बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) बांधकाम क्षेत्रात काम करणाऱ्या कामगारांचे जीवन धोक्यांनी भरलेले असते. उंच इमारतींवर काम करताना किंवा अवजड यंत्रसामग्री वापरताना अपघाताची शक्यता नेहमीच असते. हे धोके लक्षात घेऊन महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळ द्वारे ‘बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) ‘ राबवली जाते.
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) योजनेचे मुख्य लाभ जाणून घेऊया .
या बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) अंतर्गत पात्र कामगारांना मोफत सुरक्षा किट दिले जाते. या किटमध्ये खालील महत्त्वाच्या वस्तूंचा समावेश असतो.
सुरक्षा हेल्मेट : डोक्याला होणाऱ्या दुखापतींपासून संरक्षण करण्यासाठी.
हाय-व्हिजिबिलिटी जॅकेट : रात्री किंवा अंधारात काम करताना कामगार लांबूनही स्पष्ट दिसावा यासाठी.
सेफ्टी बूट : पायात खिळे, टोकदार वस्तू किंवा अवजड वस्तू पडल्यास होणाऱ्या जखमांपासून संरक्षणासाठी.
हातमोजे : सिमेंट, रसायने किंवा धारदार वस्तूंपासून हातांचे संरक्षण करण्यासाठी.
सुरक्षा चष्मा व मास्क : धूळ, कचरा आणि डोळ्यांना हानी पोहोचवणाऱ्या घटकांपासून बचावासाठी.
महत्त्वाची नोंद: हे सुरक्षा साहित्य मिळाल्यामुळे कामाच्या ठिकाणचे अपघात लक्षणीयरीत्या कमी होतात आणि कामगारांच्या आरोग्य आणि सुरक्षिततेबाबत जनजागृती निर्माण होते.
पात्रतेच्या अटी जाणून घेऊया .
या बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) चा लाभ घेण्यासाठी कामगाराने खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
1) बोर्डाकडे नोंदणी: अर्जदार कामगार हा महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाकडे अधिकृतपणे नोंदणीकृत असावा.
2) वयोमर्यादा: कामगाराचे वय १८ ते ६० वर्षे दरम्यान असावे.
3) सक्रिय कामगार: कामगार हा प्रत्यक्ष बांधकाम व्यवसायाशी जोडलेला असावा आणि त्याचे नूतनीकरण पूर्ण झालेले असावे.
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) साठी लागणारे आवश्यक कागदपत्रे जाणून घेऊया .
1) कामगार नोंदणी कार्ड
2) आधार कार्ड
3) रहिवासी दाखला / पत्त्याचा पुरावा
4) बँक पासबुकची छायाप्रत
5) पासपोर्ट साईज फोटो
6) ९० दिवस काम केल्याचे प्रमाणपत्र
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) चा अर्ज कसा करावा?
नोंदणीकृत बांधकाम कामगार अत्यंत सोप्या पद्धतीने या बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana)साठी अर्ज करू शकतात:
अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या: प्रथम महाराष्ट्र बांधकाम कामगार मंडळाच्या mahabocw.in या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या.
लॉगिन करा: तुमचा नोंदणी क्रमांक आणि पासवर्ड वापरून प्रोफाइलमध्ये लॉगिन करा.
योजना निवडा: कल्याणकारी बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) च्या विभागात जाऊन ‘सुरक्षा साहित्य योजना’ र्यायावर क्लिक करा.
माहिती भरा: अर्जात विचारलेली सर्व वैयक्तिक व कामगार नोंदणीची माहिती अचूक भरा.
कागदपत्रे अपलोड करा: आवश्यक कागदपत्रे स्पष्ट स्वरूपात अपलोड करा.
अपॉइंटमेंट व अर्ज सबमिट करा: अर्ज पूर्ण भरून सबमिट करा. आवश्यक असल्यास जवळच्या कामगार सुविधा केंद्राची अपॉइंटमेंट निवडा आणि दिलेल्या वेळेत जाऊन आपले सुरक्षा किट प्राप्त करा.
