संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने राज्यातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आणि गरजू घटकांसाठी विविध कल्याणकारी योजना राबविल्या जातात. चर्मकार समाजाच्या आर्थिक, शैक्षणिक आणि सामाजिक विकासासाठी ‘संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana)’ अत्यंत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहे.
चर्मकार समाजातील सुशिक्षित बेरोजगार तरुण, महिला आणि कारागीर यांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी किंवा जुन्या व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी हे महामंडळ विविध योजनांच्या माध्यमातून कर्ज आणि आर्थिक सहाय्य (अनुदान) पुरवते.
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) म्हणजे काय?
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) ची स्थापना महाराष्ट्र शासनाने चर्मकार समाजातील लोकांच्या कल्याणासाठी केली आहे. या महामंडळाचे मुख्य उद्दिष्ट चर्मकार समाजातील घटकांना स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे, त्यांच्या पारंपारिक व्यवसायाला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देणे आणि त्यांना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनवणे हे आहे.
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) मार्फत विविध राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या सहकार्याने कर्ज पुरवठा केला जातो, ज्यामध्ये शासनाकडून मोठ्या प्रमाणावर अनुदान देखील दिले जाते.
योजनेच्या प्रमुख अटी व पात्रता निकष
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana)चा लाभ घेण्यासाठी अर्जदाराने खालील अटी व शर्ती पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
जात संवर्ग: अर्जदार हा अनिवार्यपणे अनुसूचित जातीतील (SC) चर्मकार समाजाचा असावा. (यामध्ये चर्मकार, ढोर, चांभार, मोची, होलार इत्यादी उपजातींचा समावेश होतो).
रहिवासी पुरावा: अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा कायमचा रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
वयोमर्यादा: अर्जदाराचे वय अर्ज करताना १८ वर्षे ते ५० वर्षांच्या दरम्यान असावे.
व्यावसायिक ज्ञान: अर्जदाराने ज्या व्यवसायासाठी कर्जाची मागणी केली आहे, त्या व्यवसायाचे त्याला ज्ञान, कौशल्य किंवा अनुभव असावा.
वार्षिक उत्पन्न मर्यादा:
ग्रामीण भागातील अर्जदारांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न रुपये ९८,०००/- पर्यंत असावे.
शहरी भागातील अर्जदारांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न रुपये १,२०,०००/- पर्यंत असावे.
विशेष नोंद: राज्य शासन पुरस्कृत योजनांसाठी शहरी व ग्रामीण भागातील उत्पन्न मर्यादा रुपये १,००,०००/- पर्यंत असावी.
सक्षम प्राधिकाऱ्यांचे दाखले: अर्जदाराकडे तहसीलदार किंवा तत्सम सक्षम शासकीय प्राधिकाऱ्याने दिलेला अधिकृत जातीचा आणि उत्पन्नाचा दाखला असणे अनिवार्य आहे.
पूर्वी लाभ न घेतलेला असावा: अर्जदाराने यापूर्वी संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) महामंडळाकडून किंवा इतर कोणत्याही शासकीय महामंडळाकडून/योजनेकडून कोणताही आर्थिक किंवा कर्ज लाभ घेतलेला नसावा. तो कोणत्याही बँकेचा थकबाकीदार नसावा.
इतर अटी: संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) वेळोवेळी घालून दिलेल्या सर्व अटी व शर्ती अर्जदारावर बंधनकारक राहतील.
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) नेचे प्रमुख फायदे आणि आर्थिक सहाय्याचे स्वरूप
या संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) नेअंतर्गत चर्मकार समाजातील गरजू आणि पात्र लाभार्थ्यांना व्यवसाय सुरू करण्यासाठी खालीलप्रमाणे आर्थिक मदत दिली जाते:
१. कर्ज मर्यादा आणि बँक सहकार्य
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांना राष्ट्रीयीकृत बँकेमार्फत रुपये ५०,०००/- पर्यंत गुंतवणूक असणाऱ्या व्यवसायांसाठी सवलतीच्या व्याजदराने अर्थसहाय्य (कर्ज) दिले जाते.
