rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana शिक्षण हे मानवी जीवनाच्या विकासाचे मूळ साधन आहे. परंतु, अनेकदा आर्थिक परिस्थिती बिकट असल्याने अनेक हुशार आणि गरजू विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणापासून वंचित राहावे लागते. महाराष्ट्रातील आर्थिकदृष्ट्या मागास (EBC) तसेच विमुक्त जाती, भटक्या जमाती (VJNT) आणि विशेष मागास प्रवर्गातील (SBC) विद्यार्थ्यांना उच्च व व्यावसायिक शिक्षणाची समान संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने विविध शिष्यवृत्ती योजना सुरू केल्या आहेत. यापैकी सर्वात महत्त्वाची आणि लोकप्रिय योजना म्हणजे ‘राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना’ होय.
राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज हे सामाजिक न्यायाचे आणि मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचे आद्य प्रणेते होते. त्यांनी आपल्या करवीर संस्थानात बहुजन समाजाला शिक्षणाच्या
प्रवाहात आणण्यासाठी ऐतिहासिक निर्णय घेतले. त्यांच्या याच महान कार्याचा वारसा पुढे चालवत महाराष्ट्र शासनाने उच्च व तंत्रशिक्षण विभाग, वैद्यकीय शिक्षण विभाग,
तसेच कृषी आणि पशुसंवर्धन विभागांतर्गत विविध अभ्यासक्रमांसाठी ही शैक्षणिक शुल्क प्रतिपूर्ती योजना सुरू केली आहे.
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana चे फायदे
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana ही योजना प्रामुख्याने विद्यार्थ्यांच्या वार्षिक उत्पन्नाच्या मर्यादेवर आधारित असून शिक्षण शुल्क (Tuition Fees) आणि परीक्षा शुल्क (Exam Fees) यामध्ये मोठ्या प्रमाणावर सवलत प्रदान करते. पुरुष आणि महिला विद्यार्थ्यांसाठी तसेच व्यावसायिक व बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी याचे स्वरूप वेगवेगळ्या टप्प्यांत विभागले गेले आहे.
पुरुष विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षण शुल्क सवलतीचे स्वरूप:
वार्षिक उत्पन्न ₹२.५ लाख रुपयांपर्यंत (व्यावसायिक अभ्यासक्रम): ज्या विद्यार्थ्यांनी व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना (उदा. इंजिनिअरिंग, मेडिकल, फार्मसी, मॅनेजमेंट इत्यादी) प्रवेश घेतला आहे आणि त्यांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाखांपर्यंत आहे, अशा विद्यार्थ्यांना सरकारी आणि बिगर-सरकारी संस्थांमध्ये १००% शिक्षण शुल्क सवलत मिळते. तर सरकारी अनुदानित आणि विना-अनुदानित संस्थांसाठी ५०% शिक्षण शुल्क सवलत दिली जाते.
वार्षिक उत्पन्न ₹२.५ लाख ते ₹८ लाख दरम्यान (व्यावसायिक अभ्यासक्रम): ज्या विद्यार्थ्यांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख ते ८ लाख रुपयांच्या मर्यादेत आहे, अशा विद्यार्थ्यांना सरकारी, बिगर-सरकारी, अनुदानित आणि विना-अनुदानित अशा सर्व प्रकारच्या मान्यताप्राप्त संस्थांमध्ये ५०% शिक्षण शुल्क सवलत दिली जाते.
वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाख रुपयांपर्यंत (बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रम): ज्या विद्यार्थ्यांनी पारंपरिक किंवा बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना (उदा. B.A., B.Com., B.Sc. इत्यादी) प्रवेश घेतला आहे आणि त्यांचे कौटुंबिक उत्पन्न ८ लाखांपर्यंत आहे, त्यांना सरकारी, बिगर-सरकारी, अनुदानित आणि विना-अनुदानित संस्थांमध्ये १००% शिक्षण शुल्क सवलत मिळते.
परीक्षा शुल्क सवलतीचे फायदे:
शिक्षण शुल्कासोबतच rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana ही योजना विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्कामध्येही मोठा दिलासा देते. व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी परीक्षा शुल्कात ५०% सवलत दिली जाते, तर बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी परीक्षा शुल्कात संपूर्ण १००% सवलत दिली जाते.
