पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) भारतासारख्या कृषीप्रधान देशात पशुधन हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात हातभार लावणाऱ्या दुभत्या जनावरांचे आरोग्य राखणे आणि त्यांना विविध संसर्गजन्य रोगांपासून वाचवणे ही काळाची गरज आहे. केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारांच्या पशुसंवर्धन विभागामार्फत संयुक्तपणे राबवला जाणारा ‘पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) हा याच उद्देशाची पूर्ती करणारा अत्यंत महत्त्वाचा देशव्यापी उपक्रम आहे.
पशुपालकांचे होणारे संभाव्य आर्थिक नुकसान टाळणे, जनावरांची दुग्धोत्पादकता वाढवणे आणि त्यांच्या आरोग्याचे संपूर्ण रक्षण करणे हा या कार्यक्रमाचा मुख्य गाभा आहे.
पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) ची मुख्य उद्दिष्टे जाणून घेऊया .
रोगांचे संपूर्ण निर्मूलन: घटसर्प , लाळ्या-खुरकुत , ब्रुसेलोसिस, पीपीआर आणि क्लासिकल स्वाइन फिव्हर यांसारख्या गंभीर व जीवघेण्या आजारांवर प्रभावी नियंत्रण मिळवून त्यांचे उच्चाटन करणे.
पशुवैद्यकीय सेवांचा विस्तार: ग्रामीण, आदिवासी आणि दुर्गम भागातील प्रत्येक पशुपालकापर्यंत आधुनिक वैद्यकीय उपचार सहज उपलब्ध करून देणे.
उत्पन्नात वाढ: जनावरे आजारी पडल्यामुळे दुग्धव्यवसायात होणारे आर्थिक नुकसान थांबवणे आणि शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेचा दर्जा उंचावणे.
पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) चे प्रमुख घटक व वैशिष्ट्ये जाणून घेऊया .
या महत्त्वाकांक्षी पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) अंतर्गत देशभरात मोठ्या प्रमाणावर मोफत लसीकरण मोहीम राबवली जाते:
लाळ्या-खुरकुत लसीकरण: गाय, म्हैस, शेळ्या, मेंढ्या आणि वराह (डुक्कर) यांना वर्षातून दोनदा १००% मोफत लस टोचली जाते, जेणेकरून जनावरांना या साथीच्या रोगापासून संरक्षण मिळेल.
मोफत मोबाईल पशुवैद्यकीय युनिट्स समजून घेऊया .
- पशुपालकांच्या दारापर्यंत थेट वैद्यकीय सेवा पोहोचवण्यासाठी शासनाने ‘१९६२’ हा टोल-फ्री क्रमांक आणि अत्याधुनिक मोबाईल व्हॅनची सोय उपलब्ध करून दिली आहे.
- यामुळे आपत्कालीन परिस्थितीत डॉक्टर थेट शेतात किंवा गोठ्यात पोहोचतात.
जनावरांची डिजिटल ओळख पाहूया .
पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि जनावरांचा आरोग्य डेटाबेस तयार करण्यासाठी प्रत्येक जनावराला १२ अंकी विशिष्ट ओळख क्रमांक असलेला ‘इअर टॅग’ (कानातील बिल्ला) लावला जातो. यामुळे जनावरांचे ट्रॅकिंग करणे सोपे होते.
‘वन हेल्थ’ दृष्टिकोन पाहूया .
अनेक गंभीर आजार प्राण्यांकडून माणसामध्ये पसरण्याची शक्यता असते (उदा. ब्रुसेलोसिस, रेबीज). या पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) तर्गत जनावरांचे आरोग्य उत्तम राखल्यामुळे मानवी आरोग्याला असणारा संसर्गजन्य आजारांचा धोका आपोआपच टळतो.
निधीचा नमुना व आर्थिक तरतूद समजून घेऊया .