२. शासकीय अनुदान (Subsidy)
सर्वात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे, मंजूर झालेल्या एकूण अर्थसहाय्यापैकी ५०% रक्कम म्हणजेच कमाल १०,०००/- रुपयांपर्यंत महामंडळ थेट ‘अनुदान’ म्हणून देते. हे अनुदान लाभार्थ्याला परत करावे लागत नाही.
३. कर्जाची परतफेड (Repayment Period)
अनुदानाची रक्कम वजा करून उर्वरित ५०% कर्जाची रक्कम लाभार्थ्याला ३६ ते ६० समान मासिक हप्त्यांमध्ये (किंवा संबंधित बँकेने ठरवून दिलेल्या नियमांनुसार) बँकेकडे परत करावी लागते.
४. व्याजदर (Interest Rate)
बँकेकडून या योजनेखाली मिळणाऱ्या कर्जावर वार्षिक ९.५% ते १२.५% दराने व्याज आकारले जाते.
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) योजनेअंतर्गत कोणते व्यवसाय करता येतात?
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) योजनेच्या माध्यमातून तुम्ही खालीलपैकी किंवा इतर कोणत्याही कायदेशीर स्वरूपाचा व्यवसाय सुरू करू शकता.
चप्पल, बुट आणि चामड्याच्या वस्तू तयार करणे व विक्रीचे दुकान.
चर्मोद्योग व पादत्राणे दुरुस्ती केंद्र (दुरुस्ती स्टॉल).
किराणा दुकान किंवा जनरल स्टोअर्स.
भाजीपाला व फळ विक्री व्यवसाय.
टेलरिंग (शिवणकाम) दुकान.
कटलरी व स्टेशनरी दुकान.
इतर छोटे गल्लीबोळातील व्यवसाय किंवा सेवा उद्योग.
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) साठी लागणारे आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज करताना उमेदवाराकडे खालील कागदपत्रे असणे आवश्यक आहे. ही सर्व कागदपत्रे प्रमाणित (Attested) केलेली असावीत:
१. आधार कार्ड (Aadhar Card)
२. मतदार ओळखपत्र / पॅन कार्ड
३. शाळा सोडल्याचा दाखला (TC) किंवा वयाचा पुरावा.
४. सक्षम प्राधिकाऱ्याने (तहसीलदार) दिलेला जातीचा दाखला (Caste Certificate).
५. तहसीलदार किंवा सक्षम अधिकाऱ्याने दिलेला कुटुंबाचा उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate).
६. रहिवासी दाखला (Domicile Certificate).
७. पासपोर्ट आकाराचे अलीकडील २ फोटो.
८. व्यवसाय ज्या ठिकाणी करायचा आहे, त्या जागेची मालकी किंवा भाडेकराराचे पत्र (असल्यास).
९. बँक पासबुकच्या पहिल्या पानावरील छायांकित प्रत (ज्यामध्ये आयएफएससी कोड स्पष्ट दिसेल).
१०. व्यवसायाचा प्रकल्प अहवाल (Project Report – संक्षिप्त स्वरूपात).
अर्ज कसा करावा?
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया अतिशय सोपी आणि पारदर्शक आहे. अर्जदाराने खालील पायऱ्यांचे अनुसरण करावे:
१: अर्ज मिळवणे
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) योजनेचा अर्ज पूर्णपणे विनामूल्य आहे.
अर्जदाराने आपल्या जिल्ह्यातील संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार विकास महामंडळाच्या जिल्हा कार्यालयात जाऊन विहित नमुन्यातील अर्ज प्राप्त करावा.
२: अर्ज भरणे
अर्जात विचारलेली सर्व माहिती (नाव, पत्ता, वय, जात, उत्पन्न, करायचा व्यवसाय इत्यादी) अचूक आणि स्पष्ट अक्षरात भरावी.
३: कागदपत्रे जोडणे
वर नमूद केलेल्या सर्व आवश्यक कागदपत्रांच्या झेरॉक्स प्रती अर्जासोबत जोडाव्यात.
४: अर्ज सादर करणे
पूर्ण भरलेला अर्ज सर्व कागदपत्रांसह महामंडळाच्या जिल्हा कार्यालयात जमा करावा. अर्ज जमा केल्यावर तिथून पोचपावती (Receipt) घेण्यास विसरू नये.
५: मंजुरी प्रक्रिया
महामंडळाचे अधिकारी तुमच्या अर्जाची आणि कागदपत्रांची छाननी करतील.