विशेष नोंद (विद्यार्थिनींसाठी सुवर्णसंधी):
महिला सक्षमीकरणाला चालना देण्यासाठी आणि मुलींचा उच्च शिक्षणातील टक्का वाढवण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने या योजनेत विशेष तरतूद केली आहे. सर्व उत्पन्न श्रेणींमध्ये (₹८ लाख रुपयांच्या मर्यादेत) पात्र असणाऱ्या विद्यार्थिनींना १००% शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्क सवलत दिली जाते.
मुख्य योजनेसाठी आवश्यक असणारी महत्त्वाची कागदपत्रे
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojanaलाभ घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांकडे खालील अधिकृत आणि वैध कागदपत्रे असणे अनिवार्य आहे. कागदपत्रांमधील त्रुटींमुळे अर्ज नाकारला जाऊ शकतो, म्हणून विद्यार्थ्यांनी खालील यादी काळजीपूर्वक तपासावी:
अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate): अर्जदार विद्यार्थी हा महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असणे आवश्यक आहे. यासाठी सक्षम प्राधिकरणाने (तहसीलदार किंवा नागरी सुविधा केंद्र) जारी केलेले अधिवास प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.
वार्षिक उत्पन्न प्रमाणपत्र (Income Certificate): मागील आर्थिक वर्षाचे कुटुंबाचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न दर्शवणारे आणि अधिकृत सक्षम महसूल अधिकाऱ्याने (तहसीलदार) जारी केलेले मूळ उत्पन्न प्रमाणपत्र जोडणे बंधनकारक आहे.
केंद्रीकृत प्रवेश प्रक्रिया (CAP) संबंधित कागदपत्रे: B.Ed., Law, M.P.Ed., B.P.Ed. आणि इतर व्यावसायिक अभ्यासक्रमांच्या विद्यार्थ्यांसाठी त्यांचा प्रवेश हा ‘केंद्रीकृत प्रवेश प्रक्रिया’ (CAP) याद्वारे झाला असल्याचे सिद्ध करणारे अलॉटमेंट लेटर किंवा संबंधित कागदपत्र सादर करावे लागते.
शैक्षणिक खंड प्रमाणपत्र (Gap Certificate): जर विद्यार्थ्याच्या शैक्षणिक प्रवासात कोणत्याही कारणास्तव खंड (Gap) पडला असेल, तर त्या कालावधीचे नोटरीकृत प्रतिज्ञापत्र किंवा खंड प्रमाणपत्र जोडणे आवश्यक आहे.
कौटुंबिक घोषणापत्र (Family Declaration Certificate): rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana ही योजना एका कुटुंबातील पहिल्या दोन अपत्यांसाठीच लागू आहे. त्यामुळे दोन-मुलांच्या मर्यादेबाबतचे कौटुंबिक self-declaration (घोषणापत्र) पालकांच्या स्वाक्षरीसह अपलोड करावे लागते.
उपस्थिती प्रमाणपत्र (Attendance Certificate): संबंधित महाविद्यालयाच्या प्राचार्यांद्वारे प्रमाणित केलेले विद्यार्थ्याचे उपस्थिती प्रमाणपत्र, ज्यामध्ये किमान ७५% उपस्थितीची नोंद असणे आवश्यक आहे.
मागील वर्षाची गुणपत्रिका (Mark sheet): विद्यार्थ्यांनी मागील वर्षाची किंवा सत्राची परीक्षा उत्तीर्ण केलेली असावी. त्या परीक्षेची अधिकृत गुणपत्रिका अर्जासोबत जोडणे आवश्यक आहे.
VJNT आणि SBC प्रवर्गासाठी राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज गुणवत्ता शिष्यवृत्ती
विमुक्त जाती, भटक्या जमाती आणि विशेष मागास प्रवर्ग कल्याण विभागाद्वारे (VJNT, OBC and SBC Welfare Department) ही विशेष गुणवत्ता शिष्यवृत्ती राबवली जाते. या योजनेचा मुख्य उद्देश विमुक्त जाती (VJ), भटक्या जमाती (NT) आणि विशेष मागास प्रवर्ग (SBC) यांमधील हुशार विद्यार्थ्यांना इयत्ता ११ वी आणि १२ वी मध्ये आर्थिक साहाय्य पुरवून त्यांना पुढील उच्च शिक्षणासाठी प्रोत्साहित करणे हा आहे.
