gopinath munde shetkari suraksha sanugrah yojana शेती हा आपल्या देशाचा महाराष्ट्राचा मुख्य कणा आहे. दिवस-रात्र, ऊन-पाऊस, थंडी-वारा कशाचीही परवा न करता आपला शेतकरी राजा शेतात राबत असतो. शेती व्यवसाय जितका महत्त्वाचा आहे, तितकाच तो जोखमीचा आणि संकटांनी भरलेला आहे. शेतात काम करत असताना सर्पदंश होणे, विहिरीत किंवा पाण्यात बुडणे, विजेचा धक्का लागणे, कीटकनाशकांची विषबाधा होणे किंवा रस्ते अपघात होणे अशा अनेक अनपेक्षित संकटांना शेतकऱ्यांना सामोरे जावे लागते.
अशा दुर्दैवी अपघातात जर कुटुंबातील कर्त्या शेतकऱ्याचा मृत्यू झाला किंवा त्याला कायमचे अपंगत्व आले, तर संपूर्ण कुटुंब आर्थिकदृष्ट्या उद्ध्वस्त होते. अशा कठीण काळात शेतकरी कुटुंबाला भक्कम आर्थिक आधार देण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने ‘गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजना’ सुरू केली आहे.
पूर्वी ही योजना विमा कंपन्यांमार्फत राबवली जात असल्याने क्लेम मिळण्यास अनेक अडचणी येत होत्या. परंतु आता शासनाने यात ऐतिहासिक बदल करून ही योजना पूर्णपणे ऑनलाईन आणि डिजिटल केली आहे.
गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजना नेमकी काय आहे?
पूर्वी ही योजना ‘शेतकरी अपघात विमा योजना’ म्हणून ओळखली जात होती आणि ती खाजगी किंवा सरकारी विमा कंपन्यांच्या माध्यमातून चालवली जात असे. यामुळे शेतकऱ्यांना किंवा त्यांच्या वारसांना विम्याच्या रक्कमेसाठी कंपनीच्या कार्यालयांचे उंबरठे झिजवावे लागत होते. अनेकदा किरकोळ त्रुटी काढून विमा कंपन्या क्लेम फेटाळून लावत असत.
हा त्रास लक्षात घेऊन महाराष्ट्र शासनाने विमा कंपन्यांची मध्यस्थी पूर्णपणे संपुष्टात आणली आहे. आता ही योजना ‘सानुग्रह अनुदान योजना’ म्हणून थेट कृषी विभाग आणि महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलच्या माध्यमातून राबवली जात आहे. याचा अर्थ असा की, जर शेतकरी या योजनेसाठी पात्र ठरला, तर कोणत्याही विमा कंपनीच्या मंजुरीची गरज न पडता, शासनाकडून थेट डीबीटी (Direct Benefit Transfer) द्वारे २ लाख रुपयांपर्यंतचे आर्थिक सहाय्य वारसाच्या बँक खात्यात जमा केले जाते.
gopinath munde shetkari suraksha sanugrah yojana योजनेचा सर्वात मोठा बदल: आता प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाईन आणि डिजिटल
महाराष्ट्रातील महायुती शासनाने शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत दिलासादायक निर्णय घेत या योजनेची संपूर्ण प्रक्रिया डिजिटल केली आहे. आता अर्ज भरण्यापासून ते कागदपत्रांची पडताळणी, तहसीलदारांच्या समितीची मंजुरी आणि अनुदान वितरण या सर्व गोष्टी महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर ऑनलाईन होणार आहेत.
डिजिटल प्रक्रियेचे मुख्य फायदे:
पारदर्शकता: भ्रष्टाचाराला आणि एजंटांना कोणताही वाव उरलेला नाही. अर्जाची सद्यस्थिती (Status) मोबाईलवर पाहता येते.
वेळेची बचत: कागदपत्रांची फाईल घेऊन वेगवेगळ्या सरकारी कार्यालयांत चकरा मारण्याची गरज नाही.
थेट लाभ: मंजूर झालेली रक्कम कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय थेट लाभार्थ्याच्या किंवा त्याच्या वारसाच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात जमा होते.