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) कामगारांची सुरक्षितता हीच मंडळाची प्राथमिक तातडी आहे. जर तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीतील कोणी बांधकाम कामगार असेल आणि अद्याप मंडळाकडे नोंदणी केली नसेल, तर आजच नोंदणी करा आणि या बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) मोफत लाभ घ्या!
कोणकोणते कामगार या बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) साठी पात्र आहेत?
केवळ इमारती बांधणारे गवंडीच नाही, तर बांधकाम क्षेत्राशी संबंधित खालील सर्व ९० दिवस पूर्ण केलेले कामगार या बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) चा लाभ घेऊ शकतात:
1) गवंडी आणि मजूर
2) प्लंबर आणि इलेक्ट्रिशियन
3) सुतार आणि पेंटर्स
4) टाईल्स व मार्बल बसवणारे कामगार
5) सेंट्रिंग आणि लोखंडी सळया बांधणारे
6) रस्ते, पूल आणि नाले बांधकामावर काम करणारे मजूर
7) व्हेल्डिंग चे काम करणारे कारागीर
किट कुठे आणि कसे मिळते?
१. ऑनलाइन अर्ज केल्यानंतर : तुम्ही महाबोकव पोर्टलावरून अर्ज सबमिट केल्यावर तुमच्या अर्जाची तपासणी कामगार अधिकाऱ्यांकडून केली जाते.
२. एसएमएस संदेश: अर्ज मंजूर झाल्यावर कामगाराच्या नोंदणीकृत मोबाईल नंबरवर किट वितरणाची तारीख आणि ठिकाण संदेशाद्वारे कळवले जाते.
३. सुविधा केंद्र / शिबिर: जिल्हा पातळीवरील ‘कामगार कल्याण केंद्र’ किंवा मंडळाद्वारे आयोजित विशेष शिबिरांमध्ये जाऊन नोंदणी कार्ड दाखवून हे किट प्रत्यक्ष हस्तगत करता येते.
लक्षात ठेवण्यासारख्या महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घेऊया .
नोंदणीचे नूतनीकरण : तुमचे BOCWW स्मार्ट कार्ड ॲक्टिव्ह असणे आवश्यक आहे. जर ९० दिवसांच्या प्रमाणपत्राची मुदत संपली असेल, तर नूतनीकरण करून घेणे बंधनकारक आहे.
१००% मोफत योजना: या सुरक्षा संचासाठी कामगाराकडून कोणतेही शुल्क किंवा पैसे घेतले जात नाहीत. जर कोणी पैसे मागत असेल, तर त्याची तक्रार कामगार कार्यालयात करता येते.
इतर योजनांचा लाभ: या बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) शिवाय नोंदणीकृत कामगारांना मुलांच्या शिक्षणासाठी शिष्यवृत्ती, मुलीच्या लग्नासाठी आर्थिक मदत, वैद्यकीय उपचार मदत आणि पेन्शन बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) देखील लागू होतात.
मदतीसाठी संपर्क जाणून घेऊया .
अधिकृत संकेतस्थळ: mahabocw.in
टोल-फ्री हेल्पलाईन नंबर: 1800-267-8888
सेफ्टी किट (सुरक्षा संच) ची गुणवत्ता आणि वैशिष्ट्ये पाहूया .
कामगारांना दिले जाणारे साहित्य हे साधारण प्रतीचे नसून प्रमाणित असते:
हेल्मेट: उच्च दर्जाच्या थर्मोप्लास्टिकपासून बनवलेले, जे वरून पडणाऱ्या कोणत्याही जड वस्तूचा प्रभाव शोषून घेते.
सेफ्टी शुज (बूट): पुढे स्टील टो असलेले बूट दिलेले असतात. यामुळे ५० किलोपेक्षा जास्त वजनाची वस्तू पायावर पडली तरी बोटांना दुखापत होत नाही. तसेच हे बूट ॲंटी-स्लिप असतात.
हातमोजे: सिमेंट, ॲसिड किंवा कटिंगच्या कामासाठी केमिकल आणि कट-रेझिस्टंट कटिंग मोजे दिले जातात.
सुरक्षा पट्टा : २ मजल्यांपेक्षा जास्त उंचीवर काम करणाऱ्या कामगारांसाठी विशेष फुल बॉडी हार्नेस या किटचा भाग असतो.