हा एक केंद्र पुरस्कृत कार्यक्रम असून, यातील मुख्य लसीकरण मोहिमा आणि राष्ट्रीय प्रकल्पांसाठी केंद्र सरकारकडून १००% आर्थिक मदत दिली जाते, ज्यामुळे राज्य शासनावर आणि पर्यायाने पशुपालकांवर आर्थिक भार पडत नाही.
प्रमुख आजार आणि त्यांचे नियंत्रण जाणून घेऊया .
या पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) नेअंतर्गत ज्या मुख्य आजारांवर लक्ष केंद्रित केले गेले आहे, त्यांच्याबद्दलची माहिती:
लाळ्या-खुरकुत : हा जनावरांचा अतिशय संसर्गजन्य आजार आहे, ज्यामुळे जनावरांचे दूध उत्पादन कमालीचे घटते. यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी मोफत लसीकरण केले जाते.
घटसर्प व काजळी : हे श्वसन संस्था आणि स्तरांशी संबंधित गंभीर आजार आहेत, जे पावसाळ्यात किंवा दमट वातावरणात जनावरांना जास्त होतात.
ब्रुसेलोसिस : हा आजार जनावरांसोबतच माणसांमध्येही (झूनोटिक डिसीज) पसरू शकतो. याद्वारे गर्भपात टाळण्यासाठी ४ ते ८ महिने वयाच्या कालवडींना (मादी वासरे) आयुष्यात एकदाच मोफत लस दिली जाते.
राष्ट्रीय डिजिटल पशुधन मिशन आणि इअर टॅगिंग पाहूया .
- जनावरांच्या कानात जो १२ अंकी विशिष्ट ओळख क्रमांक टाकला जातो, तो पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) चे आधार कार्ड मानले जाऊ शकते.
- यामुळे जनावराची नोंदणी डिजिटल पोर्टलवर होते. जनावराचे वय, लसीकरणाचा इतिहास, मालकाची माहिती आणि आरोग्य रेकॉर्ड एका क्लिकवर उपलब्ध होतो.
- जनावरांचा पाळीव बाजार, विमा उतरवणे आणि खरेदी-विक्री करताना फसवणूक टाळण्यासाठी ही डिजिटल प्रणाली अत्यंत उपयुक्त ठरते.
- प्रत्येक जिल्ह्यातील दुर्गम भागात फिरणाऱ्या या विशेष गाड्यांमध्ये पशुवैद्यकीय डॉक्टर, औषधे, मलमपट्टी आणि प्राथमिक तपासणीची सर्व उपकरणे उपलब्ध असतात.
- जेव्हा शेतकरी ‘१९६२’ या टोल-फ्री क्रमांकावर कॉल करतात, तेव्हा ही व्हॅन थेट संबंधित शेतात किंवा गोठ्यात पाठवली जाते, ज्यामुळे वेळेवर उपचार मिळणे शक्य होते.
पशुपालकांसाठी मिळणारे इतर लाभ जाणून घेऊया .
मोफत आरोग्य शिबिरे: ग्रामपंचायत किंवा तालुका पातळीवर वेळोवेळी पशुशिल्प व आरोग्य तपासणी शिबिरे आयोजित केली जातात.
पशु विमा संरक्षण: या पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) मामुळे जनावरांचे आरोग्य सुधारल्यामुळे जनावरांचा विमा काढणे आणि त्याचे हप्ते सुलभ होणे सोपे होते.
मोफत लसीकरणाचे वेळापत्रक आणि महत्त्व समजून घेऊया .
लाळ्या-खुरकुत लसीकरण मोहीम: ही मोहीम देशभरात विशिष्ट टप्प्यांत राबवली जाते. वर्षातून दोनदा (साधारणपणे ६ महिन्यांच्या अंतराने) ही लस दिली जाते. यामुळे जनावरांच्या तोंडात व खुरांमध्ये होणाऱ्या फोडांच्या आजारापासून पूर्ण संरक्षण मिळते.
ब्रुसेलोसिस लसीकरण: लहान मादी वासरांना (४ ते ८ महिने वयाच्या) ही लस दिली जाते. यामुळे जनावरांमध्ये गर्भपाताची समस्या टाळता येते आणि हा आजार मानवामध्ये पसरण्यापासून रोखता येतो.