Gopinath munde shetkari suraksha sanugrah yojana योजनेअंतर्गत किती आर्थिक मदत (अनुदान) मिळते?
gopanath mude shetakari surakash sanugrah yojana या योजनेअंतर्गत झालेल्या अपघाताच्या तीव्रतेनुसार आणि स्वरूपानुसार आर्थिक मदत दिली जाते. शासनाने ठरवून दिलेले निकष खालीलप्रमाणे आहेत.
अपघाती मृत्यू झाल्यास
रु. २,००,०००/- (दोन लाख रुपये)
मृत शेतकऱ्याच्या अधिकृत वारसदाराला
दोन डोळे, दोन हात किंवा दोन पाय निकामी झाल्यास (पूर्ण अपंगत्व)
रु. २,००,०००/- (दोन लाख रुपये)
संबंधित अपंगत्व आलेल्या शेतकऱ्याला
एक डोळा, एक हात किंवा एक पाय निकामी झाल्यास (अंशतः अपंगत्व)
रु. १,००,०००/- (एक लाख रुपये)
संबंधित अपंगत्व आलेल्या शेतकऱ्याला
योजनेसाठी पात्रता काय आहेत ?
या योजनेचा लाभ घेण्यापूर्वी कोणती व्यक्ती यासाठी पात्र ठरू शकते, हे समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. अनेकदा अपूर्ण माहितीमुळे क्लेम रिजेक्ट होतात.
वयोमर्यादा: अपघातग्रस्त शेतकऱ्याचे वय १० वर्षे ते ७५ वर्षे दरम्यान असावे.
शेतकरी असणे अनिवार्य: अपघाताच्या तारखेला संबंधित व्यक्तीच्या नावावर जमीन असणे आवश्यक आहे, म्हणजेच त्याचा ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा असणे गरजेचे आहे.
कुटुंबातील सदस्यांचा समावेश: जर ७/१२ उताऱ्यावर कुटुंबातील मुख्य कर्त्या पुरुषाचे नाव असेल, परंतु अपघातात त्याच्या कुटुंबातील इतर सदस्याचा मृत्यू झाला, तरीही लाभ मिळतो. उताऱ्यावर नाव नसलेला खालीलपैकी कोणताही एक सदस्य (आई, वडील, पती, पत्नी, मुलगा किंवा अविवाहित मुलगी) या योजनेसाठी पात्र मानला जातो.
महाराष्ट्र रहिवासी: अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा मूळ रहिवासी असणे बंधनकारक आहे.
कोणत्या प्रकारच्या अपघातांना या योजनेत संरक्षण मिळते? (Covered Risks)
शेतकऱ्यांचे दैनंदिन जीवन आणि शेतातील कामे लक्षात घेऊन शासनाने या योजनेत अनेक प्रकारच्या नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित अपघातांचा समावेश केला आहे:
१. शेतातील कामे करताना होणारे अपघात: थ्रेशर मशिन, ट्रॅक्टर किंवा इतर शेती अवजारे वापरताना झालेले अपघात.
२. सर्पदंश आणि विंचू दंश: शेतात काम करताना किंवा इतर ठिकाणी साप अथवा विंचू चावल्याने झालेला मृत्यू.
३. विजेचा धक्का किंवा वीज पडणे: शेतातील पंपाचे काम करताना शॉक लागणे किंवा पावसाळ्यात अंगावर वीज पडणे.
४. पाण्यात बुडणे: विहिरीत, नदीत, तलावात किंवा पुराच्या पाण्यात बुडून झालेला मृत्यू.
५. नैसर्गिक आपत्ती: पूर, वादळ, दरड कोसळणे किंवा भूकंप यांसारख्या आपत्तींमुळे झालेले अपघात.
६. रस्ता किंवा वाहन अपघात: रस्त्यावरून प्रवास करताना किंवा वाहनाचा अपघात झाल्यास.
७. कीटकनाशके फवारताना विषबाधा: शेतात पिकांवर औषध फवारणी करताना विषबाधा झाल्यास.
८. जनावरांचा हल्ला: रानडुक्कर, वाघ, बिबट्या किंवा इतर हिंस्त्र प्राण्यांच्या हल्ल्यात मृत्यू किंवा अपंगत्व आल्यास.
९. खून किंवा दंगल: एखाद्या वादातून किंवा दंगलीत शेतकऱ्याचा अनपेक्षित मृत्यू झाल्यास (याची पोलीस दप्तरी नोंद आवश्यक आहे).