ही पूर्णपणे गुणवत्तेवर आधारित संधी असून विद्यार्थी महाराष्ट्र सरकारच्या मुख्य ‘पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती’सोबतही याचा लाभ घेऊ शकतात. ही या योजनेची सर्वात मोठी जमेची बाजू आहे. मात्र, ज्या विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रवासात खंड (Academic Gap) पडला आहे, असे विद्यार्थी या गुणवत्ता शिष्यवृत्तीसाठी पात्र ठरणार नाहीत.
पात्रता निकष (Eligibility Criteria):
केवळ विमुक्त जाती (VJ), भटक्या जमाती (NT) किंवा विशेष मागास प्रवर्ग (SBC) मधील अधिकृत जातीचे प्रमाणपत्र असलेले विद्यार्थीच अर्ज करू शकतात.
विद्यार्थ्यांनी महाराष्ट्रातील कोणत्याही मान्यताप्राप्त कनिष्ठ महाविद्यालयात (Junior College) इयत्ता ११ वी किंवा १२ वी मध्ये नियमित प्रवेश घेतलेला असावा.
सर्वात महत्त्वाचा निकष म्हणजे, विद्यार्थ्यांनी इयत्ता १० वीच्या (SSC) बोर्ड परीक्षेत ७५% किंवा त्यापेक्षा जास्त गुण मिळवलेले असणे आवश्यक आहे.
उत्पन्न मर्यादा: या विशिष्ट गुणवत्ता शिष्यवृत्तीसाठी कोणतीही कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न मर्यादा नाही. केवळ गुणवत्ता आणि जात प्रवर्ग हेच निकष मानले जातात.
मिळणारे फायदे (Benefits):
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana या शिष्यवृत्तीअंतर्गत पात्र विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक वर्षातील १० महिन्यांच्या कालावधीसाठी दरमहा ₹३०० याप्रमाणे आर्थिक साहाय्य थेट बँक खात्यात दिले जाते. ही रक्कम विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन शैक्षणिक गरजा जसे की पुस्तके, वाहतूक खर्च यासाठी उपयुक्त ठरते. तसेच ही रक्कम ‘फ्रीशिप’ (शुल्क माफी) च्या लाभांसोबत अतिरिक्त म्हणूनही लागू होऊ शकते.
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojanaआवश्यक कागदपत्रे:
महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी असल्याचे अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate)
सक्षम प्राधिकरणाने दिलेले वैध जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate)
शाळा सोडल्याचा दाखला (School Leaving Certificate / LC)
इयत्ता १० वी (SSC) किंवा शेवटच्या उत्तीर्ण परीक्षेची मूळ गुणपत्रिका
करिअरच्या विविध टप्प्यांवर योग्य दिशा मिळवण्यासाठी ‘करिअर मूल्यांकन चाचणी’ (Career Assessment Test) अत्यंत महत्त्वाची ठरते. तसेच पत्रकारितेच्या क्षेत्रातील इच्छुकांसाठी ‘दानिश सिद्दीकी पत्रकारिता शिष्यवृत्ती २०२६’ चे महत्त्वाचे तपशील देखील तपासून पाहणे गरजेचे आहे.
DTE राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना पहा.
तंत्रशिक्षण संचालनालयाद्वारे (Directorate of Technical Education – DTE) व्यवस्थापित आणि राबवली जाणारी ही योजना तांत्रिक आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रमांचे शिक्षण घेणाऱ्या आर्थिकदृष्ट्या मागास (EBC) घटकातील विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. अभियांत्रिकी (Engineering), औषधनिर्माणशास्त्र (Pharmacy), व्यवस्थापन (MBA/MCA) आणि विविध तंत्रनिकेतन (Diploma) अभ्यासक्रमांचा यात प्रामुख्याने समावेश होतो. ही योजना राबवताना ‘एका कुटुंबातील जास्तीत जास्त २ अपत्ये’ हा नियम अत्यंत कडकपणे लागू केला जातो.
पात्रता निकष (Eligibility Criteria):
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana ही योजना अशा विद्यार्थ्यांसाठी खुली आहे ज्यांनी महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत निर्णयामध्ये (GR) नमूद केलेल्या व्यावसायिक आणि तांत्रिक अभ्यासक्रमात (डिप्लोमा, पदवी, किंवा पदव्युत्तर पदवी अभ्यासक्रम) प्रवेश घेतला आहे.
विद्यार्थ्यांचा संबंधित महाविद्यालयातील प्रवेश हा अनिवार्यपणे ‘केंद्रीकृत प्रवेश प्रक्रिये’द्वारे (CAP Round) झालेला असावा. इन्स्टिट्यूट लेव्हल किंवा मॅनेजमेंट कोट्यातून घेतलेल्या प्रवेशांसाठीrajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana ही योजना लागू नाही.
