niramay arogya vima yojana आपल्या घरातील किंवा परिचयातील दिव्यांग व्यक्तींच्या आरोग्याची काळजी घेणे हे मोठे आव्हान असते. थेरपीचा खर्च, औषधोपचार, डॉक्टर फेऱ्या आणि वेळप्रसंगी लागणारी शस्त्रक्रिया यामुळे कुटुंबावर मोठा आर्थिक भार पडतो. याच समस्येवर मात करण्यासाठी भारत सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेल्या ‘दिव्यांगजन सक्षमीकरण विभागा’ने “निरामय आरोग्य विमा योजना” (niramay arogya vima yojana) सुरू केली आहे.
निरामय आरोग्य विमा योजना काय आहे?
niramay arogya vima yojana ही विशेष गरजा असलेल्या (दिव्यांग) व्यक्तींसाठी डिझाइन केलेली एक अद्वितीय आरोग्य विमा योजना आहे. ऑटिझम (स्वमग्नता), सेरेब्रल पाल्सी (मस्तिष्क पक्षाघात), मतिमंदत्व (Intellectual Disability) आणि बहु-दिव्यांगत्व (Multiple Disabilities) असलेल्या व्यक्तींना परवडणाऱ्या दरात आरोग्य विमा उपलब्ध करून देणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
niramay arogya vima yojana या योजनेअंतर्गत लाभार्थ्याला एका आर्थिक वर्षात १,००,००० रुपयांपर्यंतचे (१ लाख रुपये) विमा संरक्षण दिले जाते. हे संरक्षण दरवर्षी नूतनीकरण (Renew) करणे आवश्यक असते.
niramay arogya vima yojana योजनेचे प्रमुख लाभ आणि व्याप्ती
सामान्य विमा कंपन्या ज्या गोष्टींसाठी कव्हर देत नाहीत, त्या सर्व गोष्टींचा समावेश ‘निरामय’मध्ये करण्यात आला आहे.
बाह्यरुग्ण विभाग (OPD) उपचार: रुग्णालयात भरती न होता लागणारी औषधे, पॅथॉलॉजी लॅब चाचण्या आणि निदानासाठी होणारा खर्च यात समाविष्ट आहे.
नियमित वैद्यकीय तपासणी: दिव्यांग व्यक्ती आजारी नसली, तरी तिच्या आरोग्याच्या नियमित देखरेखीसाठी लागणारा खर्च मिळतो.
दंत चिकित्सा (Dental Care): दातांचे आजार टाळण्यासाठी लागणाऱ्या प्रतिबंधात्मक दंत चिकित्सा सेवांचा समावेश.
शस्त्रक्रिया (Surgery): दिव्यांगत्व अधिक बळावण्यापासून रोखण्यासाठी किंवा विद्यमान दिव्यांगत्वावर मात करण्यासाठी करावी लागणारी शस्त्रक्रिया (जन्मजात अपंगत्वाच्या शस्त्रक्रियेसह).
रुग्णालयात दाखल होणे (Hospitalization): बिगर-शस्त्रक्रिया उपचार आणि रुग्णालयात भरती राहावे लागल्यास लागणारा खर्च.
सतत चालणाऱ्या थेरपी (Ongoing Therapies): स्पीच थेरपी, फिजिओथेरपी, ऑक्युपेशनल थेरपी यांसारख्या सतत चालणाऱ्या उपचारांचा खर्च.
पर्यायी वैद्यकशास्त्र (AYUSH): आयुर्वेद, होमिओपॅथी, युनानी यांसारख्या पर्यायी उपचार पद्धतींसाठीही यात संरक्षण मिळते.
niramay arogya vima yojana योजनेसाठी पात्रता पहा .
निरामय योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
व्यक्तीकडे ‘नॅशनल ट्रस्ट ॲक्ट, १९९९’ अंतर्गत नमूद केलेल्या चार अपंगत्वांपैकी (ऑटिझम, सेरेब्रल पाल्सी, मतिमंदत्व, बहु-दिव्यांगत्व) किमान एक अपंगत्व असणे गरजेचे आहे.
सक्षम प्राधिकाऱ्याने (उदा. जिल्हा शल्यचिकित्सक किंवा सरकारी रुग्णालय) जारी केलेले वैध अपंगत्व प्रमाणपत्र (Disability Certificate / UDID Card) असणे अनिवार्य आहे.
वयाची कोणतीही अट नाही; कोणत्याही वयाची पात्र दिव्यांग व्यक्ती अर्ज करू शकते.