शेतकऱ्याची आत्महत्या, आजारपणामुळे झालेला नैसर्गिक मृत्यू, स्वतःहून करून घेतलेली दुखापत किंवा दारू / अंमली पदार्थांचे प्राशन करून वाहन चालवताना झालेला अपघात या योजनेअंतर्गत पूर्णपणे अपात्र ठरवला जातो.
आवश्यक कागदपत्रांची संपूर्ण यादी
gopanath mude shetakari surakash sanugrah yojana जर तुम्हाला या योजनेचा क्लेम पहिल्याच प्रयत्नात मंजूर करून घ्यायचा असेल, तर खालील कागदपत्रे अत्यंत अचूक आणि स्पष्ट असणे आवश्यक आहे. ऑनलाईन फॉर्म भरताना ही सर्व कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करावी लागतात.
१. दावा अर्ज (Claim Form): तालुका कृषी अधिकाऱ्यांच्या स्वाक्षरीचे किंवा विहित नमुन्यातील अर्ज.
२. ७/१२ आणि ८-अ उतारा: अपघाताच्या तारखेचा किंवा त्या काळातील डिजिटल स्वाक्षरी असलेला चालू उतारा (ज्यावर शेतकऱ्याचे नाव असावे).
३. गाव नमुना ६-क आणि ६-ड (फेरफार): वारस नोंद झालेली असल्याचा तलाठ्याचा दाखला.
४. प्रथम खबरी अहवाल (F.I.R): अपघाताची नोंद असलेला पोलिसांचा मूळ एफआयआर.
५. घटनास्थळ पंचनामा: पोलीस किंवा महसूल विभागाने घटनास्थळी जाऊन केलेला अधिकृत पंचनामा.
६. शवविच्छेदन अहवाल (Post Mortem Report): मृत्यूचे नेमके कारण स्पष्ट करणारा सरकारी डॉक्टरांचा अहवाल.
७. इन्क्वेस्ट पंचनामा (Inquest Panchnama): मृतदेहाची स्थिती दर्शवणारा पंचनामा.
८. अकस्मात मृत्यूची खबर (A.D. Report): संबंधित पोलीस स्टेशनने दिलेला अकस्मात मृत्यूचा दाखला.
९. वारसदाराचे बँक पासबुक: वारसदाराच्या राष्ट्रीयकृत बँकेच्या पासबुकची झेरॉक्स (बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे अनिवार्य आहे).
१०. वयाचा पुरावा: मृत व्यक्तीचे किंवा अपंगत्व आलेल्या शेतकऱ्याचे आधार कार्ड, मतदान कार्ड, शाळा सोडल्याचा दाखला (LC) किंवा जन्म प्रमाणपत्र.
११. व्हिसेरा अहवाल (Viscera Report): जर मृत्यू विषबाधा, सर्पदंश किंवा संशयास्पद कारणाने झाला असेल, तर फॉरेन्सिक लॅबचा रासायनिक विश्लेषण अहवाल आवश्यक असतो.
१२. दोषारोप पत्र (Charge-sheet): रस्ते किंवा वाहन अपघात झाला असल्यास पोलिसांचे चार्जशीट.
१३. वैध ड्रायव्हिंग लायसन्स: जर शेतकरी स्वतः वाहन (उदा. ट्रॅक्टर, बाईक, कार) चालवत असताना अपघात झाला असेल, तर त्याचे वैध परवानापत्र.
१४. अपंगत्वाचा दाखला व फोटो: मृत्यू न होता कायमचे अपंगत्व आले असल्यास जिल्हा शल्य चिकित्सकांचे (Civil Surgeon) प्रमाणपत्र आणि अपंगत्व दर्शवणारा स्पष्ट फोटो.
१५. घोषणापत्र ‘अ’ आणि ‘ब’: वारसदाराच्या फोटोसह अर्जासोबत जोडायचे विहित नमुन्यातील प्रतिज्ञापत्र.
क्लेम करण्याची अंतिम मुदत – ही चूक अजिबात करू नका!
अनेक शेतकरी कुटुंबांचे दावे केवळ आणि केवळ वेळेत अर्ज न केल्यामुळे फेटाळले जातात. शासनाने यासाठी कडक नियमावली तयार केली आहे.