विद्यार्थ्यांची मागील शैक्षणिक सत्रात किंवा वर्षात महाविद्यालयात किमान ५०% उपस्थिती (Attendance) असणे आवश्यक आहे. (परंतु, महाविद्यालयात किंवा प्रथम वर्षात नव्याने प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी पहिल्या सत्रात ही अट यापूर्वी शिथिल असते).
विद्यार्थ्यांच्या कुटुंबाचे सर्व मार्गांनी मिळणारे एकूण वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
इतर कोणत्याही सरकारी शिष्यवृत्तीचा, फ्रीशिपचा किंवा विद्यावेतना (Stipend) चा लाभ घेणारे विद्यार्थी या योजनेसाठी अर्ज करू शकत नाहीत.
शैक्षणिक खंड (Academic Gap): शिक्षणात जास्तीत जास्त २ वर्षांपर्यंतचा खंड (Gap) असल्यास तो ग्राह्य धरला जातो, परंतु त्यापेक्षा जास्त खंड असल्यास विद्यार्थी अपात्र ठरतात.
विद्यार्थ्यांसाठी मिळणारे लाभ (Benefits):
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana या योजनेअंतर्गत पात्र ठरणाऱ्या विद्यार्थ्यांना त्यांच्या अभ्यासक्रमानुसार मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक साहाय्य मिळते. पात्र छात्र (पुरुष विद्यार्थी) आणि विद्यार्थिनींना अनुक्रमे ५०% आणि १००% शिक्षण शुल्क प्रतिपूर्तीचा लाभ दिला जातो. महाराष्ट्र शासनाच्या थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) धोरणानुसार, ही शिष्यवृत्तीची रक्कम विद्यार्थ्यांच्या आधार-लिंक असलेल्या (Aadhaar-seeded) बँक खात्यांमध्ये थेट दोन समान हप्त्यांमध्ये (Two Installments) जमा केली जाते.
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana साठी लागणारे आवश्यक कागदपत्रे:
इयत्ता १० वी (SSC) आणि त्यानंतरच्या सर्व परीक्षांच्या मूळ गुणपत्रिका
सक्षम अधिकाऱ्याचे अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate)
तहसीलदार कार्यालयाकडून मिळालेले चालू आर्थिक वर्षाचे कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न प्रमाणपत्र
CAP (केंद्रीय प्रवेश प्रक्रिया) द्वारे प्रवेश मिळाल्याचे अधिकृत अलॉटमेंट लेटर आणि फी पावती
चालू शैक्षणिक वर्षात कुटुंबातील दोनपेक्षा जास्त सदस्य किंवा मुले या योजनेचा लाभ घेत नसल्याचे पालकांचे प्रतिज्ञापत्र / हमीपत्र
कृषी आणि पशुसंवर्धन विभागांतर्गत योजना (MAFSU आणि MCAER)
महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ यांसारख्या संस्थांशी संलग्न असलेल्या आणि महाराष्ट्र कृषी शिक्षण व संशोधन परिषद (MCAER) तसेच महाराष्ट्र पशु व मत्स्य विज्ञान विद्यापीठ (MAFSU) यांच्याद्वारे नियंत्रित महाविद्यालयांमध्ये शिक्षण घेणाऱ्या आर्थिकदृष्ट्या मागास वर्गातील (EBC) पात्र विद्यार्थ्यांसाठीही rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana ही योजना लागू आहे. ग्रामीण भागातील ज्या विद्यार्थ्यांना कृषी, उद्यानविद्या (सर्टिफिकेट/पदवी) किंवा पशुवैद्यकीय विज्ञान (Veterinary Science) या क्षेत्रांत आपले करिअर करायचे आहे, त्यांच्यासाठी हा एक मोठा आर्थिक आधार आहे.
DTE च्या नियमांप्रमाणेच, या विभागातही विद्यार्थ्यांचा प्रवेश केंद्रीय प्रवेश प्रक्रियेद्वारे (CAP) झालेला असणे अनिवार्य आहे. ही शिष्यवृत्ती कोणत्याही ‘डीम्ड’ (Deemed University) संस्थांना लागू होत नाही, तसेच स्वायत्त किंवा खासगी विद्यापीठांच्या स्वतःच्या स्तरावर घेतलेल्या प्रवेशांना याचा लाभ मिळत नाही. तसेच एकाच कुटुंबातील दोनपेक्षा जास्त मुलांना rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana या योजनेचा लाभ घेता येत नाही. पात्र विद्यार्थ्यांना त्यांच्या फी संरचनेनुसार ५०% पर्यंतच्या शुल्काची सवलत शासनाकडून थेट कॉलेज आणि विद्यार्थ्यांच्या खात्यात वर्ग केली जाते.