नोंदणी आणि अर्ज प्रक्रिया
niramay arogya vima yojana या योजनेसाठी तुम्ही ऑनलाईन आणि ऑफलाईन दोन्ही पद्धतीने नोंदणी करू शकता. मात्र, ही प्रक्रिया नॅशनल ट्रस्टच्या नोंदणीकृत संस्थेद्वारे (Registered Organization – RO) केली जाते.
1.संस्थेला भेट देणे:
दिव्यांग व्यक्तीचे पालक किंवा कायदेशीर रक्षक आवश्यक सर्व मूळ कागदपत्रांसह त्यांच्या जिल्ह्यातील सर्वात जवळच्या नॅशनल ट्रस्ट नोंदणीकृत संस्थेला (RO) भेट देतील.
2.ऑनलाईन फॉर्म भरणे:
नोंदणीकृत संस्था (RO) आपल्या अधिकृत लॉगिनवरून ‘निरामय’चा अर्ज ऑनलाईन भरेल. तुमचे मूळ दस्तऐवज पडताळून ते स्कॅन करून पोर्टलवर अपलोड केले जातील.
3.हेल्थ आयडी कार्ड मिळवणे:
नोंदणी यशस्वी झाल्यावर आणि सरकारकडून मंजुरी मिळाल्यानंतर, लाभार्थ्याला एक विशिष्ट ‘हेल्थ आयडी क्रमांक/कार्ड’ (Health ID Card) जारी केला जातो. हे कार्ड संस्था डाऊनलोड करून देते किंवा तुम्ही स्वतः नॅशनल ट्रस्टच्या वेबसाईटवरून डाऊनलोड करू शकता.
वार्षिक नूतनीकरण प्रक्रिया
niramay arogya vima yojana दरवर्षी नूतनीकरण करावी लागते. नूतनीकरण न केल्यास विम्याचा लाभ बंद होतो.
लॉगिन करा: लाभार्थ्याचे पालक निरामयच्या अधिकृत वेबसाईटवर जाऊन पॉलिसी कालावधी, लाभार्थी आयडी (Beneficiary ID), UDID क्रमांक आणि जन्मतारीख टाकून लॉगिन करू शकतात.
कागदपत्र पडताळणी: जवळच्या RO द्वारे कागदपत्रांच्या वैधतेची ऑनलाईन पडताळणी केली जाते.
शुल्क भरणे: नूतनीकरणाचे विहित शुल्क ऑनलाईन नेट बँकिंग, यूपीआय किंवा कार्डद्वारे भरावे लागते. (दारिद्र्यरेषेखालील कुटुंबांसाठी शुल्क सवलत असते).
नूतनीकरण पूर्ण: शुल्क यशस्वीरित्या भरल्यानंतर, पुढील एका वर्षासाठी पॉलिसी रिन्यू झाल्याचा मेसेज आणि ईमेल प्राप्त होतो.
निरामय क्लेम (पैसे परत मिळवण्याची) प्रक्रिया
उपचाराचा खर्च झाल्यानंतर तो विमा कंपनीकडून परत मिळवण्यासाठी (Reimbursement) विहित क्लेम फॉर्मसह सर्व मूळ बिले उपचार किंवा डिस्चार्ज मिळाल्यापासून ३० दिवसांच्या आत सादर करणे आवश्यक आहे. सध्या याची प्रक्रिया ‘MediAssist TPA’ द्वारे हाताळली जाते.
ऑनलाईन क्लेम कसा करावा?
1.पोर्टलवर लॉगिन करा:
MediAssist Employee पोर्टल वर जा किंवा तुमच्या मोबाईलवर ‘Mediassist App’ डाउनलोड करा.
युझरनेम (Username): <तुमचा_application_id>@NATIONALTRUST.Com
पासवर्ड (Password): लाभार्थ्याची जन्मतारीख (प्रारूप: DD-MM-YYYY)
2.क्लेम फॉर्म भरा:
लॉगिन केल्यानंतर ‘Submit claim’ (दावा सादर करा) या पर्यायावर क्लिक करा. तिथे विचारलेली सर्व माहिती (रुग्णालयाचे नाव, उपचाराचा प्रकार, एकूण खर्च) अचूक भरा.
3.KYC अपडेट करा:
माहिती भरून झाल्यावर “Save and Next” वर क्लिक करा. तिसऱ्या पानावर पालकांची/कर्मचाऱ्याची KYC कागदपत्रे (उदा. आधार कार्ड, पॅन कार्ड, बँक पासबुक) अपलोड करावी लागतील. (ही प्रक्रिया फक्त पहिल्यांदा क्लेम करताना एकदाच करावी लागते).