३० दिवसांचा नियम: अपघात झाल्याच्या किंवा शेतकऱ्याचा मृत्यू झाल्याच्या तारखेपासून ३० दिवसांच्या आत संपूर्ण परिपूर्ण प्रस्ताव (फाईल) ऑनलाईन सबमिट करणे किंवा तालुका कृषी अधिकारी (Taluka Agriculture Officer) यांच्याकडे जमा करणे बंधनकारक आहे.
कागदपत्रे अपूर्ण असल्यास काय करावे?: अनेकदा पोलिसांचा व्हिसेरा रिपोर्ट किंवा चार्जशीट मिळायला महिना-दोन महिने लागतात. अशा वेळी अनेक जण विचार करतात की सर्व कागदपत्रे आल्यावरच अर्ज करू. ही सर्वात मोठी चूक आहे! तुमच्याकडे जेवढी कागदपत्रे उपलब्ध आहेत (उदा. ७/१२, FIR, PM रिपोर्ट), ती लावून ३० दिवसांच्या आत प्राथमिक अर्ज दाखल करून घ्यावा. उर्वरित कागदपत्रे नंतर जोडण्याची परवानगी कृषी विभागाकडून दिली जाते. परंतु, एकदा का ३० दिवसांची मुदत संपली, तर क्लेम मंजूर करणे कठीण होते.
महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step)
योजना ऑनलाईन झाल्यामुळे आता तुम्ही घरबसल्या किंवा जवळच्या सीएससी (CSC) / आपले सरकार सेवा केंद्रावर जाऊन अर्ज करू शकता.
१: महाडीबीटी पोर्टलवर नोंदणी
सर्वात आधी महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत महाडीबीटी पोर्टलला (mahadbt.maharashtra.gov.in) भेट द्या. जर तुमची आधीच नोंदणी असेल तर युझर आयडी आणि पासवर्ड टाकून लॉगिन करा. नवीन असल्यास ‘शेतकरी नोंदणी’ वर क्लिक करून नवीन खाते तयार करा.
२: योजनेची निवड
लॉगिन केल्यानंतर मुख्य डॅशबोर्डवर “शेतकरी योजना” हा पर्याय निवडा. त्यानंतर विविध योजनांच्या यादीतून “गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजना” या पर्यायावर क्लिक करा.
३: माहिती भरणे
अर्ज उघडल्यानंतर त्यामध्ये अपघातग्रस्त शेतकऱ्याची वैयक्तिक माहिती, अपघाताची तारीख, वेळ, अपघाताचे कारण (उदा. सर्पदंश, रस्ता अपघात इ.) आणि वारसदाराची माहिती अचूक भरा.
४: कागदपत्रे अपलोड करणे
वर नमूद केलेली सर्व आवश्यक कागदपत्रे (७/१२, FIR, पीएम रिपोर्ट, बँक पासबुक इ.) स्पष्ट भाषेत स्कॅन करून पीडीएफ (PDF) किंवा जेपेग (JPEG) फॉर्म्युटमध्ये अपलोड करा.
५: अर्ज सबमिट करणे
सर्व माहिती आणि कागदपत्रे तपासून झाल्यानंतर ‘Submit’ बटणावर क्लिक करा. अर्ज यशस्वीरीत्या सादर झाल्यानंतर तुम्हाला एक पोचपावती (Acknowledgment Receipt) मिळेल, ती जपून ठेवा.
अर्ज सादर केल्यानंतरची शासकीय प्रक्रिया (Approval Process)
तुम्ही ऑनलाईन अर्ज सबमिट केल्यानंतर शासनाच्या पातळीवर खालीलप्रमाणे कारवाई होते.
कागदपत्र छाननी: तुमचा अर्ज सर्वप्रथम तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयाकडे जातो. तेथील अधिकारी कागदपत्रांची पडताळणी करतात.
समितीची बैठक: तालुक्याचे तहसीलदार यांच्या अध्यक्षतेखाली एक विशेष समिती असते. ही समिती या अर्जावर चर्चा करते आणि अपघात खरोखर पात्र श्रेणीतील आहे का, याची खात्री करते.
मंजुरी आणि निधी वितरण: समितीने मंजुरी दिल्यानंतर ३० दिवसांच्या आत मंजुरीचे आदेश निघतात आणि २ लाख रुपयांची रक्कम थेट वारसाच्या बँक खात्यात थेट जमा (DBT) केली जाते.