‘९० दिवस काम केल्याचे प्रमाणपत्र’ कसे मिळवायचे?
या बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) च्या आणि नोंदणीच्या पात्रतेसाठी ९० दिवस काम केल्याचा पुरावा आवश्यक असतो. हा पुरावा खालीलपैकी कोणत्याही एका व्यक्ती/संस्थेकडून मिळवता येतो.
ठेकेदार : ज्या ठेकेदाराकडे काम केले आहे त्यांचे प्रमाणपत्र व सह्या.
ग्रामसेवक / पालिका अधिकारी: ग्रामीण भागात ग्रामसेवक किंवा शहरात महानगरपालिका/नगरपरिषद अधिकारी यांच्याकडून स्वाक्षरीत प्रमाणपत्र.
इंजिनियर / आर्किटेक्ट: काम करत असलेल्या साईटच्या रजिस्टर सिव्हिल इंजिनियरचे पत्र.
बांधकाम कामगार संघटना: अधिकृत नोंदणीकृत कामगार संघटनेचे अध्यक्ष/सचिव.
तक्रार व निवारण पाहूया .
जर सुरक्षा किट मिळण्यास उशीर होत असेल, किंवा किट वितरणात भ्रष्टाचार होत असेल तर:
ऑनलाइन तक्रार: महाबोकव (mahabocw.in) पोर्टलवरील ‘Grievance / तक्रार’ विभागात जाऊन ऑनलाइन तक्रार नोंदवू शकता.
ऑफलाइन तक्रार: तुमच्या जिल्ह्याच्या ‘सहाय्यक कामगार आयुक्त’ यांच्या कार्यालयात थेट लेखी तक्रार देऊ शकता.
मोबाईल ॲपवरून अर्ज प्रक्रिया जाणून घेऊया .
वेबसाइट व्यतिरिक्त कामगार त्यांच्या मोबाईलवरूनही सहज अर्ज करू शकतात:
गूगल प्ले स्टोअरवरून ‘MahaBOCW’ अधिकृत ॲप डाउनलोड करा.
तुमचा नोंदणीकृत मोबाईल नंबर आणि BOCWW नोंदणी क्रमांक टाकून लॉगिन करा.
‘योजना’ या पर्यायावर क्लिक करून ‘सुरक्षा संच योजना’ निवडा.
तुमच्या मोबाईलच्या कॅमेऱ्याने आवश्यक कागदपत्रे (उदा. ९० दिवसांचे प्रमाणपत्र, आधार कार्ड) स्कॅन करून थेट अपलोड करा.
अर्ज सबमिट झाल्यावर तुम्हाला (पोच पावती) मिळेल, ती सेव्ह करून ठेवा.
नूतनीकरण कसे आणि कधी करावे?
सुरक्षा साहित्य आणि बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) चा लाभ सुरू ठेवण्यासाठी कार्ड ॲक्टिव्ह असणे गरजेचे आहे:
कालावधी: कामगार नोंदणी दर १ वर्ष किंवा ३ वर्षांनी नूतनीकरण करावी लागते.
फी: नूतनीकरणासाठी अगदी नाममात्र (अंदाजे ₹१२ ते ₹३६) वार्षिक फी असते.
आवश्यक दस्तावेज: गेल्या १२ महिन्यांतील नवीन ९० दिवस काम केल्याचे प्रमाणपत्र अपलोड करावे लागते.
कामगारांसाठी मोफत आरोग्य तपासणी समजून घेऊया .
सुरक्षा किटसोबतच कामगार मंडळाकडून नोंदणीकृत कामगारांसाठी आरोग्य सुरक्षा योजनाही राबवली जाते:सु
मोफत तपासणी: वर्षातून एकदा कामगाराची आणि त्याच्या पती/पत्नीची संपूर्ण मोफत आरोग्य तपासणी केली जाते.
मोबाईल मेडिकल व्हॅन: अनेक मोठ्या शहरांत आणि बांधकाम साईट्सवर मंडळाच्या ‘आरोग्य सेवा गाड्या’ थेट जाऊन कामगारांची रक्तदाब, मधुमेह, डोळे आणि फुफ्फुसांची मोफत तपासणी करतात.