कागदपत्रे आणि घोषणापत्र अपलोड करा: आजाराचा प्रकार निवडा. डॉक्टरांचे प्रिस्क्रिप्शन, मेडिकल बिले, लॅब रिपोर्ट यांची स्पष्ट सॉफ्टकॉपी (PDF/Image) अपलोड करा. घोषणापत्र मान्य करून ‘Submit’ वर क्लिक करा.
पावती मिळवा:
फॉर्म सबमिट होताच तुमच्या नोंदणीकृत ईमेल आयडीवर क्लेम फॉर्मची प्रत आणि एक स्वयंचलित (Auto-generated) ईमेल येईल, ज्यामध्ये तुमचा क्लेम नंबर असेल. या नंबरद्वारे तुम्ही क्लेम ट्रॅक करू शकता.
नोंदणीसाठी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज करताना कागदपत्रांची कमतरता भासू नये म्हणून खालील यादीनुसार तयारी ठेवा.
१. दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबांसाठी:
नोंदणी शुल्क: ₹ २५०/-
अपंगत्व प्रमाणपत्र: वैध आणि अधिकृत (स्व-साक्षांकित/Self-attested)
BPL कार्ड / रेशन कार्ड: दारिद्र्यरेषेखालील असल्याचा पुरावा
ओळख पुरावा: दिव्यांग व्यक्ती आणि पालकांचे आधार कार्ड
बँक खाते तपशील: बँक पासबुक किंवा कॅन्सल चेक (पैसे जमा होण्यासाठी)
फोटो: दिव्यांग व्यक्तीचे पासपोर्ट आकाराचे फोटो
२. बिगर-BPL (Non-BPL) कुटुंबांसाठी:
नोंदणी शुल्क: ₹ ५००/- (उत्पन्नाच्या मर्यादेनुसार बदलू शकते)
इतर सर्व कागदपत्रे: अपंगत्व प्रमाणपत्र, आधार कार्ड, पालकांचा उत्पन्नाचा दाखला आणि बँक तपशील.
मदत आणि हेल्पलाइन क्रमांक
जर तुम्हाला क्लेम करताना किंवा नोंदणी करताना काही अडचण आली, तर तुम्ही थेट खालील क्रमांकांवर संपर्क साधू शकता:
दाव्यांसाठी समर्पित हेल्पलाइन: 040-68178569 / 040-71326135
MediAssist संपर्क (ट्रॅकिंगसाठी): 040-68213648 | टोल-फ्री क्रमांक: 1800 572 9792
ईमेल सपोर्ट: कोणत्याही शंकेसाठी niramaya[at]mediassist[dot]in वर मेल करा.
“niramay arogya vima yojana” ही दिव्यांग मुला-मुलींच्या पालकांसाठी एक मोठे आर्थिक सुरक्षा कवच आहे. वर्षाला फक्त २५० ते ५०० रुपये भरून १ लाख रुपयांपर्यंतचा वैद्यकीय खर्च परत मिळणे ही अत्यंत फायदेशीर बाब आहे. जर तुमच्या घरात किंवा शेजारी अशी कोणतीही पात्र व्यक्ती असेल, तर आजच जवळच्या नोंदणीकृत संस्थेशी संपर्क साधून त्यांचा ‘निरामय’ अर्ज नक्की भरा!
पॉलिसीचा कालावधी आणि कव्हरेज कधी सुरू होते?
आर्थिक वर्ष (Financial Year): niramay arogya vima yojana ही दरवर्षी १ एप्रिल ते ३१ मार्च या आर्थिक वर्षासाठी वैध असते.
कव्हरेजची सुरुवात: तुम्ही वर्षाच्या कोणत्याही महिन्यात नोंदणी केली, तरी तुमचा विमा चालू आर्थिक वर्षाच्या ३१ मार्चपर्यंतच वैध राहील. त्यामुळे दरवर्षी मार्च ते एप्रिल या दरम्यान पॉलिसीचे नूतनीकरण (Renewal) करणे फायदेशीर ठरते.
क्लेम नाकारला जाऊ नये म्हणून अत्यंत महत्त्वाच्या टिप्स
अनेकदा पालकांचे क्लेम (Reimbursement) तांत्रिक चुकांमुळे नाकारले जातात. ते टाळण्यासाठी खालील गोष्टींची काळजी घ्या:
३० दिवसांची मर्यादा: रुग्णालयातून डिस्चार्ज मिळाल्यापासून किंवा उपचार झाल्यापासून ३० दिवसांच्या आत ऑनलाईन क्लेम दाखल करणे बंधनकारक आहे. ३० दिवसांनंतर केलेले क्लेम स्वीकारले जात नाहीत.