शेतकऱ्याने सतत विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न १: या योजनेसाठी शेतकऱ्याला दरवर्षी काही प्रीमियम किंवा हप्ता भरावा लागतो का?
उत्तर: नाही. ही पूर्णपणे शासकीय सानुग्रह अनुदान योजना आहे. यासाठी शेतकऱ्याला एकही रुपया प्रीमियम भरण्याची गरज नाही. हा खर्च पूर्णपणे महाराष्ट्र शासन करते.
प्रश्न २: कुटुंबातील एकापेक्षा जास्त व्यक्तींच्या नावावर ७/१२ असेल तर सर्वांना विमा संरक्षण मिळते का?
उत्तर: होय, ज्या कोणाचे नाव ७/१२ उताऱ्यावर नोंदवलेले आहे आणि त्याचे वय १० ते ७५ वर्षे दरम्यान आहे, त्या प्रत्येक शेतकऱ्याला या योजनेचे संरक्षण मिळते.
प्रश्न ३: जर शेतकऱ्याचा रात्रीच्या वेळी शेतात वीज पडून मृत्यू झाला, तर क्लेम मिळेल का?
उत्तर: होय, वीज पडणे हा नैसर्गिक अपघात आहे आणि तो या योजनेत समाविष्ट आहे. फक्त पोलिसांचा पंचनामा आणि शवविच्छेदन अहवाल असणे आवश्यक आहे.
प्रश्न ४: ऑनलाईन अर्जाची स्थिती (Status) कशी तपासायची?
उत्तर: तुम्ही ज्या महाडीबीटी (MahaDBT) आयडीवरून अर्ज केला आहे, तिथे लॉगिन करून ‘Applied Schemes’ मध्ये आपल्या अर्जाची सद्यस्थिती पाहू शकता.
शेती करत असताना संकट कधी आणि कशाच्या रूपाने येईल, हे सांगता येत नाही. gopanath mude shetakari surakash sanugrah yojana ही अशाच संकटसमयी शेतकरी कुटुंबाला पोरके होण्यापासून आणि आर्थिक विवंचनेत सापडण्यापासून वाचवणारा एक मोठा आधारस्तंभ आहे. योजना पूर्णपणे डिजिटल झाल्यामुळे आता लालफितीचा कारभार आणि एजंटांची सुलतानी संपली आहे.
अधिकृत संकेतस्थळ (Official Websites)
महाडीबीटी पोर्टल: या योजनेचा ऑनलाईन अर्ज करण्यासाठी आणि अर्जाची स्थिती (Status) तपासण्यासाठी mahadbt.maharashtra.gov.in या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या.
कृषी विभाग, महाराष्ट्र शासन: योजनेचा मूळ शासन निर्णय (GR), नियम आणि मार्गदर्शक सूचना डाऊनलोड करण्यासाठी krishi.maharashtra.gov.in या वेबसाईटला भेट द्या.
महत्त्वाचे संपर्क अधिकारी
जर तुम्हाला ऑनलाईन अर्ज करताना काही अडचण आली किंवा कागदपत्रांबद्दल काही शंका असेल, तर तुम्ही खालील सरकारी अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधू शकता.
तालुका कृषी अधिकारी (Taluka Agriculture Officer – TAO): तालुका पातळीवर ही योजना यांच्या देखरेखीखाली चालते.
कृषी सहाय्यक / कृषी पर्यवेक्षक: तुमच्या गावातील किंवा जवळच्या गावातील कृषी सहाय्यक तुम्हाला फॉर्म भरण्यासाठी मार्गदर्शन करू शकतात.
तलाठी कार्यालय: जमिनीचे दाखले (७/१२, ८-अ आणि फेरफार) मिळवण्यासाठी आणि वारस नोंदीसाठी तलाठ्यांशी संपर्क साधावा.
लक्षात ठेवण्याच्या अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टी
३० दिवसांची मुदत: अपघात किंवा मृत्यू झाल्यापासून ३० दिवसांच्या आत ऑनलाईन नोंदणी किंवा कृषी कार्यालयात अर्ज सादर करणे बंधनकारक आहे. मुदत संपल्यानंतर आलेले अर्ज फेटाळले जाऊ शकतात.