जिल्हास्तरीय कामगार कार्यालये जाणून घेऊया .
जर तुम्हाला ऑनलाइन अर्ज करताना अडचण येत असेल, तर तुम्ही प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी असलेल्या ‘सरकारी कामगार अधिकारी कार्यालय’ येथे जाऊन ‘कामगार मित्र’ किंवा तेथील कर्मचाऱ्यांची मोफत मदत घेऊ शकता.
कामगारांसाठी मध्यान्ह भोजन योजना पाहूया .
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) साहित्यासोबतच मंडळाकडून कामगारांच्या आहाराची आणि आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी ‘माध्यान्ह भोजन योजना’ राबवली जाते.
1) मोफत जेवण: मोठ्या बांधकाम साईट्सवर काम करणाऱ्या नोंदणीकृत कामगारांना रोजच्या कामाच्या दिवशी दुपारी मोफत, पौष्टिक व गरम जेवण दिले जाते.
2) जेवणातील घटक: यामध्ये चपाती, भाजी, वरण, भात आणि आवश्यक पोषण मूल्यांचा समावेश असतो.
3) हेतू: कामगारांचे कुपोषण रोखणे आणि कामाच्या ठिकाणी त्यांची कार्यक्षमता व आरोग्य उत्तम ठेवणे.
मोफत गृहोपयोगी साहित्य किट जाणून घेऊया .
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) व्यतिरिक्त, नवीन नोंदणी केलेल्या कामगारांना संसारासाठी आवश्यक असणाऱ्या ३० वस्तूंचे संसार उपयोगी साहित्य किट देखील दिले जाते. यामध्ये प्रामुख्याने:
1) भांडी व भांडी संच: प्रेशर कुकर, पातेले, ताटे, वाट्या, पेल्यांचा संच.
2) इतर वस्तू: पाण्याच्या टाक्या, शेगडी, डबे, इत्यादी.
‘अटल विश्वकर्मा गृहनिर्माण योजना’ (घरकुल अनुदान)
जर नोंदणीकृत कामगाराला स्वतःचे पक्के घर बांधायचे असेल, तर मंडळाकडून मोठा आर्थिक दिलासा दिला जातो:
अनुदान रक्कम: स्वतःची जागा असलेल्या किंवा राज्य सरकारच्या ‘प्रधानमंत्री आवास योजने’ अंतर्गत पात्र कामगाराला ₹२,००,००० ते ₹४,५०,००० पर्यंत अतिरिक्त आर्थिक अनुदान दिले जाते.
पात्रता: कामगार कमीत कमी ३ वर्षे सतत नोंदणीकृत असणे आवश्यक आहे.
कामगार ओळखपत्र डाऊनलोड कसे करावे?
सुरक्षा साहित्य किंवा कोणत्याही योजनेचा लाभ घेण्यासाठी कामगार ओळखपत्र (Smart Card) अनिवार्य आहे. हे कार्ड डाउनलोड करण्याची सोपी पद्धत:
1) mahabocw.in वर Claim/Registration Status वर जा.
2) तुमचा Aadhaar Number किंवा Application Number प्रविष्ट करा.
3) मोबाईलवर आलेला OTP टाका.
4) स्क्रीनवर तुमचे BOCW Smart ID Card दिसेल, ते PDF मध्ये डाऊनलोड करून प्रिंट काढून घ्या.
कामगारांचे इतर महत्त्वाचे हक्क जाणून घेऊया .
कामाचे तास: कोणत्याही बांधकाम साईटवर दररोज ८ तासांपेक्षा जास्त काम करून घेतल्यास अतिरिक्त वेळेचा ओव्हरटाईम मिळण्याचा अधिकार आहे.
सप्ताहिक सुट्टी: आठवड्यातून १ दिवस भरगारी सुट्टी मिळणे बंधनकारक आहे.
अपघात झाल्यास तातडीची मदत: काम करत असताना किरकोळ किंवा गंभीर दुखापत झाल्यास सर्व वैद्यकीय खर्च मालक/ठेकेदाराला किंवा मंडळाच्या विम्यामधून मिळतो.