मोबाईल पशुवैद्यकीय युनिट चा लाभ कसा घ्यावा?
जर तुमच्या गोठ्यातील जनावराला अचानक आजार झाला, प्रसूतीमध्ये अडचण आली किंवा आपत्कालीन वैद्यकीय मदत हवी असेल, तर तुम्ही थेट १९६२ या टोल-फ्री क्रमांकावर कॉल करू शकता.
- कॉल केल्यानंतर तुमच्या परिसरातील जवळची मोबाईल किंवा घरी पाठवली जाते.
- या सेवेमध्ये प्राथमिक उपचारापासून ते औषधोपचारापर्यंतचा खर्च बऱ्याच अंशी शासनाकडून καव्हर केला जातो, ज्यामुळे पशुपालकांचा मोठा खर्च वाचतो.
इअर टॅगिंग (कानातील बिल्ला) आणि त्याचे फायदे पाहूया .
प्रत्येक जनावराच्या कानात पिवळ्या रंगाचा १२ अंकी विशिष्ट ओळख क्रमांक असलेला बिल्ला लावला जातो.
- फायदे:
- जनावराची सर्व माहिती राष्ट्रीय डिजिटल डेटाबेसवर नोंदवली जाते.
- जनावरांचा विमा काढणे, त्यांची बँक कर्जासाठी नोंदणी करणे अतिशय सुलभ होते.
- हरवलेली किंवा चोरीला गेलेली जनावरे शोधणे या क्रमांकामुळे सोपे होते.
पशुपालकांसाठी कोणती काळजी घ्यावयाची .
- शासनाच्या या मोफत पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) चा लाभ घेण्यासाठी आपल्या गावातील पशुधन विकास अधिकारी किंवा ग्रामपंचायत स्तरावरील पशुवैद्यकीय कर्मचाऱ्यांच्या संपर्कात राहा.
- आपल्या जनावरांचे इअर टॅगिंग झाले असल्याची खात्री करा आणि ठरवून दिलेल्या वेळेत लसीकरण पूर्ण करून घ्या.
आपत्कालीन पशुवैद्यकीय सेवा (१९६२ हेल्पलाईन) कशी काम करते?
त्वरित प्रतिसाद: ‘१९६२’ हा टोल-फ्री क्रमांक फिरवल्यानंतर कॉल थेट संबंधित जिल्ह्याच्या कॉल सेंटरला जोडला जातो.
जीवरक्षक उपचार: जनावरांना अचानक होणारे विषबाधेचे प्रकार, पोटाचे आजार (उदा. अफारा), प्रसूतीमधील गुंतागुंत किंवा गंभीर जखमांवर तातडीने उपचार मिळण्यासाठी ही यंत्रणा २४ तास सतर्क असते.
न्यूनतम खर्च: या पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) अंतर्गत फिरत्या पशुवैद्यकीय पथकाकडून मिळणारा सल्ला आणि प्राथमिक तपासणी पूर्णपणे मोफत किंवा अत्यल्प दरात उपलब्ध होते.
पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) चे आरोग्य कार्ड आणि डिजिटल ट्रॅकिंग समजून घेऊया .
जनावरांना लावण्यात येणाऱ्या १२ अंकी इअर टॅगच्या मदतीने ‘भारताचे डिजिटल पशुधन’ पोर्टल तयार करण्यात आले आहे.
या कार्ड किंवा पोर्टलवर जनावराचे संपूर्ण तपशील जसे की:
- मालकाचे नाव व पत्ता
- वयोमान आणि जात
- आजवर घेतलेल्या सर्व लसींची नोंद
- कृत्रिम रेतन आणि प्रजोत्पादनाचा इतिहास डिजिटल स्वरूपात साठवला जातो.
- यामुळे जनावरांच्या खरेदी-विक्रीमध्ये पूर्ण पारदर्शकता येते आणि फसवणूक टाळता येते.
पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) साठी शासनाचे इतर पूरक मार्गदर्शन पाहूया .
संसर्गापासून बचाव (बायोसुरक्षितता): गोठ्याची स्वच्छता कशी ठेवावी, जनावरांच्या गोठ्यात जंतनाशक फवारणी कशी करावी, याचे मोफत प्रशिक्षण पशुसंवर्धन विभागामार्फत दिले जाते.
पोषण आहार व्यवस्थापन: आजारांपासून दूर राहण्यासाठी जनावरांना संतुलित आहार, खनिज मिश्रण आणि स्वच्छ पिण्याचे पाणी कसे द्यावे, याबद्दल तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन शिबिरे आयोजित केली जातात.
आर्थिक नमुना आणि केंद्रीय अर्थसाहाय्य जाणून घेऊया .
१००% केंद्रीय हिस्सा: राष्ट्रीय पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) तर्गत लाळ्या-खुरकुत आणि ब्रुसेलोसिस सारख्या महत्त्वाच्या आजारांच्या लसीकरणासाठी केंद्र सरकारकडून १००% निधी (पूर्ण अनुदान) दिला जातो.
इतर घटकांमधील वाटा: मोबाईल पशुवैद्यकीय युनिट्स आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी केंद्र व राज्य सरकारांमध्ये ठरवून दिलेल्या निकषांनुसार निधीचे वितरण होते, ज्यामुळे स्थानिक पातळीवर यंत्रणा मजबूत होते.
डिजिटल ओळख आणि कायदेशीर/तांत्रिक नियम समजून घेऊया .
इअर टॅगिंग अनिवार्य: केंद्र शासनाच्या नियमांनुसार पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) चा लाभ घेण्यासाठी आणि जनावरांच्या आरोग्याचा पारदर्शक डेटाबेस तयार करण्यासाठी प्रत्येक जनावराला ‘इअर टॅगिंग’ करणे बंधनकारक आहे.
डेटा सुरक्षितता: जनावरांचा १२ अंकी विशिष्ट ओळख क्रमांक भारत सरकारच्या ‘डिजिटल लाईव्हस्टॉक’ पोर्टलवर सुरक्षित ठेवला जातो. याद्वारे जनावरांची अचूक माहिती मिळते आणि जनावरांची खरेदी-विक्री करताना फसवणूक टाळता येते.
पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) साठी शासनाचे विशेष मार्गदर्शन व कार्यशाळा पाहूया .
ग्रामपंचायत आणि तालुका स्तरावर पशुसंवर्धन विभागामार्फत विशेष मार्गदर्शन शिबिरे घेतली जातात.
यामध्ये जनावरांना होणारे संसर्गजन्य आजार, गोठ्याची स्वच्छता, संतुलित आहार आणि आपत्कालीन परिस्थितीत ‘१९६२’ या हेल्पलाइनचा वापर कसा करावा, याचे प्रात्यक्षिक प्रशिक्षण दिले जाते.
राष्ट्रीय गोकुळ मिशन
उद्दिष्ट: देशातील देशी गोवंश जातींचा संवर्धन आणि विकास करणे.
वैशिष्ट्ये: उच्च जनुकीय गुणवत्तेच्या वरांसोबत कृत्रिम रेतन सेवा बळकट करणे, सेक्स-सॉर्टेड सीमनचा (फक्त मादा पिल्लू जन्माला येण्यासाठी) वापर वाढवणे आणि दूध उत्पादकता उंचावणे.
राष्ट्रीय पशुधन अभियान
उद्दिष्ट: शेळी, मेंढी, वराह (डुक्कर) आणि कुक्कुटपालन (कोंबडी पालन) व्यवसायाला चालना देणे.
वैशिष्ट्ये: या अभियानांतर्गत बेरोजगार तरुण आणि पशुपालकांना नवीन व्यावसायिक प्रकल्प सुरू करण्यासाठी आर्थिक अनुदान दिले जाते, ज्यामुळे ग्रामीण भागात रोजगाराच्या संधी निर्माण होतात.
