऱ्याचा (तहसीलदार) चालू आर्थिक वर्षाचा असावा.
बँक खाते विद्यार्थ्याच्या नावे असणे अधिक सोयीचे ठरते आणि ते आधारशी लिंक असणे आवश्यक आहे.
महत्त्वाच्या लिंक व संपर्क:
अधिकृत संकेतस्थळ: www.mscepune.in
हेल्पलाईन व मदत: अर्जात काही अडचण असल्यास शाळा मुख्याध्यापकांमार्फत तालुका गट शिक्षणाधिकारी (BEO) किंवा जिल्हा शिक्षण अधिकारी (माध्यमिक) कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
विषयानुसार महत्त्वाचे घटक
पेपर १: मानसिक क्षमता चाचणी (MAT – ९० गुण)
अंकमालिका व अक्षरमालिका: गहाळ पद शोधणे, क्रमाने येणारे घटक.
सांकेतिक भाषा (Coding-Decoding): शब्द किंवा अंकांचे संकेतांक ओळखणे.
नातेसंबंध व रांगेतील स्थान: नातेसंबंधांवर आधारित कोडी, उजवीकडून/डावीकडून स्थान.
दिशा व घड्याळ: दिशांचे ज्ञान, घड्याळातील काटे आणि कोन.
आकृत्यांचे विश्लेषण: आरशातील प्रतिमा, पाण्यातील प्रतिमा, कागदाची घडी, आकृत्या मोजणे.
पेपर २: शालेय क्षमता चाचणी (SAT – ९० गुण)
सामान्य विज्ञान (३५ गुण): भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि जीवशास्त्र (इयत्ता ७ वी व ८ वी चा अभ्यासक्रम).
सामाजिक शास्त्रे (३५ गुण): इतिहास (१५ गुण), नागरिकशास्त्र (५ गुण), भूगोल (१५ गुण).
गणित (२० गुण): बीजगणित, भूमिती, संख्याज्ञान, शेकडेवारी, नफा-तोटा, गुणोत्तर व प्रमाण.
राज्यस्तरीय निवड व आरक्षण
महाराष्ट्राचा कोटा: केंद्र सरकारतर्फे महाराष्ट्रातील गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी साधारण ११,६८२ शिष्यवृत्त्या मंजूर आहेत.
आरक्षण नियम:
अनुसूचित जाती (SC): १५%
अनुसूचित जमाती (ST): ७.५%
इतर मागासवर्ग (OBC): २७%
दिव्यांग (PwD): ४% (सर्व प्रवर्गात समाविष्ट)
आवश्यक कागदपत्रांची यादी
इयत्ता ७ वी चे गुणपत्रक (किमान ५५% गुण, SC/ST साठी ५०%).
तहसीलदार / सक्षम प्राधिकरणाचा चालू वर्षाचा उत्पन्नाचा दाखला (वार्षिक उत्पन्न ₹३,५०,० हजार पेक्षा कमी).
जातीचे प्रमाणपत्र (लागू असल्यास).
दिव्यांगत्व प्रमाणपत्र (४०% किंवा त्याहून अधिक अपंगत्व असल्यास).
विद्यार्थ्याचे बँक पासबुक (बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असावे).
विद्यार्थ्याचे आधार कार्ड.
ऑनलाईन अर्ज कसा भरावा?
शाळेमार्फत नोंदणी: विद्यार्थी स्वतः अर्ज भरू शकत नाहीत. अर्ज केवळ शाळेच्या मुख्याध्यापकांमार्फत ऑनलाईन भरला जातो.
पोर्टल: महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषदेच्या www.mscepune.in या संकेतस्थळावर जाऊन शाळा लॉगिन करावे लागते.
शुल्क: विद्यार्थी परीक्षा शुल्क ₹१२०/- आणि शाळा नोंदणी शुल्क ₹२००/- आहे.
अभ्यासासाठी सर्वोत्तम पुस्तके
नवनीत NMMS मार्गदर्शक (Navneet Guide): MAT (बुद्धिमत्ता) आणि SAT (विषयज्ञान) या दोन्ही पेपरच्या तयारीसाठी महाराष्ट्रात सर्वात लोकप्रिय व उपयुक्त पुस्तक.
बालभारती पाठ्यपुस्तके (इयत्ता ७ वी व ८ वी): विज्ञान, इतिहास, भूगोल आणि गणिताच्या मूळ संकल्पना स्पष्ट करण्यासाठी राज्य मंडळाची (State Board) पाठ्यपुस्तके अत्यंत आवश्यक आहेत.
अनिल गाडे किंवा इतर स्थानिक प्रकाशनांची सराव प्रश्नपत्रिका संच: मागील ५-१० वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका सोडवण्यासाठी सराव संच वापरावेत.
निकाल व शिष्यवृत्ती वितरणाची प्रक्रिया
निकालाची घोषणा: परीक्षा परिषद प्रथम अंतरिम उत्तरसूची (Provisional Answer Key) प्रसिद्ध करते. त्यावर आक्षेप नोंदवल्यानंतर अंतिम निकाल आणि गुणवत्ता यादी (Merit List) जाहीर केली जाते.
नॅशनल स्कॉलरशिप पोर्टल (NSP): निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांची माहिती scholarships.gov.in या राष्ट्रीय पोर्टलवर अपलोड केली जाते.
PFMS द्वारे जमा: शिष्यवृत्तीची रक्कम थेट विद्यार्थ्याच्या किंवा पालकांच्या आधार-लिंक केलेल्या बँक खात्यात (Direct Benefit Transfer) दरवर्षी जमा होते.
NNMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा योजना (nmms shishyavrutti yojana) मिळण्यासाठी आवश्यक अटी
८ वी मध्ये निवड झाल्यानंतर ९ वी ते १२ वी पर्यंत दरमहा ₹१,००० (वर्षाला ₹१२,०००) शिष्यवृत्ती नियमित सुरू राहण्यासाठी खालील अटी पाळणे गरजेचे आहे:
इयत्ता ९ वी व ११ वी: विद्यार्थ्यांनी पहिल्याच प्रयत्नात किमान ५५% गुणांनी (SC/ST साठी ५०%) उत्तीर्ण होणे बंधनकारक आहे.
इयत्ता १० वी: १० वी च्या बोर्ड परीक्षेत किमान ६०% गुण (SC/ST साठी ५५%) मिळवणे आवश्यक आहे.
शिक्षणात खंड (Gap): इयत्ता ९ वी ते १२ वी दरम्यान शिक्षणामध्ये कोणताही गॅप पडता कामा नये.
NSP पोर्टल नूतनीकरण: दरवर्षी राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टल (NSP) वर जाऊन वेळेत Renewal Form भरणे आवश्यक असते.
परीक्षेच्या दिवशी लक्षात ठेवावयाच्या गोष्टी
वेळेचे नियोजन: परीक्षा केंद्रावर नियोजित वेळेच्या किमान ३० ते ४५ मिनिटे आधी पोहचा.
आवश्यक साहित्य:
ऑनलाईन डाऊनलोड केलेले हॉल तिकीट (प्रवेशपत्र).
ओळखपत्रासाठी शाळेचे आयकार्ड किंवा आधार कार्ड.
उत्तम दर्जाचे २ ते ३ निळे किंवा काळे बॉलपेन (घट्ट शाई असणारे).
हॉल तिकीट पडताळणी: हॉल तिकीटवर विद्यार्थ्यांचे नाव, फोटो, सही किंवा स्पेलिंगमध्ये त्रुटी असल्यास वेळेत शाळेच्या मुख्याध्यापकांशी संपर्क साधून दुरुस्ती करून घ्यावी.
शाळा आणि मुख्याध्यापकांसाठी तांत्रिक माहिती
U-DISE कोड: शाळांची ऑनलाईन नोंदणी U-DISE कोडद्वारेच होते.
माहिती दुरुस्ती (Edit Option): ऑनलाईन फॉर्म भरताना चुकलेली माहिती (उदा. नावातील स्पेलिंग, जात, जन्मतारीख) चालान जनरेट होण्यापूर्वी दुरुस्त करता येते. चालान भरल्यानंतर दुरुस्तीसाठी परीक्षा परिषदेकडे अधिकृत अर्ज करावा लागतो.
तक्रार निवारण: निकाल किंवा उत्तरसूचीबाबत काही आक्षेप असल्यास MSCE Pune च्या पोर्टलवर निर्दिष्ट केलेल्या कालावधीतच ऑनलाईन आक्षेप नोंदवता येतात.
OMR शीटवर उत्तर नोंदवताना वेळेचे व्यवस्थापन
परीक्षेत १८० मिनिटांत १८० प्रश्न सोडवायचे असतात, म्हणजेच एका प्रश्नाला सरासरी १ मिनिट मिळतो.
प्रश्नपत्रिका सोडवण्याची क्रमवारी:
MAT (बुद्धिमत्ता): सोपे आणि आकृत्यांचे प्रश्न आधी सोडवा. वेळ खाणारे कठीण गणिती कोडे शेवटी सोडवण्यासाठी मार्क करून ठेवा.
SAT (विषयज्ञान): विज्ञान आणि सामाजिक शास्त्राचे (इतिहास, भूगोल) थेट पाठ असलेले प्रश्न कमी वेळेत सुटतात; ते आधी पूर्ण करून उरलेला वेळ गणिताच्या २० प्रश्नांना द्या.
वर्तुळ काळे करण्याची पद्धत: प्रत्येक ५ किंवा १० प्रश्न सोडवून झाल्यावर लगेच OMR वर गोल काळे करा. शेवटी एकाच वेळी सर्व गोल काळे करताना घाईत अनुक्रमांक चुकण्याची शक्यता असते.
पालकांसाठी महत्त्वाची जबाबदारी
बँक खाते अपडेट ठेवणे: विद्यार्थ्यांचे बँक खाते सुरू (Active) असणे आणि आधार कार्डशी NPCI / Aadhaar Mapping केलेले असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
उत्पन्नाचा दाखला सुरक्षित ठेवणे: तहसीलदारांचा मूळ उत्पन्नाचा दाखला शिष्यवृत्ती प्रत्यक्ष खात्यावर जमा होईपर्यंत सुरक्षित जपून ठेवावा.
परीक्षेच्या शेवटच्या आठवड्यातील रिव्हिजन प्लॅन
विज्ञानाचे तक्के व सूत्रे: इयत्ता ७ वी व ८ वी च्या विज्ञान विषयातील सर्व संज्ञा, रासायनिक सूत्रे, शास्त्रीय नावे आणि वनस्पती/प्राण्यांचे वर्गीकरण यांचे संक्षिप्त नोट्स तयार करून उजळणी करा.
भूगोलाचे नकाशे व घटक: महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल, हवामान, नद्या, खनिजे आणि अभयारण्ये यांवरील तक्त्यांचा रोज १५ मिनिटे सराव करा.
इतिहासाच्या महत्त्वाच्या साली (Dates): इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळीतील महत्त्वाच्या घटना व सन/साली कालक्रमानुसार लिहून काढा.