महिला कामगार व कुटुंबासाठी विशेष कल्याणकारी लाभ पाहूया .
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) व्यतिरिक्त, महिला बांधकाम कामगार किंवा पुरुष कामगारांच्या पत्नीसाठी विशेष आर्थिक संरक्षण दिले जाते:
मातृत्व लाभ : महिला कामगाराला पहिल्या दोन अपत्यांच्या जन्माच्या वेळी ₹३६,००० ची थेट आर्थिक मदत दिली जाते.
गंभीर आजार उपचार खर्च: कामगार किंवा त्याच्या कुटुंबातील सदस्याला कर्करोग , हृदयविकार , डायलिसिस किंवा किडनी विकार यांसारखे आजार झाल्यास ₹१,००,००० ते ₹५,००,००० पर्यंत वैद्यकीय मदत पुरवली जाते.
मुलगी जन्म प्रोत्साहन: कामगाराच्या पोटी मुलगी जन्माला आल्यास मुलीच्या नावावर बँक एफडी स्वरूपात किंवा थेट आर्थिक मदत देण्याच्या विशेष तरतुदी आहेत.
बांधकाम साईटवरील मालक आणि ठेकेदारांची कायदेशीर जबाबदारी समजून घेऊया .
‘इमारत व इतर बांधकाम कामगार (रोजगाराचे नियमन व सेवा शर्ती) कायदा, १९९६’ नुसार कामाच्या ठिकाणच्या मालकाला आणि ठेकेदाराला खालील गोष्टी पाळणे अनिवार्य आहे:
१% उपकर : ५० लाखांपेक्षा जास्त खर्चाच्या प्रत्येक बांधकाम प्रकल्पावर १% उपकर सरकारकडे जमा करावा लागतो, ज्यातून कामगारांना या मोफत सुविधा दिल्या जातात.
सुरक्षा व्यवस्था: बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) वापरणे बंधनकारक करणे ही ठेकेदाराची जबाबदारी आहे.
मूलभूत सुविधा: कामाच्या ठिकाणी पिण्याचे स्वच्छ पाणी, प्रसाधनगृह , प्रथमोपचार पेटी आणि लहान मुलांसाठी पाळणाघर असणे कायद्याने बंधनकारक आहे.
सुरक्षा किट प्राप्त करताना घ्यावयाची खबरदारी समजून घेऊया .
कामगारांना जेव्हा मंडळाकडून मोफत सुरक्षा किट दिले जाते, तेव्हा खालील बाबी तपासून घ्याव्यात:
किटची तपासणी: बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) किटमधील सर्व वस्तू (हेल्मेट, बूट, जॅकेट, हातमोजे, चष्मा) व्यवस्थित व योग्य आकाराच्या आहेत की नाही हे जागेवरच तपासावे.
पावती/पाचपोच: किट स्वीकारल्यानंतर तुम्हाला मिळणाऱ्या पावतीवर स्वाक्षरी करा आणि त्याची एक प्रत स्वतःकडे सांभाळून ठेवा.
तक्रार निवारण: जर किटमधील कोणतीही वस्तू तुटलेली किंवा खराब निघाली, तर ती वाटप केंद्रावर तात्काळ बदलून मिळण्याची मागणी करा.
आधार आणि बँक खाते सीडिंग पाहूया .
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana)चा किंवा इतर आर्थिक मदतीचा थेट लाभ घेण्यासाठी कामगाराचे खाते साठी पात्र असणे गरजेचे आहे:
बँक खाते लिंक: बँक खाते आणि आधार कार्ड एकमेकांशी जोडलेले असणे आवश्यक आहे.
NPCI Mappers: तुमचे बँक खाते NPCI शी मॅप केलेले असावे, जेणेकरून शासनाचा निधी बँक खात्यात थेट जमा होईल.
महा-ई-सेवा केंद्राद्वारे सेवा आणि अर्ज प्रक्रिया जाणून घेऊया .
जर कामगाराला स्वतः ऑनलाईन अर्ज करता येत नसेल, तर ते राज्यातील कोणत्याही नागरी सुविधा केंद्रात जाऊन मदत घेऊ शकतात:
मदतीचे स्वरूप: CSC केंद्रचालक कामगारांचे सर्व कागदपत्रे स्कॅन करून पोर्टलावर अपलोड करतात.