सर्व माहिती योग्य आढळल्यास, तुमचा प्रस्ताव मंजुरीसाठी संबंधित बँकेकडे पाठवला जाईल.
बँकेच्या मंजुरीनंतर कर्जाची आणि अनुदानाची रक्कम तुमच्या खात्यावर वर्ग केली जाईल.
ऑनलाइन अर्ज करण्याची लिंक : https://www.mahasamvad.in/136106/
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्र. १) या योजनेसाठी अर्ज फी किती आहे?
उत्तर: या योजनेसाठी कोणताही अर्ज शुल्क आकारले जात नाही. अर्ज महामंडळाच्या कार्यालयात विनामूल्य मिळतो.
प्र. २) महिला या योजनेसाठी पात्र आहेत का?
उत्तर: होय, अटी व शर्ती पूर्ण करणाऱ्या चर्मकार समाजातील महिला सुद्धा या योजनेसाठी अर्ज करू शकतात.
प्र. ३) मिळणारे अनुदान परत करावे लागते का?
उत्तर: नाही, महामंडळामार्फत मिळणारे कमाल १०,०००/- रुपयांपर्यंतचे ५०% अनुदान हे परत करावे लागत नाही. केवळ उर्वरित कर्जाची रक्कमच बँकेला व्याजासह हप्त्यांमध्ये परत करावी लागते.
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) २०२६ ही चर्मकार समाजातील सुशिक्षित बेरोजगार तरुणांसाठी स्वतःच्या पायावर उभे राहण्याची एक सुवर्णसंधी आहे. अल्प व्याजदर आणि ५०% थेट शासकीय अनुदानामुळे हा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी एक उत्तम आधार ठरतो. जर तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीचे कोणी या योजनेसाठी पात्र असतील, तर आजच जवळच्या जिल्हा कार्यालयाशी संपर्क साधून या योजनेचा लाभ घ्या!
शासकीय योजनांच्या नियमांमध्ये वेळोवेळी बदल होऊ शकतात. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) अधिकृत जिल्हा कार्यालयाला प्रत्यक्ष भेट देऊन नवीनतम माहितीची खात्री करून घ्यावी.
महामंडळामार्फत राबविल्या जाणाऱ्या इतर प्रमुख योजना
५०,०००/- रुपयांच्या थेट कर्ज योजनेव्यतिरिक्त महामंडळ इतर अनेक मोठ्या योजना राबवते, ज्याची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
अ) बीज भांडवल योजना (Seed Capital Scheme)
उद्देश: ५०,०००/- रुपयांपेक्षा जास्त आणि ५,००,०००/- रुपयांपर्यंतच्या मोठ्या व्यवसायांसाठी ही योजना आहे.
बँक कर्ज: एकूण प्रकल्प खर्चाच्या ७५% हिस्सा बँक कर्ज म्हणून देते.
महामंडळ हिस्सा (बीज भांडवल): एकूण खर्चाच्या २०% हिस्सा महामंडळ स्वतः अत्यंत कमी व्याजदराने (साधारण ४% दराने) देते.
स्वतःचा वाटा: ५% रक्कम अर्जदाराला स्वतः उभी करावी लागते.
अनुदान: संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) योजनेत देखील शासनाच्या नियमानुसार अनुदान दिले जाते.
ब) केंद्रीय वित्तीय महामंडळ योजना (NSFDC राष्ट्रीय योजना)
उद्देश: राष्ट्रीय अनुसूचित जाती वित्त व विकास महामंडळ (NSFDC), नवी दिल्ली यांच्या सहकार्याने मोठ्या उद्योगांसाठी खेळते भांडवल आणि मुदत कर्ज पुरवणे.
कर्ज मर्यादा: ५ लाख रुपयांपासून ते १५ लाख रुपयांपर्यंत किंवा त्याहून अधिक.
पात्रता: यासाठी उत्पन्नाची मर्यादा थोडी जास्त असते (वार्षिक रु. ३,००,०००/- पर्यंत).