नावातील अचूकता: दिव्यांग व्यक्तीचे नाव जसे अपंगत्व प्रमाणपत्रावर (UDID) आहे, तसेच नाव बँकेच्या पासबुकवर आणि निरामय कार्डवर असणे आवश्यक आहे. नावामध्ये बदल असल्यास क्लेम अडकू शकतो.
स्पष्ट प्रिस्क्रिप्शन (Prescription): डॉक्टरांच्या चिठ्ठीवर (Letterhead) दिव्यांग व्यक्तीचे नाव, आजारपण, उपचाराचा तपशील, डॉक्टरांची सही आणि त्यांचा रजिस्ट्रेशन नंबर (Stamp) स्पष्ट दिसणे आवश्यक आहे.
मूळ बिल आणि पावती (Original Bills & Receipts): औषधांच्या बिलांवर फार्मसीचा जीएसटी (GST) नंबर असणे आवश्यक आहे. केवळ ‘कच्चे बिल’ किंवा एस्टिमेट बिल चालत नाही.
थेरपी कव्हरेजचा लाभ कसा घ्यावा?
ऑटिझम किंवा सेरेब्रल पाल्सी असलेल्या मुलांसाठी फिजिओथेरपी, स्पीच थेरपी आणि ऑक्युपेशनल थेरपी अत्यंत आवश्यक असतात. याचा क्लेम करताना:
थेरपिस्ट हा मान्यताप्राप्त संस्थेचा किंवा RCI (Rehabilitation Council of India) अंतर्गत नोंदणीकृत असलेला असावा.
त्यांनी दिलेल्या बिलावर त्यांचा RCI नंबर किंवा अधिकृत नोंदणी क्रमांक असणे गरजेचे आहे.
दरमहा होणाऱ्या थेरपीचे बिल तुम्ही महिन्याच्या शेवटी एकत्र सबमिट करू शकता.
कॅशलेस सुविधा उपलब्ध आहे का?
निरामय ही मुख्यतः ‘परतावा’ (Reimbursement) पद्धतीवर काम करणारी योजना आहे. याचा अर्थ असा की सुरुवातीला उपचाराचा खर्च पालकांना स्वतः करावा लागतो आणि त्यानंतर बिले सबमिट करून पैसे बँक खात्यात परत मिळवावे लागतात. ही योजना सरसकट सर्व रुग्णालयांमध्ये ‘कॅशलेस’ (Cashless) नाही.
niramay arogya vima yojana कागदपत्रांची पडताळणी कुठे करावी?
जर तुम्हाला ऑनलाईन अर्ज करणे अवघड जात असेल, तर सामाजिक न्याय विभागाच्या जिल्हा समाज कल्याण अधिकारी कार्यालय (Social Welfare Office) किंवा तुमच्या शहरातील शासकीय अपंग विद्यालयाशी संपर्क साधू शकता. ते तुम्हाला नॅशनल ट्रस्टच्या नोंदणीकृत संस्थेचा (RO) पत्ता मिळवून देण्यास मदत करतात.
कायदेशीर पालकत्व प्रमाणपत्र
हा niramay arogya vima yojana एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. ऑटिझम, सेरेब्रल पाल्सी किंवा मतिमंदत्व असलेले मुलं जेव्हा १८ वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे होते, तेव्हा कायद्यानुसार त्यांचे स्वतःचे निर्णय घेण्याचे अधिकार मर्यादित असतात.
अशा वेळी, पालकांना नॅशनल ट्रस्टच्या स्थानिक समितीकडून (Local Level Committee – LLC) ‘कायदेशीर पालकत्व प्रमाणपत्र’ (Form O) मिळवणे आवश्यक असते.
हे प्रमाणपत्र असल्यास १८ वर्षांवरील दिव्यांगांच्या वतीने त्यांचे आई-वडील किंवा रक्षक niramay arogya vima yojana अर्ज आणि क्लेमचे सर्व व्यवहार कायदेशीररित्या करू शकतात.
क्लेम सेटलमेंटसाठी लागणाऱ्या कागदपत्रांची सविस्तर चेकलिस्ट
जेव्हा तुम्ही MediAssist पोर्टलवर क्लेम सबमिट करता, तेव्हा खालील कागदपत्रे स्कॅन करून (PDF स्वरूपात) अपलोड करावी लागतात.
क्लेम फॉर्म (Claim Form): पोर्टलवरून डाऊनलोड करून त्यावर पालकांची स्वाक्षरी.
निरामय कार्ड आणि UDID कार्ड: लाभार्थ्याचे विमा ओळखपत्र आणि अपंगत्व प्रमाणपत्र.