नावातील दुरुस्ती / बदल: आधार कार्ड किंवा कामगार कार्डावरील नावातील चूक, जन्मतारीख किंवा मोबाईल नंबर बदलायचा असल्यास केंद्रातून करता येते.
पावती (Receipt): अर्ज भरल्यानंतर केंद्रचालकाकडून ‘Application Reference Number’ असलेली अधिकृत पावती नक्की लिहून किंवा प्रिंट करून घ्यावी.
अर्जाची स्थिती ऑनलाईन कशी तपासावी?
तुम्ही सुरक्षा किट किंवा इतर आर्थिक लाभासाठी केलेल्या अर्जाची सध्याची स्थिती जाणून घेण्यासाठी:
mahabocw.in या अधिकृत संकेतस्थळावर जा.
Homepage वर असणाऱ्या ‘Track Claim Status’ किंवा ‘अर्जाची स्थिती’ या पर्यायावर क्लिक करा.
तुमचा नोंदणी क्रमांक किंवा Acknowledgement Number प्रविष्ट करा.
Submit वर क्लिक केल्यावर तुमचा अर्ज कोणत्या टप्प्यावर आहे ते स्पष्ट दिसेल.
सुरक्षा साहित्याचा योग्य वापर आणि सुरक्षा नियम जाणून घेऊया .
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana)मिळवण्यासोबतच त्याचा कामावर योग्य वापर करणे अत्यंत आवश्यक आहे:
हेल्मेटचा पट्टा : उंच इमारतींवर काम करताना हेल्मेटचा बेल्ट नेहमी हनुवटीखाली घट्ट बांधून ठेवावा, जेणेकरून वारा किंवा हालचालीने हेल्मेट खाली पडणार नाही.
बूट नियमित वापरणे: ओल्या सिमेंटमध्ये किंवा लोखंडी सळयांवर चालताना नेहमी ‘सेफ्टी शुज’ घातलेले असावेत.
हार्नेस पट्टा : ६ फुटांपेक्षा जास्त उंचीवर काम करताना बेल्टची हुक मजबूत लोखंडी पाईप किंवा सुरक्षित रचनेला जोडलेली असणे आवश्यक आहे.
अपघाती नुकसान भरपाई आणि विमा कवच पाहूया .
कामगाराचा कामाच्या ठिकाणी किंवा नैसर्गिकरीत्या अपघात झाल्यास मिळणारे विशेष संरक्षण:
कायमचे अपंगत्व : अपघातात पूर्ण किंवा अंशतः अपंगत्व आल्यास ₹२,००,००० ते ₹३,००,००० पर्यंत आर्थिक मदत दिली जाते.
पेंशन योजना : ६० वर्षे वय पूर्ण झालेल्या आणि सलग नोंदणीकृत राहिलेल्या कामगारांना दरमहा निश्चित पेन्शन देण्याची तरतूद विचाराधीन/लागू आहे.
अंत्येष्टी मदत: नोंदणीकृत कामगाराचा मृत्यू झाल्यास अंत्यसंस्कारासाठी तत्काळ ₹१०,००० ची आर्थिक मदत वारसाला दिली जाते.
मुलांच्या शिक्षणासाठी सविस्तर अर्थसहाय्य जाणून घेऊया .
कल्याणकारी मंडळ कामगारांच्या मुलांच्या शिक्षणावर मोठा भर देते. इयत्तानिहाय मिळणारी मदत खालीलप्रमाणे आहे:
1) १ ली ते ७ वी: दरवर्षी ₹२,५०वा
2) ८ वी ते १० वी: दरवर्षी ₹५,०००
3) ११ वी व १२ वी (कला/वाणिज्य/विज्ञान): दरवर्षी ₹१०,०००
4) पदवी शिक्षण (BA, B.Com, B.Sc इत्यादी): दरवर्षी ₹२०,०००
5) वैद्यकीय व अभियांत्रिकी : दरवर्षी ₹६०,००० ते ₹१,००,००० पर्यंत मदत.
बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana)च्या अर्जासाठी स्व-घोषणापत्र जाणून घेऊया .
अनेकदा ठेकेदार उपलब्ध नसल्यास कामगारांना ९० दिवसांचे प्रमाणपत्र मिळवणे कठीण जाते. अशा वेळी:
स्व-घोषणापत्र: कामगार स्वतः स्वाक्षरी करून प्रतिज्ञापत्र सादर करू शकतात की त्यांनी गेल्या वर्षात ९० दिवस बांधकाम क्षेत्रावर काम केले आहे.
सत्यापन : हे स्व-घोषणापत्र दिल्यानंतर स्थानिक कामगार निरीक्षक किंवा ग्रामसेवक त्याची प्रत्यक्ष पाहणी करून मान्यता देऊ शकतात.
फसवणूक आणि बोगस एजंटपासून सावध राहा पाहूया .
कामगार नोंदणी आणि बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) चा लाभ घेताना काही गोष्टींची काळजी घेणे गरजेचे आहे:
मध्यस्थांना पैसे देऊ नका: महाबोकव ची सर्व कामे आणि सुरक्षा किट मोफत असतात.
अधिकृत केंद्राचाच वापर: कोणत्याही अनधिकृत व्यक्तीला किंवा एजंटला आपले आधार कार्ड, बँक खाते किंवा ओटीपी शेअर करू नका.
थेट संपर्क: अडचण आल्यास थेट सरकारी कामगार अधिकारी कार्यालयाशी संपर्क साधा.
‘बांधकाम कामगार’ व्याख्येत नेमके कोण-कोणते उद्योग/कामे येतात?
अनेकदा कामगारांना स्वतःचे काम या बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana)नेत बसते की नाही याबाबत शंका असते. कायद्यानुसार खालील इतर सर्व कामांचाही यात समावेश होतो:
1) जलद गती मार्ग/रस्ते व पूल निर्माण: महामार्ग, उड्डाणपूल, आणि बोगदे निर्मितीवर काम करणारे मजूर.
2) इरिगेशन व धरण प्रकल्प: कालवे , धरणे आणि पाण्याचे साठवणूक प्रकल्प.
3) ड्रेनेज व पाईपलाईन: शहरांमधील सांडपाणी वाहिन्या व पिण्याच्या पाण्याच्या पाईपलाईन टाकणारे कामगार.
4) इलेक्ट्रिक व सोलर पॅनेल फिटिंग: मोठ्या इमारतींवर किंवा प्लांटमध्ये विजेचे कनेक्शन व सोलर बसवणारे तंत्रज्ञ.
5) लिफ्ट व एस्कलेटर इन्स्टॉलेशन: इमारतींमध्ये लिफ्ट बसवणारे व दुरुस्ती करणारे कारागीर.
कामगार नोंदणी रद्द का होऊ शकते?
काही परिस्थितींमध्ये कामगाराची नोंदणी किंवा अर्ज रद्द होऊ शकतो, त्यामुळे खालील बाबी टाळाव्यात:
सलग नूतनीकरण न करणे: जर तुम्ही १ किंवा ३ वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर वेळेत केले नाही, तर खाते ‘निष्क्रिय’ होते.
वय ६० पूर्ण होणे: ६० वर्षे वय पूर्ण झाल्यानंतर नियमित नोंदणीकृत सदस्यत्व संपते आणि कामगार केवळ पेन्शन/निवृत्ती लाभांसाठी पात्र ठरतात.
चुकीची माहिती सादर करणे: जर ९० दिवसांचे प्रमाणपत्र किंवा आधार कार्ड बनावट आढळले, तर नोंदणी कायमची रद्द केली जाते.
अपघात आणि अपंगत्व मदत मिळवण्याची प्रक्रिया पाहूया .
कामाच्या ठिकाणी अपघात झाल्यास तातडीने मदत मिळवण्यासाठी खालील टप्पे पाळावेत:
एफआयआर किंवा वैद्यकीय अहवाल: अपघात गंभीर असल्यास स्थानिक पोलीस स्टेशनची डायरी नोंद किंवा सरकारी रुग्णालयाचा मिळवावा.