क) महिला समृद्धी योजना (महिलांसाठी विशेष)
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) समाजातील महिला बचत गट किंवा वैयक्तिक महिलांना लघुउद्योग, घरगुती व्यवसाय (उदा. ब्युटी पार्लर, शिलाई मशीन, गृह उद्योग) सुरू करण्यासाठी अत्यंत सुलभ अटींवर आणि कमी व्याजदराने कर्ज उपलब्ध करून दिले जाते.
अर्जासोबत जोडावयाच्या कागदपत्रांची सविस्तर तपासणी यादी (Checklist)
जिल्हा कार्यालयात अर्ज जमा करताना खालील कागदपत्रांचा संच (दोन प्रतीत) सोबत असणे आवश्यक आहे.
विहित नमुन्यातील पूर्ण भरलेला अर्ज (यावर स्वतःचा फोटो चिकटवून त्यावर सही किंवा अंगठा असावा).
जातीचा दाखला: उपविभागीय अधिकारी (प्रांत अधिकारी) किंवा तहसीलदार यांनी दिलेला संगणकीकृत (Digital) जातीचा दाखला.
उत्पन्नाचा दाखला: चालू आर्थिक वर्षाचा सक्षम प्राधिकाऱ्याने (तहसीलदार) दिलेला उत्पन्नाचा दाखला.
रहिवासी दाखला (Domicile Certificate): महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असल्याचा दाखला किंवा मागील १५ वर्षांचा रहिवासी पुरावा.
ओळख आणि पत्त्याचा पुरावा:
आधार कार्ड (मोबाईल नंबर लिंक असलेले).
निवडणूक ओळखपत्र / पॅन कार्ड / रेशन कार्ड.
शिक्षण आणि वयाचा पुरावा: शाळा सोडल्याचा दाखला (L.C./T.C.) किंवा जन्माचा दाखला.
व्यवसाय जागेचा पुरावा:
जागा स्वतःची असल्यास: घराचा/दुकानाचा ८-अ उतारा किंवा कर पावती.
जागा भाड्याची असल्यास: नोंदणीकृत भाडेकरार (Rent Agreement) आणि घरमालकाचे ना-हरकत प्रमाणपत्र (NOC).
कोटेशन (Quotation) व प्रकल्प अहवाल:
तुम्ही जो व्यवसाय करणार आहात, त्यासाठी लागणाऱ्या साहित्याचे अधिकृत विक्रेत्याकडून घेतलेले दरपत्रक (Quotation).
बँक खाते तपशील: राष्ट्रीयीकृत बँकेचे पासबुक आणि रद्द केलेला धनादेश (Cancelled Cheque).
प्रतिज्ञापत्र (Affidavit): “मी किंवा माझ्या कुटुंबातील कोणत्याही सदस्याने महामंडळाकडून यापूर्वी कर्ज किंवा अनुदानाचा लाभ घेतलेला नाही व मी कोणत्याही बँकेचा थकबाकीदार नाही” अशा मजकुराचे १०० रुपयांच्या स्टॅम्प पेपरवर नोटरी केलेले प्रतिज्ञापत्र.
संपर्क आणि सहाय्य (Contact Information)
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) योजनेचा थेट लाभ घेण्यासाठी किंवा अर्जाचा नमुना मिळवण्यासाठी तुम्ही खालील ठिकाणी संपर्क साधू शकता.
जिल्हा कार्यालय: प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी सामाजिक न्याय भवनात किंवा जिल्हाधिकारी कार्यालयाच्या आवारात ‘संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार विकास महामंडळ मर्या.’ चे जिल्हा कार्यालय असते. तिथे ‘जिल्हा व्यवस्थापक’ (District Manager) यांच्याशी संपर्क साधावा.
अधिकृत संकेतस्थळ: संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) ऑनलाईन अर्जासाठी किंवा अधिक माहितीसाठी महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाच्या अधिकृत पोर्टलला भेट द्यावी.
महामंडळामार्फत दिले जाणारे व्यावसायिक प्रशिक्षण
चर्मकार समाजातील तरुण-तरुणींना केवळ कर्ज देणे हाच महामंडळाचा उद्देश नसून, त्यांना एक यशस्वी उद्योजक बनवणे हा आहे. यासाठी महामंडळ खालील प्रकारची मोफत प्रशिक्षणे देखील आयोजित करते.