बँक खाते अपडेट: वारसदाराचे बँक खाते राष्ट्रीयकृत बँकेत (उदा. SBI, Bank of Baroda, Bank of India इ.) असणे आवश्यक असून ते बँक खाते आधार कार्डशी लिंक (Seed) केलेले असावे, जेणेकरून अनुदानाची रक्कम थेट खात्यात जमा होईल.
अपूर्ण कागदपत्रे: जर काही कागदपत्रे (उदा. व्हिसेरा रिपोर्ट किंवा पोलिसांचे दोषारोपपत्र) मिळण्यास उशीर होत असेल, तर उपलब्ध कागदपत्रांसह ३० दिवसांच्या आत प्राथमिक अर्ज सादर करून घ्यावा आणि उर्वरित कागदपत्रे नंतर जमा करावीत.
‘घोषणापत्र अ’ आणि ‘घोषणापत्र ब’ म्हणजे काय?
अर्ज करताना हे दोन फॉर्म अत्यंत महत्त्वाचे असतात, जे तुम्हाला कृषी कार्यालयातून किंवा महाडीबीटी पोर्टलवरून मिळतात:
घोषणापत्र ‘अ’: यामध्ये अर्जदार (वारसदार) प्रतिज्ञा करतो की, अपघाताची माहिती खरी असून मृत व्यक्ती हा प्रत्यक्ष शेती करणारा शेतकरी होता आणि सादर केलेली सर्व कागदपत्रे कायदेशीररीत्या अचूक आहेत.
घोषणापत्र ‘ब’: जर मृत शेतकऱ्याला एकापेक्षा जास्त कायदेशीर वारसदार असतील (उदा. पत्नी, मुले), तर इतर सर्व वारसदार या फॉर्मद्वारे संमती देतात की, “योजनेची सर्व रक्कम या विशिष्ट वारसदाराच्या बँक खात्यात जमा झाल्यास आमची कोणतीही हरकत नाही.”
अपंगत्व आल्यास क्लेम कसा करावा?
जर शेतकऱ्याचा मृत्यू झाला नसेल, पण अपघातामुळे कायमचे किंवा अंशतः अपंगत्व आले असेल, तर खालील गोष्टी कराव्या लागतात:
अपंगत्वाचा दाखला: जिल्हा शल्य चिकित्सक (Civil Surgeon) यांच्याकडून मिळालेले अपंगत्वाचे अधिकृत प्रमाणपत्र.
विशिष्ट फोटो: ज्यामध्ये शेतकऱ्याचे अपंगत्व स्पष्टपणे दिसत असेल असा फोटो अर्जासोबत अपलोड करावा लागतो.
बँक खाते: रक्कम थेट अपंगत्व आलेल्या शेतकऱ्याच्या स्वतःच्या खात्यावर जमा केली जाते.
अर्ज मंजूर न झाल्यास काय करावे?
जर काही तांत्रिक त्रुटीमुळे किंवा कागदपत्रांअभावी तालुका समितीने अर्ज नाकारला (Reject केला):
अपिल करण्याची सोय: तुम्ही जिल्हा पातळीवरील समितीकडे (ज्याचे अध्यक्ष जिल्हाधिकारी असतात) ३० दिवसांच्या आत अपिल करू शकता.
त्रुटींची पूर्तता: जर कृषी अधिकाऱ्यांनी अर्जात काही त्रुटी (Queries) काढल्या असतील, तर महाडीबीटी पोर्टलवर लॉगिन करून नवीन किंवा दुरुस्त केलेली कागदपत्रे पुन्हा अपलोड करण्याची संधी दिली जाते.
ऑनलाईन अर्ज भरण्याची सविस्तर प्रक्रिया (Step-by-Step)
जर तुम्ही स्वतः किंवा सीएससी (CSC) केंद्रावरून अर्ज करत असाल, तर खालील पायऱ्या फॉलो करा.
१: महाडीबीटी पोर्टलवर जा आणि लॉगिन करा
सर्वात आधी mahadbt.maharashtra.gov.in या अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या.
तुमचा ‘युझर आयडी’ (User ID) आणि ‘पासवर्ड’ टाकून लॉगिन करा. (नवीन असल्यास ‘New Farmer Registration’ वर क्लिक करून आधी नोंदणी करा).