अर्ज प्रक्रिया, महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टल आणि महत्त्वाच्या टिप्स
राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजनेसाठी अर्ज करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाईन पद्धतीवर आधारित आहे. विद्यार्थ्यांना महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत MahaDBT (Aaple Sarkar DBT) पोर्टलवर जाऊन अर्ज करावा लागतो. २०२६ च्या शैक्षणिक वर्षासाठी अर्ज करताना खालील स्टेप्स फॉलो कराव्यात.
नोंदणी (Registration): सर्वप्रथम महाडीबीटी पोर्टलवर जाऊन ‘New Applicant Registration’ वर क्लिक करून आपली नवीन नोंदणी करावी. यासाठी वैध मोबाईल क्रमांक आणि ईमेल आयडी आवश्यक आहे.
प्रोफाईल निर्मिती (Profile Creation): लॉगिन केल्यानंतर विद्यार्थ्याला आपली वैयक्तिक माहिती, पत्ता, जात प्रवर्ग, कुटुंबाचे उत्पन्न आणि शैक्षणिक इतिहास (१० वी, १२ वी, डिप्लोमा गुण) अचूक भरावा लागतो.
बँक खाते आधार लिंक (Aadhaar Seeding): आपला बँक खाते क्रमांक आधार कार्डशी लिंक असणे अत्यंत आवश्यक आहे. महाडीबीटी पोर्टलवर बँक खाते आधार सीडेड असल्याचा स्टेटस तपासणे बंधनकारक आहे, कारण शिष्यवृत्तीचे वितरण केवळ आधार आधारित पेमेंट पद्धतीनेच होते.
योजनेची निवड: आपल्या विभागाची (उदा. Directorate of Higher Education किंवा Directorate of Technical Education) निवड करून ‘Rajarshi Chhatrapati Shahu Maharaj Shikshan Shulkh Shishyavrutti Scheme’ या पर्यायावर क्लिक करावे.
कागदपत्रे अपलोड करणे: सर्व आवश्यक कागदपत्रे स्पष्ट स्वरूपात स्कॅन करून (थ्रेशोल्ड साईझनुसार) योग्य ठिकाणी अपलोड करावीत. कागदपत्रे अंधुक किंवा अस्पष्ट असल्यास अर्ज स्क्रुटिनी दरम्यान रिजेक्ट केला जाऊ शकतो.
अर्जाची पडताळणी आणि सबमिशन: फॉर्म अंतिम सबमिट करण्यापूर्वी भरलेली संपूर्ण माहिती तपासून घ्यावी. अर्ज सबमिट केल्यानंतर मिळणारी पोचपावती (rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana ही महाराष्ट्रातील गरीब, गरजू आणि मध्यमवर्गीय विद्यार्थ्यांसाठी एक वरदान ठरली आहे. आर्थिक विवंचनेमुळे कोणत्याही विद्यार्थ्याचे शिक्षण थांबू नये हा या योजनेचा मुख्य प्रामाणिक हेतू आहे. योग्य पात्रता आणि अचूक कागदपत्रांच्या आधारे विद्यार्थी २०२६ मध्ये या योजनेचा लाभ घेऊन आपले उच्च शिक्षणाचे स्वप्न साकार करू शकतात. सर्व पात्र विद्यार्थ्यांनी मुदतीपूर्वी आपला अर्ज महाडीबीटी पोर्टलवर सादर करून या सुवर्णसंधीचा अवश्य लाभ घ्यावा.
अर्ज कोठे व कसा करावा?
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana या योजनेचा संपूर्ण अर्ज ऑनलाईन पद्धतीने करावा लागतो. यासाठी महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टल उपलब्ध आहे.
वेबसाईट: [https://mahadbt.maharashtra.gov.in/](https://mahadbt.maharashtra.gov.in/)
या पोर्टलवर जाऊन विद्यार्थ्यांनी प्रथम ‘New Applicant Registration’ करून आपले प्रोफाईल १००% पूर्ण भरणे आवश्यक आहे.