डिस्चार्ज समरी (Discharge Summary): जर रुग्ण रुग्णालयात दाखल झाला असेल, तर रुग्णालयातून सोडल्याचे सविस्तर पत्रक.
फायनल बिल आणि पैशांची पावती: रुग्णालयाचे किंवा मेडिकलचे मूळ बिल आणि त्यावर ‘Paid’ (पैसे मिळाले) असा शिक्का किंवा पावती.
तपासणी अहवाल: रक्ताच्या चाचण्या, एक्स-रे, एमआरआय (MRI) किंवा इतर चाचण्यांचे मूळ रिपोर्ट.
बँक पासबुक/कॅन्सल चेक: ज्या खात्यात पैसे परत हवे आहेत, त्या खात्याचे पासबुक (त्यावर आयएफएससी – IFSC कोड स्पष्ट असावा). बँक खाते बँक खात्याशी आधार लिंक असणे अनिवार्य आहे.
कोणत्या गोष्टींचा विमा संरक्षणात समावेश होत नाही?
niramay arogya vima yojana काही विशिष्ट खर्चांना मंजुरी दिली जात नाही, हे पालकांनी आधीच लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे जेणेकरून नंतर क्लेम नाकारला जाणार नाही.
वैयक्तिक काळजीच्या वस्तू: डायपर्स (Diapers), व्हीलचेअर, कमोड चेअर, वॉकर किंवा इतर कृत्रिम अवयव खरेदी करण्याचा खर्च (यासाठी सरकारच्या ‘ADIP’ योजनेअंतर्गत वेगळी मदत मिळते, निरामयमध्ये नाही).
टॉनिक्स आणि विटामिन्स: जर डॉक्टरांनी मुख्य आजाराच्या उपचाराशिवाय सामान्य शक्तीसाठी टॉनिक्स किंवा विटामिन्स लिहून दिले असतील, तर त्याचा खर्च नाकारला जाऊ शकतो.
कॉस्मेटिक सर्जरी: केवळ सौंदर्य वाढवण्यासाठी किंवा प्लास्टिक सर्जरी करण्यासाठी केलेला खर्च यात गृहीत धरला जात नाही (अपघातातील प्लास्टिक सर्जरी अपवाद असू शकते).
एकापेक्षा जास्त क्लेम
पालकांचा असा गैरसमज असतो की वर्षातून एकदाच क्लेम करता येतो. पण तसे नाही; तुम्ही वर्षातून कितीही वेळा क्लेम करू शकता.
उदाहरणार्थ, जर एप्रिल महिन्यात ओपीडीचा खर्च ₹५,००० झाला, तर तुम्ही त्याचा क्लेम करू शकता. पुन्हा ऑगस्ट महिन्यात ₹१०,००० खर्च झाला, तर त्याचाही वेगळा क्लेम करता येतो.
अट फक्त एवढीच आहे की, संपूर्ण वर्षातील सर्व क्लेम मिळून एकूण रक्कम १,००,००० रुपयांपेक्षा जास्त नसावी आणि प्रत्येक उपचाराची मर्यादा त्या-त्या विभागाच्या (Section) मर्यादेत असावी.
तक्रार निवारण
जर तुमचा क्लेम चुकीच्या कारणाने नाकारला गेला (Reject झाला) किंवा कमी पैशांचा परतावा मिळाला, तर तुम्ही काय करू शकता?
सर्वप्रथम MediAssist च्या हेल्पलाइनवर संपर्क साधून तक्रार क्रमांक (Ticket ID) मिळवा.
जर तिथे समाधान झाले नाही, तर तुम्ही नॅशनल ट्रस्टच्या अधिकृत ईमेल आयडीवर (contactus[at]thenationaltrust[dot]in) सर्व कागदपत्रांसह तुमची तक्रार पाठवू शकता. नॅशनल ट्रस्टचे अधिकारी यावर मध्यस्थी करून क्लेमचे पुनर्मूल्यांकन करतात.
क्लेम फॉर्म भरताना होणाऱ्या सामान्य चुका आणि उपाय
MediAssist पोर्टलवर ऑनलाईन क्लेम अपलोड करताना अनेकदा किरकोळ चुकांमुळे क्लेम ‘Query’ (त्रुटी) मध्ये जातो किंवा नाकारला जातो. हे टाळण्यासाठी खालील गोष्टी तपासा.