पादत्राणे व चर्मवस्तू निर्मिती प्रशिक्षण: केंद्रीय पादत्राणे प्रशिक्षण संस्था (CFTI) किंवा नामांकित संस्थांच्या माध्यमातून आधुनिक पादत्राणे डिझाईन आणि उत्पादनाचे प्रशिक्षण दिले जाते.
उद्योजकता विकास कार्यक्रम (EDP): व्यवसाय कसा चालवावा, बाजारात विक्री (Marketing) कशी करावी आणि आर्थिक नियोजन कसे ठेवावे, याचे मार्गदर्शन केले जाते.
प्रशिक्षण भत्ता: अनेक प्रशिक्षण कार्यक्रमांदरम्यान प्रशिक्षणार्थींना शासनाकडून दरमहा ठराविक विद्यावेतन (Stipend) देखील दिले जाते.
कर्जाचे पुनर्भरण आणि व्याज सवलत
अनेक लाभार्थ्यांच्या मनात कर्जाच्या परतफेडीबाबत शंका असतात. त्याबाबत सविस्तर तपशील खालीलप्रमाणे आहे:
सवलतीचा काळ (Grace Period): काही प्रकरणांमध्ये कर्ज मंजूर झाल्यानंतर व्यवसाय स्थिरावण्यासाठी बँक ३ ते ६ महिन्यांचा सवलतीचा काळ (Moratorium Period) देते. या काळात हप्ते भरावे लागत नाहीत, त्यानंतर हप्ते सुरू होतात.
थकबाकी न ठेवण्याचे फायदे: जर तुम्ही बँकेचे हप्ते ठरलेल्या वेळेत आणि नियमितपणे भरले, तर तुमचा CIBIL स्कोअर चांगला राहतो. यामुळे भविष्यात महामंडळाच्या मोठ्या कर्ज योजनांचा (उदा. ५ लाख ते १५ लाखांच्या योजना) लाभ मिळणे अतिशय सोपे होते.
अर्ज करताना घ्यावयाची काळजी
अनेकदा किरकोळ चुकांमुळे महामंडळ किंवा बँकेकडून अर्ज नाकारला (Reject) जातो. आपला अर्ज मंजूर व्हावा यासाठी खालील गोष्टी लक्षात ठेवा.
अचूक कागदपत्रे: जातीचा दाखला आणि उत्पन्नाचा दाखला हा डिजिटल स्वाक्षरी असलेला (Barcoded) आणि चालू आर्थिक वर्षातील असावा.
बँक खात्याची स्थिती: ज्या बँकेतून तुम्हाला कर्ज हवे आहे, त्या बँकेत तुमचे खाते किमान ६ महिने जुने असावे आणि त्या खात्यावर चांगला व्यवहार (Transaction) झालेला असावा.
व्यवसायाची निवड: तुमच्या स्थानिक भागात ज्या व्यवसायाला खरोखर मागणी आहे, असाच व्यवसाय निवडा. उदाहरणार्थ, बाजारपेठ असणाऱ्या ठिकाणी चप्पल/बूट दुकान किंवा दुरुस्ती केंद्र अधिक फायदेशीर ठरते.
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) मंजुरीचा कालावधी
साधारणपणे, जिल्हा कार्यालयात अर्ज जमा केल्यापासून ते छाननी होईपर्यंत १५ ते ३० दिवसांचा कालावधी लागतो.
जिल्हा समितीने मंजुरी दिल्यानंतर बँकेकडे प्रस्ताव गेल्यावर बँक पुढील १ ते २ महिन्यांत कागदपत्रांची प्रत्यक्ष पडताळणी करून कर्ज मंजूर करते.
म्हणूनच, सणासुदीच्या किंवा व्यवसायाच्या मुख्य हंगामाच्या आधी किमान ३ महिने अर्ज करणे फायदेशीर ठरते.
तक्रार निवारण आणि मदत
जर तुम्हाला अर्ज करताना कोणतीही अडचण येत असेल, किंवा जिल्हा कार्यालयातील कर्मचाऱ्यांकडून सहकार्य मिळत नसेल, तर तुम्ही खालील मार्गांनी संपर्क साधू शकता.
प्रादेशिक कार्यालय: विभागीय पातळीवर महामंडळाचे प्रादेशिक कार्यालय असते, तिथे तुम्ही लेखी तक्रार नोंदवू शकता.