२४ ते ४८ तासांत सूचना: अपघाताची माहिती संबंधित ठेकेदाराला आणि जिल्हा कामगार अधिकाऱ्याला त्वरित द्यावी.
ऑनलाइन क्लेम: महाबोकव पोर्टलवर जाऊन ‘Ex-gratia / Compensation Application’ विभागात वैद्यकीय कागदपत्रे अपलोड करावीत.
WhatsApp आणि SMS द्वारे माहिती मिळवणे जाणून घेऊया .
MahaBOCW मंडळाकडून कामगारांसाठी एसएमएस अलर्ट सेवा सुरू आहे:
नवी अपडेट्स: बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) नांचे हप्ते जमा झाल्यावर किंवा किट वाटपाचे शिबीर असल्यास नोंदणीकृत मोबाईलवर थेट येतो.
मोबाईल नंबर अपडेट: जर तुमचा मोबाईल नंबर बदलला असेल, तर तो महाबोकव पोर्टलवर ‘Update Profile’ मध्ये जाऊन त्वरित बदलून घ्यावा, जेणेकरून कोणतीही महत्त्वाची माहिती चुकणार नाही.
महाबोकव निधीचे स्वरूप समजून घेऊया .
बांधकाम कामगारांसाठीच्या सर्व सुविधा व साहित्याचा निधी कसा गोळा होतो, याची माहिती:
१% इमारत उपकर : महाराष्ट्रात शासकीय किंवा खासगी क्षेत्रातील ५० लाख रुपयांपेक्षा जास्त खर्चाच्या कोणत्याही बांधकामावर १% उपकर आकारला जातो.
कल्याणकारी निधी: हा जमा झालेला उपकर थेट कामगार मंडळाच्या खात्यात जमा होतो. याच निधीतून कामगारांना मोफत सुरक्षा किट, संसार उपयोगी भांडी, शैक्षणिक शिष्यवृत्ती व आरोग्य सुविधा पुरवल्या जातात.
पारदर्शकता: सर्व आर्थिक व्यवहार महाबोकवच्या ऑनलाइन पोर्टलद्वारे आणि थेट बँक हस्तांतरणाद्वारे केले जातात.
बांधकाम साईटवरील ऑडिट आणि तपासणी जाणून घेऊया .
शासनाकडून कामाच्या ठिकाणी कामगारांच्या सुरक्षेची नियमित पाहणी केली जाते:
सुरक्षा अधिकारी : ५०० पेक्षा जास्त कामगार असलेल्या बांधकाम साईटवर प्रशिक्षित सुरक्षा अधिकारी तैनात करणे कायद्याने बंधनकारक आहे.
सरकारी कामगार निरीक्षक पाहणी: शासकीय निरीक्षक वेळेोवेळी साईटला भेट देऊन कामगारांकडे हेल्मेट, सेफ्टी बूट, चष्मा आणि हार्नेस बेल्ट आहेत की नाही याची तपासणी करतात.
दंड व कारवाई: जर ठेकेदाराने बांधकाम कामगार सुरक्षा साहित्य योजना (badakam kamgar suraksha sahitya yojana) वापरू दिले नाही किंवा पुरवले नाही, तर त्या प्रकल्पाचे काम थांबवण्याचे आदेश दिले जाऊ शकतात.
नूतनीकरण मुदत संपल्यास काय होते?
जर तुमच्या कामगार कार्डची मुदत संपली असेल, तर घाबरण्याचे कारण नाही:
ग्रेस पिरियड : मुदत संपल्यानंतरही १ ते ३ महिन्यांच्या आत तुम्ही विनादंड किंवा नाममात्र शुल्कात नूतनीकरण करू शकता.
कार्ड इन-ॲक्टिव्ह होणे: कार्डची मुदत संपल्यास तुम्ही तात्पुरते कोणत्याही योजनेचा (उदा. सुरक्षा किट, शैक्षणिक शिष्यवृत्ती) लाभ घेऊ शकत नाही.
पुनर्प्राप्ती : जुने कार्ड पूर्णपणे रद्द होत नाही; तुम्ही नवीन ९० दिवसांचे प्रमाणपत्र अपलोड करून ते पुन्हा चालू करू शकता.