बिल आणि प्रिस्क्रिप्शनची तारीख: औषधांच्या बिलाची तारीख ही डॉक्टरांनी लिहून दिलेल्या प्रिस्क्रिप्शनच्या तारखेशी सुसंगत असावी. प्रिस्क्रिप्शनच्या तारखेपूर्वीचे मेडिकल बिल अपलोड केल्यास क्लेम नाकारला जातो.
दंत उपचारांची मर्यादा (Dental Treatment): दात काढणे, फिलिंग करणे किंवा रूट कॅनॉल यासारख्या प्रतिबंधात्मक उपचारांसाठी ₹४,००० ची स्वतंत्र मर्यादा आहे. हे क्लेम करताना बिलावर दंतवैद्याचा (Dentist) नोंदणी क्रमांक आणि ‘डेंटल ट्रीटमेंट’ असा स्पष्ट उल्लेख असावा.
वाहतूक खर्च (Transportation – ₹२,०००): रुग्णाला उपचारासाठी ने-आण करताना लागणाऱ्या प्रवासाचा खर्च मिळवण्यासाठी ट्रॅव्हल एजन्सीचे बिल किंवा टॅक्सी/ऑटोची अधिकृत पावती जोडावी लागते. तसेच, हे बिल रुग्णालयात भरती किंवा ओपीडीच्या तारखेचेच असणे आवश्यक आहे.
एकाच वेळी अनेक दिव्यांगत्व असल्यास कव्हरेज
जर एखाद्या व्यक्तीला ऑटिझम आणि सेरेब्रल पाल्सी दोन्ही एकत्र असतील (म्हणजेच ‘बहु-दिव्यांगत्व’ – Multiple Disabilities), तर अशा लाभार्थ्यांना प्राधान्य दिले जाते.
त्यांच्या अपंगत्व प्रमाणपत्रावर (UDID) ‘Multiple Disabilities’ चा स्पष्ट उल्लेख असणे गरजेचे आहे.
अशा प्रकरणांमध्ये वेगवेगळ्या थेरपींचा (उदा. स्पीच आणि फिजिओथेरपी दोन्ही एकत्र) खर्च क्लेम करताना नॅशनल ट्रस्टच्या नियमानुसार विभाग ३ अंतर्गत ₹२०,००० पर्यंतचे कव्हरेज सहज मंजूर केले जाते.
‘niramay arogya vima yojana’ अंतर्गत कॅशलेस नेटवर्क रुग्णालये
जरी ही niramay arogya vima yojana मुख्यतः परतावा (Reimbursement) पद्धतीवर काम करत असली, तरी MediAssist TPA च्या पॅनेलवर असणाऱ्या काही मोजक्या सरकारी आणि निमशासकीय रुग्णालयांमध्ये ‘निरामय कार्ड’ दाखवल्यास काही अंशी कॅशलेस सुविधा मिळू शकते.
तुमच्या परिसरातील कोणते रुग्णालय या नेटवर्कमध्ये समाविष्ट आहे, हे तपासण्यासाठी पालकांनी MediAssist च्या मोबाईल ॲपमधील ‘Network Hospitals’ या पर्यायावर जाऊन आपले शहर किंवा जिल्हा निवडून यादी तपासणे सोपे जाते.
पॉलिसी स्टेटस ऑनलाईन कसे तपासावे?
पॉलिसी मंजूर झाली आहे की नाही, किंवा नूतनीकरण यशस्वी झाले आहे का, हे तपासण्यासाठी.
नॅशनल ट्रस्टच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या.
‘Niramaya’ सेक्शन अंतर्गत ‘Application Status’ वर क्लिक करा.
तुमचा नोंदणी क्रमांक (Registration Number) किंवा अपंगत्व प्रमाणपत्र (UDID) क्रमांक टाकून सर्च करा.
येथे तुम्हाला पॉलिसीचा चालू कालावधी आणि कार्ड डाऊनलोड करण्याचा पर्याय दिसेल.
नॅशनल ट्रस्टच्या इतर संबंधित योजना
niramay arogya vima yojana लाभार्थी नॅशनल ट्रस्टच्या इतर काही योजनांचाही लाभ घेऊ शकतात, जसे की.
विकास योजना (Vikaas Scheme)]: ५ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या दिव्यांगांसाठी डे-केअर सेंटर आणि थेरपी सेवा.
समर्थ योजना (Samarth Scheme): अनाथ किंवा गंभीर दिव्यांग व्यक्तींसाठी निवासी आणि तात्पुरत्या निवासाची (Respite Care) सोय.
क्लेम ‘क्वेरी’ (Query) म्हणजे काय आणि ती कशी सोडवावी?
अनेकदा सर्व कागदपत्रे देऊनही विमा कंपनी (MediAssist) क्लेम थेट मंजूर न करता त्यावर ‘Query’ (त्रुटी/अपूर्ण माहिती) काढते.