किसान क्रेडिट कार्ड द्वारे पशुधन कर्जे जाणून घेऊया .
- शेतीप्रमाणेच आता पशुपालक आणि मत्स्यव्यवसाय करणाऱ्या शेतकऱ्यांनाही किसान क्रेडिट कार्ड च्या माध्यमातून अतिशय कमी व्याजावर खेळते भांडवल उपलब्ध करून दिले जाते.
- दुभती जनावरे खरेदी करण्यासाठी, पशुआहार खरेदी करण्यासाठी बँक कर्जाची सुलभ सोي या माध्यमातून होते.
पशु विमा योजना जाणून घेऊया .
जनावरांचा अचानक मृत्यू झाल्यास किंवा अपघाती हानी झाल्यास पशुपालकांचे मोठे आर्थिक नुकसान होते. यावर मात करण्यासाठी शासनाच्या मार्गदर्शनाखाली पशु विमा योजना राबवली जाते, ज्यामध्ये सवलतीच्या दरात प्रीमियम भरून जनावरांचा विमा उतरवता येतो.
‘महापशुधन’ पोर्टल आणि ऑनलाईन सुविधा पाहूया .
डिजिटल सेवा: महाराष्ट्रातील पशुपालकांसाठी राज्य शासनाने विविध सेवा एकाच क्लिकवर उपलब्ध करून दिल्या आहेत.
वैशिष्ट्ये: या माध्यमातून जनावरांची खरेदी-विक्री, उत्तम दर्जाचे गोवंश मार्गदर्शन, कृत्रिम रेतन सेवांची नोंदणी आणि पशुवैद्यकीय सल्ल्यासाठी ऑनलाईन अर्ज करता येतात.
दुग्धव्यवसायासाठी राष्ट्रीय व राज्यस्तरीय अनुदान योजना पाहूया .
नाविन्यपूर्ण योजना: राष्ट्रीय गोकुळ मिशन आणि राज्य शासनाच्या विविधत्मिक पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) मांतर्गत शेतकऱ्यांना दुभत्या गायी/म्हशी खरेदी करण्यासाठी ५०% पर्यंतचे अर्थसाहाय्य (सबसिडी) दिले जाते.
बँक लोन सुविधा: राष्ट्रीयीकृत बँकांद्वारे पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) अगदी कमी व्याजदराने कर्ज उपलब्ध करून दिले जाते, जेणेकरून ग्रामीण भागात दुग्धव्यवसायाचा विस्तार करणे सोपे होईल.
आपत्कालीन मदत आणि पशुवैद्यकीय पथकांचा सहभाग पाहूया .
राज्याच्या प्रत्येक जिल्ह्यात मोबाईल पशुवैद्यकीय युनिट्स पूर्ण क्षमतेने कार्यरत आहेत.
१९६२ क्रमांकावर कॉल केल्यावर अवघ्या काही वेळात डॉक्टर थेट गोठ्यात पोहोचून जनावरांवर मोफत किंवा अत्यल्प दरात उपचार करतात, ज्यामुळे आपत्कालीन मृत्यूचे प्रमाण रोखणे शक्य झाले आहे.
मदत व मार्गदर्शन क्रमांक जाणून घेऊया .
टोल-फ्री क्रमांक: कोणत्याही आपत्कालीन पशुवैद्यकीय मदतीसाठी किंवा माहितीसाठी १९६२ किंवा १८००-१२०-५४५४ या क्रमांकावर संपर्क साधता येतो.
कॉल सेंटर: पुणे येथील पशुसंवर्धन आयुक्तालयात केंद्रीय कॉल सेंटर कार्यरत असून, याद्वारे जनावरांच्या आजारांवर तात्काळ वैद्यकीय पथક उपलब्ध करून दिले जाते.
ऑनलाईन पोर्टल्स आणि अधिकृत माहिती जाणून घेऊया .