मुख्य कार्यालय (मुंबई): अधिकृत चौकशी किंवा मोठ्या तक्रारींसाठी महामंडळाच्या मुख्य कार्यालयाशी (मुंबई) संपर्क साधता येतो.
अर्ज बँक किंवा महामंडळ का नाकारते?
अनेकदा अर्जदार सर्व कागदपत्रे देतात, तरीही त्यांचा अर्ज नाकारला जातो. त्यामागील प्रमुख कारणे आणि त्यावर करायचे उपाय खालीलप्रमाणे आहेत.
सिबिल स्कोअर (CIBIL Score) खराब असणे: जर तुम्ही यापूर्वी कोणत्याही बँकेकडून मोबाईल लोन, पर्सनल लोन किंवा शेती कर्ज घेतले असेल आणि त्याचे हप्ते वेळेत भरले नसतील, तर बँक कर्ज नाकारते.
दुबार लाभ (Double Benefit): जर तुमच्या कुटुंबातील वडिलांनी किंवा भावाने आधीच या महामंडळाचा किंवा अण्णाभाऊ साठे महामंडळ, मागासवर्ग विकास महामंडळाचा लाभ घेतला असेल, तर अर्ज नाकारला जातो.
कुटुंबात केवळ एकाच व्यक्तीला अशा शासकीय संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) योजनांचा लाभ घेता येतो.
अयोग्य व्यावसायिक कोटेशन: साहित्याचे कोटेशन देताना ते जर अनधिकृत दुकानदाराकडून किंवा साध्या कागदावर घेतले असेल, तर ते ग्राह्य धरले जात नाही.
जीएसटी (GST) नोंदणीकृत अधिकृत दुकानातूनच साहित्याचे छापील कोटेशन (Estimate) जोडावे.
प्रकल्प अहवाल कसा असावा?
५०,००० रुपयांपेक्षा जास्त कर्जासाठी बँकेला प्रकल्प अहवाल (Project Report) देणे अनिवार्य असते. यामध्ये खालील बाबी स्पष्ट लिहिलेल्या असाव्यात:
प्राथमिक माहिती: व्यवसायाचे नाव, मालकाचे नाव, पत्ता आणि शैक्षणिक पात्रता.
भांडवली खर्च (Capital Cost): दुकान भाड्याने घेणे, फर्निचर करणे, शिलाई मशीन किंवा मशिनरी खरेदी करणे याचा खर्च.
खेळते भांडवल (Working Capital): कच्चा माल खरेदी करण्यासाठी लागणारा मासिक खर्च.
नफ्याचे गणित (Profitability): दरमहा होणारी अंदाजे विक्री, वजा जाता मिळणारा निव्वळ नफा आणि त्यातून बँकेचा हप्ता फेडण्याची तुमची क्षमता.
महामंडळाच्या जिल्हा कार्यालयाचा शोध कसा घ्यावा?
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) ची कार्यालये प्रत्येक जिल्ह्याच्या मुख्यालया ठिकाणी (जिल्हाधिकारी कार्यालय परिसर किंवा सामाजिक न्याय भवन) कार्यरत असतात.
पत्ता कसा शोधावा: गुगल मॅपवर किंवा महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय विभागाच्या संकेतस्थळावर जाऊन “LIDCOM [तुमच्या जिल्ह्याचे नाव]” किंवा “संत रोहिदास चर्मकार विकास महामंडळ [तुमचा जिल्हा]” असे शोधल्यास तुम्हाला तात्काळ पत्ता आणि संपर्क क्रमांक मिळेल.
प्रथम भेट देताना काय करावे: थेट अर्ज भरण्यापूर्वी तेथील लिपीक किंवा जिल्हा व्यवस्थापक यांची भेट घेऊन सध्या चालू आर्थिक वर्षात कोणत्या योजनेचे उद्दिष्ट (Target) शिल्लक आहे, याची चौकशी करावी. यामुळे तुमचा वेळ वाया जाणार नाही.
शासनाचा ‘मंजुरी प्राधान्यक्रम’
महामंडळाकडे प्रत्येक आर्थिक वर्षात हजारो अर्ज येतात. अशा वेळी जिल्हा निवड समिती काही विशिष्ट अर्जदारांना मंजुरी देताना प्राधान्य देते.