असे का होते?: जर बिलावरील अक्षरे पुसट असतील, डॉक्टरांची सही नसेल, किंवा बँकेचा आयएफएससी (IFSC) कोड बदलला असेल, तर क्लेम होल्डवर जातो.
उपाय: अशा वेळी तुमच्या नोंदणीकृत मोबाईलवर आणि ईमेलवर त्रुटीचा संदेश येतो. तुम्हाला पुन्हा लॉगिन करून, त्यांनी मागितलेले अतिरिक्त कागदपत्र (उदा. डॉक्टरांचे स्पष्टीकरण पत्र किंवा नवीन बँक पासबुक) १५ दिवसांच्या आत ऑनलाईन अपलोड करावे लागते. त्यानंतर क्लेम पुन्हा प्रक्रियेत येतो.
जन्मजात आजार आणि जुने आजार
सामान्य विमा पॉलिसींमध्ये जुन्या किंवा जन्मजात आजारांना पहिल्या ३ ते ४ वर्षांपर्यंत संरक्षण मिळत नाही. परंतु, निरामय योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये ‘Pre-existing Conditions’ (आधीपासून असलेले आजार) पहिल्या दिवसापासून कव्हर केले जातात.
दिव्यांग व्यक्तीला जन्मापासून असलेला कोणताही त्रास, मेंदूशी संबंधित जुने आजार किंवा अपंगत्वामुळे उद्भवलेल्या इतर शारीरिक समस्यांवरील उपचाराचा खर्च पॉलिसी सुरू झाल्याच्या पहिल्या दिवसापासूनच क्लेम करता येतो. यासाठी कोणताही ‘वेटिंग पिरियड’ (Waiting Period) नसतो.
‘नो क्लेम बोनस’ (No Claim Bonus) किंवा शिल्लक रक्कम
रक्कम कॅरी फॉरवर्ड होते का?: जर एखाद्या लाभार्थ्याने चालू आर्थिक वर्षात ₹१,००,००० पैकी एकही रुपया वापरला नाही किंवा कमी रक्कम वापरली, तर ती शिल्लक रक्कम पुढील वर्षात वर्ग (Carry Forward) होत नाही.
प्रत्येक वर्षाच्या ३१ मार्चला ती मर्यादा संपते आणि नवीन वर्षाच्या १ एप्रिलला पुन्हा ₹१,००,००० ची नवीन मर्यादा लागू होते. तसेच, क्लेम न केल्यास विम्याच्या हप्त्यात (Premium) कोणतीही सूट (No Claim Bonus) मिळत नाही.
औषधांच्या बिलाबाबत (Pharmacy Bills) कडक नियम
ओपीडी (OPD) अंतर्गत औषधांचा खर्च क्लेम करताना अनेक पालकांचे पैसे नाकारले जातात. ते टाळण्यासाठी औषधांच्या बिलावर खालील ५ गोष्टी असणे अनिवार्य आहे.
बिलावर औषध दुकानाचा GSTIN (जीएसटी नंबर) किंवा ड्रग्ज लायसन्स (DL) नंबर असावा.
डॉक्टरांनी चिठ्ठीत लिहिलेली औषधे आणि बिलावरील औषधांची नावे तंतोतंत जुळली पाहिजेत.
औषधांचे प्रमाण (Quantity) आणि बॅच नंबर (Batch No.) स्पष्ट असावा.
बिलावर ग्राहकाच्या जागी दिव्यांग व्यक्तीचे किंवा पालकांचे नाव असावे (रोख बिलावर ‘Cash’ लिहिलेले असल्यास क्लेम नाकारला जाऊ शकतो).
नॅशनल ट्रस्ट कमिटी (LLC) कडून मिळणारी स्थानिक मदत
जर ऑनलाईन क्लेम करताना किंवा संस्थेकडून (RO) सहकार्य मिळत नसेल, तर प्रत्येक जिल्ह्यात जिल्हाधिकाऱ्यांच्या (District Magistrate) अध्यक्षतेखाली ‘स्थानिक पातळीवरील समिती’ (Local Level Committee – LLC) कार्यरत असते.
पालक या समितीकडे जाऊन niramay arogya vima yojana लाभ मिळण्यात येणाऱ्या अडचणींबद्दल लेखी तक्रार करू शकतात. ही समिती नॅशनल ट्रस्टशी थेट जोडलेली असल्याने तक्रारींचे निवारण तातडीने केले जाते.