२: योजनेचा पर्याय निवडा
लॉगिन केल्यावर समोर “माझे अर्ज” (My Applications) किंवा “शेतकरी योजना” (Farmer Schemes) हा पर्याय दिसेल, त्यावर क्लिक करा.
त्यामध्ये “गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजना” हा पर्याय निवडून “अर्ज करा” (Apply) वर क्लिक करा.
३: वैयक्तिक व अपघाताची माहिती भरा
शेतकऱ्याची माहिती: मृत किंवा अपंगत्व आलेल्या शेतकऱ्याचे नाव, वय, पत्ता आणि ७/१२ वरील खाते क्रमांक अचूक भरा.
अपघाताचा तपशील: अपघात कोणत्या दिवशी झाला, कुठे झाला आणि अपघाताचे कारण काय होते (उदा. सर्पदंश, विजेचा धक्का, रस्ता अपघात) ही माहिती कॅलेंडर आणि दिलेल्या पर्यायांतून निवडा.
वारसदाराची माहिती: मृत शेतकऱ्याच्या बाबतीत, ज्या वारसदाराच्या खात्यात पैसे हवे आहेत त्याचे नाव, वय, मृत शेतकऱ्याशी असलेले नाते आणि बँक तपशील भरा.
४: कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा
तुमच्याकडे असलेली सर्व आवश्यक कागदपत्रे (७/१२ उतारा, ८-अ, एफआयआर (FIR), शवविच्छेदन अहवाल, बँक पासबुक इ.) स्पष्ट दिसतील अशा स्वरूपात (PDF किंवा JPEG फॉरमॅटमध्ये) अपलोड करा.
याच टप्प्यावर तुम्हाला ‘घोषणापत्र अ’ आणि ‘घोषणापत्र ब’ सुद्धा अपलोड करावे लागेल.
५: अर्ज सबमिट करा
सर्व माहिती एकदा तपासून घ्या आणि ‘Submit’ बटणावर क्लिक करा. त्यानंतर तुम्हाला स्क्रीनवर ‘Application ID’ (अर्ज क्रमांक) दिसेल. त्याची प्रिंट काढून किंवा स्क्रीनशॉट काढून जपून ठेवा.
घोषणापत्र ‘अ’ आणि ‘ब’ चे नमुने (Format) कसे असतात?
हे घोषणापत्र तुम्हाला महाडीबीटी पोर्टलवर अर्ज करताना डाऊनलोड करायला मिळतात किंवा तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयात मिळतात. हे साध्या कागदावर भरून द्यायचे असतात (स्टॅम्प पेपरची गरज नसते).
घोषणापत्र ‘अ’ चा नमुना (अर्जदाराचे प्रतिज्ञापत्र)
मी, श्रीम./श्री. [वारसदाराचे नाव], वय: —, राहणार: —-, तालुका: —-, जिल्हा: —-, याद्वारे प्रतिज्ञापूर्वक घोषित करतो/करते की: १. मृत श्रीम./श्री. [शेतकऱ्याचे नाव] हे माझे/माझ्या कुटुंबातील सदस्य असून त्यांचा दिनांक [–/–/—-] रोजी [अपघाताचे कारण – उदा. सर्पदंश] यामुळे दुर्दैवी मृत्यू झाला / अपंगत्व आले. २. मृत व्यक्तीच्या नावावर अपघात झाला त्या दिवशी गावातील गट नंबर / सर्वे नंबर [—] चा ७/१२ उतारा चालू होता आणि ते प्रत्यक्ष शेती करत होते. ३. मी या योजनेअंतर्गत सादर केलेली सर्व कागदपत्रे (FIR, पीएम रिपोर्ट, ७/१२ इ.) खरी आणि अधिकृत आहेत. यामध्ये कोणतीही खोटी माहिती आढळल्यास मी कायदेशीर कारवाईस पात्र राहीन.
दिनांक: अर्जदाराची स्वाक्षरी/अंगठा:
घोषणापत्र ‘ब’ चा नमुना (इतर वारसदारांचे संमतीपत्र)
आम्ही खालील स्वाक्षरी करणारे मृत शेतकऱ्याचे कायदेशीर वारसदार घोषित करतो की: आमच्या कुटुंबातील मुख्य शेतकरी [शेतकऱ्याचे नाव] यांच्या अपघाती मृत्यूमुळे मिळणारे ‘गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान’ (रु. २,००,०००/-) आमच्या कुटुंबातील सदस्य श्रीम./श्री. [मुख्य अर्जदार/वारसदार याचे नाव] यांच्या बँक खात्यात थेट जमा होण्यास आमची सर्वांची पूर्ण संमती आहे. भविष्यात या रक्कमेबाबत आमच्यात कोणताही वाद होणार नाही.