अधिकृत संकेतस्थळ: पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) विभागाच्या योजना, अर्ज आणि अनुदानाची माहिती मिळवण्यासाठी dahd.maharashtra.gov.in किंवा mahabms.com या पोर्टलला भेट देऊ शकता.
डिजिटल ॲप: ‘पशुपक्षी संजीवन’ च्या माध्यमातून मोबाईल व्हॅनचे लाईव्ह ट्रॅकिंग आणि नोंदणी करता येते
पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) चे प्रमुख लाभ एका नजरेत समजून घेऊया .
मोफत लसीकरण: लाळ्या-खुरकुत आणि ब्रुसेलोसिस यांसारख्या गंभीर आजारांवर १००% मोफत लस.
घरपोच वैद्यकीय सेवा: आपत्कालीन परिस्थितीत ‘१९६२’ या टोल-फ्री क्रमांकावर कॉल करून मोबाईल पशुवैद्यकीय युनिट ची मदत मिळवणे.
डिजिटल ट्रॅकिंग: जनावरांच्या सुरक्षेसाठी व शासकीय योजनांचा लाभ घेण्यासाठी १२ अंकी ओळख क्रमांकाचा (इअर टॅगिंग) वापर.
आर्थिक सहाय्य व अनुदाने: राष्ट्रीय गोकुळ मिशन, पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) आणि किसान क्रेडिट कार्ड द्वारे दुग्धव्यवसाय व पशुपालनासाठी आर्थिक मदत.
मदत व संपर्क यंत्रणा जाणून घेऊया .
टोल-फ्री हेल्पलाईन क्रमांक: १९६२ किंवा १८००-१२०-५४५४ (आपत्कालीन पशुवैद्यकीय मदतीसाठी २४ तास उपलब्ध).
स्थानिक संपर्क: आपल्या गावातील किंवा तालुक्यातीस पशुधन विकास अधिकारी किंवा नजीकच्या पशुवैद्यकीय औषधयाशी संपर्क साधून आपल्या जनावरांची नोंदणी आणि लसीकरण पूर्ण करून घ्या.
पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) चा लाभ घेण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे पाहूया .
जर तुम्हाला तुमच्या जनावरांचे मोफत लसीकरण, मोबाईल व्हॅन सेवा (१९६२) किंवा शासनाची दुग्धविकास सबसिडी मिळवायची असेल, तर खालील कागदपत्रे तयार ठेवावीत:
आधार कार्ड: पशुपालकाची ओळख पटवण्यासाठी वैयक्तिक डेटा सुरक्षिततेच्या नियमांनुसार शासनाकडे केवळ पडताळणीसाठी वापर होतो .
रहिवासी दाखला / लाईट बिल: ग्रामीण भागातील रहिवासी असल्याचा पुरावा.
बँक पासबुकची झेरॉक्स: अनुदानाची रक्कम थेट बँक खात्यात जमा करण्यासाठी.
जनावरांचे ओळखपत्र (इअर टॅग नंबर): ज्या जनावरांसाठी लाभ घ्यायचा आहे, त्या जनावराच्या कानातील १२ अंकी बिल्ल्याचा नंबर.
अर्ज करण्याची सोपी प्रक्रिया जाणून घेऊया .
१: तुमच्या गावातील पशुधन विकास अधिकारी किंवा नजीकच्या पशुवैद्यकीय केंद्राला भेट द्या.
२: संबंधित योजनेचा (उदा. मोफत लसीकरण, इअर टॅगिंग किंवा गोकुळ मिशन अनुदान) अर्ज भरा.
३: अर्जासोबत वरील कागदपत्रे जोडून पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्यांकडे जमा करा. ते तुमच्या जनावरांची प्रत्यक्ष तपासणी करून पोर्टलवर नोंदणी पूर्ण करतात.
पशुपालकांसाठी प्रमुख सेवा व लाभांची अंतिम यादी पाहूया .