महिला आणि विधवा महिला अर्जदार: महिला सक्षमीकरणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी एकूण उद्दिष्टापैकी काही टक्के जागा महिलांसाठी राखीव किंवा प्राधान्यक्रमावर असतात.
पारंपारिक कारागीर: जे कुटुंब पिढ्यानपिढ्या चर्मोद्योगात (पादत्राणे निर्मिती/दुरुस्ती) कार्यरत आहे, त्यांना व्यवसायाच्या वाढीसाठी तात्काळ मंजुरी दिली जाते.
अपंग (दिव्यांग) व्यक्ती: दिव्यांग चर्मकार बांधवांना त्यांच्या पायावर उभे राहण्यासाठी प्राधान्य दिले जाते.
प्रशिक्षित सुशिक्षित बेरोजगार: ज्यांनी आयटीआय (ITI) किंवा शासनाच्या मान्यताप्राप्त संस्थेतून चर्मोद्योग किंवा संबंधित तांत्रिक कौशल्य प्रशिक्षण पूर्ण केले आहे.
शासकीय अनुदान जमा होण्याची पद्धत
बऱ्याच लाभार्थ्यांना असा गैरसमज असतो की ५०,०००/- रुपयांच्या थेट कर्ज योजनेतील १०,०००/- रुपयांचे अनुदान हे थेट हातात मिळते. परंतु, याची शासकीय प्रक्रिया खालीलप्रमाणे असते:
बँकेत ‘सबसिडी रिझर्व्ह फंड’ खाते: महामंडळ तुमच्या अनुदानाची रक्कम (रु. १०,०००/-) थेट तुमच्या हातात न देता, ज्या बँकेतून तुमचे कर्ज मंजूर झाले आहे, त्या बँकेकडे सुपूर्द करते.
थेट वजावट: बँक ही रक्कम तुमच्या कर्ज खात्यात जमा करते. म्हणजेच, तुम्हाला मिळणारे ५०,०००/- रुपयांचे कर्ज प्रत्यक्षात ४०,०००/- रुपये होते, आणि तुम्हाला व्याज व हप्ते केवळ उर्वरित ४०,०००/- रुपयांवरच भरावे लागतात.
बँक आणि महामंडळाच्या फेऱ्या टाळण्यासाठी ‘गोल्डन टिप्स’
जर तुम्हाला तुमचा अर्ज पहिल्याच प्रयत्नात मंजूर करून घ्यायचा असेल, तर खालील ३ व्यावहारिक गोष्टी लक्षात ठेवा.
शून्य थकबाकी दाखला (No Dues Certificate):
तुमच्या गावातील किंवा परिसरातील सेवा सहकारी सोसायटी, भूविकास बँक आणि तुम्ही ज्या बँकेत अर्ज करत आहात, त्या बँकेकडून “आमच्याकडे या व्यक्तीचे कोणतेही कर्ज थकीत नाही” असा दाखला (No Dues) आगाऊ काढून ठेवावा.
हमीदार (Guarantor) तयार ठेवणे:
काही बँका कर्ज मंजूर करताना सुरक्षेसाठी एक किंवा दोन जामीनदार/हमीदार मागतात (विशेषतः मोठ्या कर्जासाठी). अशा वेळी सरकारी नोकरीत असलेला किंवा चांगल्या उत्पन्नाचा दाखला असलेला जामीनदार आधीच निश्चित करून ठेवावा.
व्यवसायाचे ठिकाण निश्चित करणे:
तुम्ही ज्या जागेवर दुकान किंवा व्यवसाय करणार आहात, त्या जागेचा फोटो आणि स्थानिक ग्रामपंचायत किंवा नगरपालिकेकडून घेतलेला व्यवसाय नाहरकत दाखला (NOC) अर्जासोबत जोडल्यास अर्जाची विश्वासार्हता वाढते.
महामंडळाच्या योजनांची थेट लिंक आणि संपर्क साखळी
तुम्हाला शासकीय पातळीवर पाठपुरावा करायचा असल्यास खालील साखळी माहिती असणे आवश्यक आहे.
(तालुका स्तर): तालुक्याच्या ठिकाणी सामाजिक कल्याण विभागाचे विस्तार अधिकारी किंवा महामंडळाचे समन्वयक यांच्याशी संपर्क साधावा.