मोबाईल नंबर: महाडीबीटी पोर्टलवर अर्ज करताना तोच मोबाईल नंबर द्या जो चालू आहे, कारण अर्जाची स्थिती (मंजूर झाला की नाकारला) याचे सर्व एसएमएस (SMS) त्याच नंबरवर येतात.
बँक खाते: वारसदाराचे बँक खाते चालू स्थितीत असावे. तसेच शासकीय नियमांनुसार ते बँक खाते आधार लिंक (Aadhaar Seeded) असणे अत्यंत बंधनकारक आहे, कारण शासकीय मदत थेट आधार प्रणालीद्वारे (DBT) जमा केली जाते.
कागदपत्रे अपूर्ण असल्यास काय करावे? (३० दिवसांची मुदत कशी पाळायची?)
अर्ज आधी सबमिट करा: सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे अपघात किंवा मृत्यू झाल्यापासून ३० दिवसांच्या आत महाडीबीटी पोर्टलवर प्राथमिक अर्ज सबमिट करणे अनिवार्य आहे.
त्रुटी (Query) पर्याय: समजा तुमच्याकडे पोलिसांचा ‘व्हिसेरा रिपोर्ट’ किंवा कोर्टाचे ‘दोषारोपपत्र (Charge-sheet)’ येणे बाकी असेल, तरीही ७/१२, FIR आणि पीएम रिपोर्ट या उपलब्ध कागदपत्रांसह अर्ज सबमिट करा. नंतर जेव्हा कृषी अधिकारी पडताळणी करताना त्रुटी काढतील, तेव्हा तुम्हाला उर्वरित कागदपत्रे पुन्हा अपलोड करण्यासाठी लॉगिनमध्ये वेळ दिला जातो.
घोषणापत्रांची पीडीएफ (PDF) कुठे मिळेल?
ऑनलाईन अर्ज करताना महाडीबीटी पोर्टलवर ‘घोषणापत्र अ’ आणि ‘घोषणापत्र ब’ डाऊनलोड करण्याचा थेट पर्याय येतो.
जर तिथून डाऊनलोड होत नसेल, तर तुम्ही तुमच्या गावातील कृषी सहाय्यक किंवा तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयातून याचे छापील नमुने मोफत मिळवू शकता. हे नमुने साध्या कागदावर पेनने भरून आणि त्यावर सही/अंगठा करून स्कॅन करून अपलोड केले तरी चालतात (यासाठी स्टॅम्प पेपरची अजिबात गरज नसते).
बँक खाते आणि आधार लिंक असणे अनिवार्य
वारसदाराचे बँक खाते आधार कार्डशी लिंक (Aadhaar Seeding) असणे अत्यंत गरजेचे आहे. जर ते लिंक नसेल, तर फॉर्म मंजूर होऊनही बँक खात्यात पैसे जमा होण्यास अडचण येऊ शकते. त्यामुळे त्वरित बँकेत जाऊन तुमचे खाते आधार लिंक असल्याची खात्री करून घ्या.
एखादे कागदपत्र कमी असल्यास (उदा. विहिरीत बुडून मृत्यू किंवा सर्पदंश)
सर्पदंश (Snake Bite): यासाठी ‘व्हिसेरा रिपोर्ट’ (Viscera Report) येण्यास सरकारी प्रयोगशाळेतून वेळ लागतो. अशा वेळी डॉक्टरांचे प्राथमिक प्रमाणपत्र (Inquest Panchnama) आणि पीएम रिपोर्ट जोडून अर्ज ३० दिवसांच्या आत महाडीबीटी पोर्टलवर सबमिट करून घ्यावा.
विहिरीत / पाण्यात बुडून मृत्यू: यासाठी पोलीस ठाण्याचा ‘अकस्मात मृत्यूचा दाखला’ (A.D. Report) आणि पंचनामा सर्वात महत्त्वाचा असतो.