मोफत लसीकरण मोहीम: लाळ्या-खुरकुत आणि ब्रुसेलोसिस यांसारख्या गंभीर व संसर्गजन्य आजारांवर जनावरांना शंभर टक्के मोफत लस दिली जाते.
घरपोच आपत्कालीन सेवा (१९६२): गोठ्यात वा शेतात अचानक जनावरांना त्रास झाल्यास १९६२ किंवा १८००-१२०-५४५४ या टोल-फ्री क्रमांकावर कॉल करून फिरत्या पशुवैद्यकीय पथकाची मदत मिळवता येते.
डिजिटल ओळख (इअर टॅगिंग): जनावरांच्या सुरक्षेसाठी, उपचारांचा अचूक रेकॉर्ड ठेवण्यासाठी आणि शासकीय अनुदानाचा लाभ घेण्यासाठी प्रत्येक जनावराला १२ अंकी ‘इअर टॅगिंग’ (कानातील बिल्ला) लावला जातो.
आर्थिक सहाय्य व कर्ज: राष्ट्रीय गोकुळ मिशन, पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) आणि किसान क्रेडिट कार्ड द्वारे दुग्धव्यवसाय आणि पशुपालनासाठी अल्प व्याजदराने भांडवल व अनुदान मिळण्याची सोय आहे.
अर्ज करण्यासाठी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे पाहूया .
जर तुम्हाला तुमच्या जनावरांचे मोफत लसीकरण, मोबाईल व्हॅन सेवा किंवा शासनाच्या दुग्धविकास सबसिडीचा लाभ घ्यायचा असेल, तर खालील कागदपत्रे तयार ठेवावीत:
ओळख पुरावा: पशुपालकाचे शासकीय ओळखपत्र (उदा. पॅन कार्ड किंवा मतदान ओळखपत्र).
रहिवासी दाखला / लाईट बिल: ग्रामीण भागातील रहिवासी असल्याचा पुरावा.
बँक पासबुकची झेरॉक्स: अनुदानाची रक्कम थेट बँक खात्यात जमा करण्यासाठी.
जनावरांचे ओळखपत्र: जनावराच्या कानातील १२ अंकी बिल्ल्याचा नंबर (इअर टॅग नंबर).
भारत पशुधन पोर्टल आणि डिजिटल ट्रॅकिंग प्रणाली समजून घेऊया .
डिजिटल नोंदणी: प्रत्येक जनावराला लावला जाणारा १२ अंकी इअर टॅग (कानातील बिल्ला) थेट ‘पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) ‘ पोर्टलवर नोंदवला जातो.
वैद्यकीय इतिहास: या प्रणालीमुळे जनावराचा संपूर्ण आरोग्य इतिहास, लसीकरणाचे टप्पे, कृत्रिम रेतन आणि उपचारांची नोंद डिजिटल स्वरूपात जतन केली जाते. यामुळे जनावरांच्या आरोग्याची राष्ट्रीय स्तरावर पाहणी करणे सोपे होते.
प्रमुख आजार आणि लसीकरण मोहीम पाहूया .
लाळ्या-खुरकुत : हा गोवंश व महैसवर्गीय जनावरांवरील अत्यंत संसर्गजन्य आजार आहे. या पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) कार्यक्रमांतर्गत शासनाकडून मोफत व नियमित लसीकरण सत्रे राबवली जातात, ज्यायोगे प्रादुर्भाव रोखला जातो.
ब्रुसेलोसिस : हा आजार विशेषतः ४ ते ८ महिने वयाच्या मादी वासरांना (गाय/म्हैस) त्यांच्या आयुष्यात एकदाच दिल्या जाणाऱ्या विशिष्ट लसीद्वारे नियंत्रित केला जातो. यामुळे जनावरांची प्रजनन क्षमता सुरक्षित राहते.
इतर आजार: शेळ्या-मेंढ्यामधील पीपीआर आणि सुरांच्या बाबतीत क्लासिकल स्वाइन फीवर यांसारख्या आजारांवरही प्रतिबंधक लसीकरण मोहीम राबवली जाते.