(जिल्हा स्तर): जिल्हा व्यवस्थापक, संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) (सामाजिक न्याय भवन, संबंधित जिल्हा).
तिसरी पायरी (राज्य स्तर): व्यवस्थापकीय संचालक, संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) कर्ज मंजुरीनंतरची प्रत्यक्ष तपासणी (Post-Sanction Verification)
बँकेने आणि महामंडळाने कर्ज मंजूर केल्यानंतर शासकीय नियमांनुसार ‘स्थळ पाहणी’ (Physical Verification) केली जाते. यामध्ये खालील गोष्टी तपासल्या जातात.
निधीचा योग्य वापर (End-Use of Funds): कर्जाचे पैसे खात्यावर जमा झाल्यानंतर तुम्ही ज्या कारणासाठी (उदा. मशिनरी, कच्चा माल, दुकान भाडे) कर्ज घेतले होते, त्याच कामासाठी ते वापरले गेले आहेत की नाही, याची बँक अधिकारी तपासणी करतात.
खरेदी पावती (Purchase Bills): तुम्ही खरेदी केलेल्या साहित्याची मूळ पक्की बिले (GST इन्व्हॉईस) सुरक्षित ठेवावी लागतात आणि ती बँकेत सादर करावी लागतात.
फोटो पुरावा: अनेकदा अधिकारी तुमच्या नवीन सुरू झालेल्या दुकानाचा किंवा व्यवसायाच्या जागेचा तुमच्यासोबतचा फोटो काढून फाईलला जोडतात.
शासकीय योजनांचे ‘ऑनलाईन ट्रॅकिंग’
सध्याच्या डिजिटल युगात महामंडळाने आपली प्रक्रिया अधिक सुलभ केली आहे:
ऑनलाईन अर्ज आणि ट्रॅकिंग: आता संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) च्या अधिकृत संकेतस्थळावरून (पोर्टलवरून) थेट ऑनलाईन अर्ज करण्याची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात येत आहे.
स्टेटस चेक: अर्ज केल्यानंतर तुम्हाला एक ‘अप्लिकेशन आयडी’ (Application ID) मिळतो. या आयडीचा वापर करून तुमचा अर्ज जिल्हा व्यवस्थापकांकडे आहे की बँकेकडे प्रलंबित आहे, हे तुम्ही घरबसल्या मोबाईलवर तपासू शकता.
व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी आणि ब्रँडिंगसाठी महामंडळाची मदत
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) केवळ आर्थिक मदत करत नाही, तर चर्मकार समाजातील कारागिरांच्या उत्पादनांना मोठी बाजारपेठ मिळवून देण्यासाठी खालील उपक्रम राबवते.
शासकीय प्रदर्शन आणि जत्रा (Exhibitions): राज्य आणि राष्ट्रीय स्तरावर आयोजित केल्या जाणाऱ्या विविध प्रदर्शनांमध्ये (उदा. महालक्ष्मी सरस, विविध जिल्हा महोत्सव) महामंडळ चर्मकार कारागिरांना त्यांचे स्टॉल्स मोफत उपलब्ध करून देते.
संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार महामंडळ योजना (rohidas chamroudog v chamrakar mahamadal yojana) ब्रँड: महामंडळ स्वतःच्या ब्रँड अंतर्गत उत्तम दर्जाच्या चर्मवस्तूंची (Shoes, Sandals, Wallets) विक्री करण्यासाठी प्रयत्नशील असते, ज्याचा फायदा स्थानिक उत्पादकांना होतो.
महामंडळाच्या कर्ज प्रक्रियेतील वेळेचे नियोजन
अर्ज करण्यापासून ते पैसे खात्यात जमा होईपर्यंतचा अंदाजे कालावधी खालीलप्रमाणे असतो:
अर्ज सादर करणे व प्राथमिक छाननी: ७ ते १५ दिवस.
जिल्हा समितीची मुलाखत व मंजुरी पत्र: १५ ते ३० दिवस (समितीच्या बैठकीनुसार).
बँकेकडे फाईल पाठवणे व बँकेची मंजुरी: ३० ते ४५ दिवस.
थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) द्वारे कर्ज वाटप: १० ते १५ दिवस.