अपंगत्व प्रमाणपत्राचे नूतनीकरण आणि विमयावर होणारा परिणाम
अनेक दिव्यांग मुलांचे अपंगत्व प्रमाणपत्र हे ‘तात्पुरते’ (Temporary / Valid for 5 Years) असते.
जर तुमच्या अपंगत्व प्रमाणपत्राची मुदत (Validity) चालू आर्थिक वर्षात संपत असेल, तर निरामय पॉलिसीचे नूतनीकरण करताना नवीन/अपडेटेड प्रमाणपत्र किंवा UDID कार्ड अपलोड करणे बंधनकारक आहे.
प्रमाणपत्र कालबाह्य (Expired) झाले असल्यास, नॅशनल ट्रस्ट पॉलिसी रिन्यू करत नाही. त्यामुळे मुदत संपण्याआधीच नवीन प्रमाणपत्रासाठी अर्ज करा.
एकाधिक विमा पॉलिसी (Multiple Insurance Policies)
जर पालकांनी आपल्या दिव्यांग पाल्यासाठी ‘niramay arogya vima yojana’ व्यतिरिक्त एखादी खाजगी कॉर्पोरेट किंवा सरकारी विमा पॉलिसी (उदा. आयुष्मान भारत योजना किंवा कंपनीचा ग्रुप हेल्थ इन्शुरन्स) घेतली असेल, तर काय करावे?
तुम्ही दोन्ही पॉलिसींचा लाभ घेऊ शकता. समजा रुग्णालयाचे एकूण बिल ₹८०,००० आले आणि खाजगी विम्यातून तुम्हाला ₹५०,००० मिळाले, तर उर्वरित ₹३०,००० चा खर्च तुम्ही niramay arogya vima yojana योजनेअंतर्गत (विभागाच्या मर्यादेत राहून) क्लेम करू शकता.
यासाठी खाजगी विमा कंपनीकडून ‘क्लेम सेटलमेंट समरी’ (Claim Settlement Summary) आणि बिलांच्या प्रमाणित सत्यप्रती (Attested Copies) घेऊन निरामय पोर्टलवर अपलोड कराव्या लागतात.
बँक खात्याबाबत महत्त्वाचा बदल (PFMS आणि DBT)
सध्या भारत सरकारच्या सर्व योजनांचे पैसे हे PFMS (Public Financial Management System) द्वारे थेट लाभार्थ्याच्या किंवा पालकांच्या बँक खात्यात (DBT – Direct Benefit Transfer) जमा केले जातात.
क्लेमचे पैसे थेट जमा होण्यासाठी पालकांचे बँक खाते आधार कार्डशी लिंक (Aadhar Seeded) असणे आणि खाते सक्रिय (Active) असणे अनिवार्य आहे.
खाते जनधन किंवा अल्प मर्यादा असलेले असल्यास, मोठ्या रकमेचा क्लेम जमा होताना बँक तो नाकारू शकते. त्यामुळे खात्याची मर्यादा तपासून घ्या.
दुसऱ्या राज्यात उपचार घेतल्यास क्लेम मिळतो का?
niramay arogya vima yojana ही संपूर्ण भारतात लागू आहे. जर तुम्ही महाराष्ट्रात नोंदणी केली असेल आणि काही कारणास्तव तुम्हाला दिल्ली, मुंबई किंवा इतर राज्यातील रुग्णालयात उपचार घ्यावे लागले, तरीही तुमचा क्लेम पूर्णपणे वैध मानला जातो.
अट फक्त एकच आहे की, सर्व बिले इंग्रजी किंवा हिंदी भाषेत असावीत (प्रादेशिक भाषेतील बिले असल्यास अधिकृत अनुवादाची गरज पडू शकते) आणि ती ३० दिवसांच्या आत पोर्टलवर अपलोड झाली पाहिजेत.
पॉलिसी रद्द करणे किंवा माहिती दुरुस्ती
जर नोंदणी करताना लाभार्थ्याचे नाव, जन्मतारीख किंवा पालकांचे नाव चुकले असेल, तर ते घरबसल्या दुरुस्त करता येत नाही.
दुरुस्तीची पद्धत: यासाठी तुम्हाला ज्या संस्थेद्वारे (RO) फॉर्म भरला आहे, त्यांच्याकडे लेखी अर्ज करावा लागतो. ती संस्था नॅशनल ट्रस्टच्या मुख्य कार्यालयाला (दिल्ली) ईमेल पाठवून पोर्टलवर दुरुस्ती करून घेते. माहिती चुकीची असल्यास क्लेमच्या वेळी अडचण येते, त्यामुळे कार्ड मिळाल्याबरोबर सर्व तपशील तपासून घ्या.