मोबाईल पशुवैद्यकीय युनिट्स ची कार्यप्रणाली समजून घेऊया .
तत्काळ सेवा: आपत्कालीन किंवा गंभीर परिस्थितीत १९६२ या टोल-फ्री क्रमांकावर कॉल केल्यास जीपीएस प्रणालीच्या साहाय्याने सर्वात जवळ असणारी फिरती पशुवैद्यकीय व्हॅन थेट आपल्या गोठ्यापर्यंत पोहोचते.
उपकरणे: या वाहनांमध्ये प्राथमिक उपचार, किरकोळ शल्यक्रिया , औषधोपचार आणि नमुना तपासणीसाठी आवश्यक असणारी आधुनिक उपकरणे उपलब्ध असतात.
आर्थिक सहाय्य, पशुऔधि आणि इतर जोड योजना पाहूया .
पशु औषधि घटक: प्रधानमंत्री किसान समृद्धि केंद्र आणि स्थानिक सहकारी सोसायट्यांच्या माध्यमातून दर्जेदार व स्वस्त जेनेरिक पशु औषधे तसेच ‘एथनो-व्हेटरनरी मेडिसिन्स’ पारंपारिक वनस्पतीजन्य औषधे उपलब्ध करून दिली जातात.
बँक व अनुदाने: राष्ट्रीय गोकुळ मिशन, पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (pashudhan aarogya v rog niynatran karyakram) तसेच किसान क्रेडिट कार्ड अंतर्गत दुग्धव्यवसाय, गोठा बांधणी आणि पशुखाद्य पुरवठ्यासाठी सुलभ दरात कर्ज व अनुदान मिळते
भारत पशुधन पोर्टल व मोबाईल ॲपची वैशिष्ट्ये जाणून घेऊया .
डिजिटल रेकॉर्ड: शासनाच्या mahabms.com किंवा भारत पशुधन पोर्टलवर प्रत्येक पशुपालक आपल्या जनावरांच्या नोंदी पाहू शकतात. यामध्ये जनावराचे वय, जात, लसीकरणाचा इतिहास आणि आरोग्याची सद्यस्थिती ऑनलाइन उपलब्ध असते.
इअर टॅग ट्रॅकिंग: तुमच्या जनावराच्या कानातील १२ अंकी बिल्ला (इअर टॅग) हा राष्ट्रीय डेटाबेसशी जोडलेला असतो. यामुळे जनावराचा संपूर्ण हिशोब आणि वैद्यकीय इतिहास सुरक्षित राहतो.
पशुपालकांसाठी ऑनलाईन व ऑफलाईन अर्ज प्रक्रिया जाणून घेऊया .
पशुवैद्यकीय केंद्राद्वारे नोंदणी: नवीन जनावराची नोंदणी करण्यासाठी किंवा इअर टॅगिंग करून घेण्यासाठी आपल्या क्षेत्रातील पशुधन विकास अधिकारी किंवा नजीकच्या सरकारी पशुवैद्यकीय रुग्णालयाशी संपर्क साधावा.
कागदपत्रांची पूर्तता: नोंदणी करताना पशुपालकाची ओळख व पत्त्याचा पुरावा, बँक तपशील आणि जनावराची माहिती द्यावी लागते.
पशुधन विमा आणि अनुदानाचा लाभ कसा घ्यावा?
पशुधन विमा योजना: राष्ट्रीय पशुधन अभियानांतर्गत जनावरांचा विमा काढण्याची सोय उपलब्ध आहे, ज्यामुळे जनावरांचा मृत्यू झाल्यास पशुपालकांना आर्थिक संरक्षण मिळते.
अनुदान व कर्जाची प्रक्रिया: राष्ट्रीय गोकुळ मिशन आणि किसान क्रेडिट कार्ड द्वारे दुग्धव्यवसायासाठी अल्प व्याजदराने कर्ज मिळवण्यासाठी नजीकच्या राष्ट्रीयीकृत बँक किंवा सहकारी बँकेत अर्ज करावा लागतो.