महत्त्वाच्या विभागांच्या अंतर्गत योजना
विद्यार्थी कोणत्या अभ्यासक्रमाला आहे, त्यानुसार महाडीबीटी पोर्टलवर योग्य विभाग निवडावा लागतो:
उच्च शिक्षण विभाग (Directorate of Higher Education – DHE): बी.ए. (B.A.), बी.कॉम. (B.Com.), बी.एस्सी. (B.Sc.), विधी (Law), बी.एड. (B.Ed.) इत्यादी पारंपरिक अभ्यासक्रमांसाठी.
तंत्रशिक्षण संचलालय (Directorate of Technical Education – DTE): अभियांत्रिकी (Engineering), फार्मसी (Pharmacy), पॉलिटेक्निक डिप्लोमा, एम.बी.ए. (MBA) इत्यादी तांत्रिक अभ्यासक्रमांसाठी.
वैद्यकीय शिक्षण आणि संशोधन संचलालय (DMER): एम.बी.बी.एस. (MBBS), बी.ए.एम.एस. (BAMS), नर्सिंग इत्यादी वैद्यकीय अभ्यासक्रमांसाठी.
कृषी व पशुसंवर्धन विभाग (MCAER / MAFSU): कृषी (Agriculture) आणि पशुवैद्यकीय (Veterinary) अभ्यासक्रमांसाठी.
बँक खाते आधार लिंक (Aadhaar Seeding) असणे अनिवार्य
शिष्यवृत्तीची रक्कम कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय थेट विद्यार्थ्याच्या बँक खात्यात थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) द्वारे जमा केली जाते. यासाठी
विद्यार्थ्याचे बँक खाते त्याच्या आधार कार्डशी लिंक (Aadhaar Seeded) असणे बंधनकारक आहे.
अर्ज भरताना बँक खात्याचा ‘आधार सीडिंग स्टेटस’ महाडीबीटी पोर्टलवर सक्रिय (Active) दिसणे आवश्यक आहे.
उत्पन्नाचा दाखला आणि मर्यादा
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana या योजनेसाठी कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाखांपर्यंत असणे आवश्यक आहे.
उत्पन्नाचा दाखला हा केवळ तहसीलदार किंवा सक्षम महसूल अधिकाऱ्याने जारी केलेलाच ग्राह्य धरला जातो. (फॉर्म १६ किंवा कंपनीचा दाखला चालत नाही).
पालकांसाठी महत्त्वाचा नियम (२ अपत्यांची मर्यादा)
शासन निर्णयानुसार एकाच कुटुंबातील जास्तीत जास्त २ अपत्यांनाच (मुलांना) या योजनेचा लाभ घेता येतो.
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana यासाठी अर्ज करताना पालकांचे एक प्रतिज्ञापत्र/हमीपत्र (Declaration Form) जोडावे लागते, ज्यामध्ये “माझ्या कुटुंबातील फक्त दोनच मुले या योजनेचा लाभ घेत आहेत” असे प्रमाणित करावे लागते.
उपस्थितीचा (Attendance) निकष
विद्यार्थ्याची महाविद्यालयात मागील सत्रात किंवा वर्षात किमान ५०% उपस्थिती असणे आवश्यक आहे. प्रथम वर्षाच्या नवीन प्रवेशासाठी ही अट पहिल्या सत्रात शिथिल असते.
उत्पन्न प्रमाणपत्राबाबत अत्यंत महत्त्वाचे नियम
सक्षम प्राधिकरणाचा दाखला: उत्पन्नाचा दाखला केवळ तहसीलदार किंवा नागरी सुविधा केंद्रातील (Setu Kendra) अधिकृत डिजिटल स्वाक्षरी असलेलाच वैध ठरतो. खाजगी कंपनीचा फॉर्म १६ (Form 16) किंवा पगारपत्रक (Salary Slip) येथे चालत नाही.
चालू आर्थिक वर्षाचा दाखला: अर्ज करताना उत्पन्नाचा दाखला हा मागील आर्थिक वर्षाचा (म्हणजेच चालू शैक्षणिक वर्षासाठी लागू असलेला) असावा. त्यावर ‘आर्थिक वर्ष’ आणि ‘वैधता कालावधी’ अचूक असणे आवश्यक आहे.
फ्रीशिप (Freeship) आणि स्कॉलरशिप (Scholarship) मधील फरक
अनेक विद्यार्थ्यांचा यामध्ये गोंधळ होतो.
स्कॉलरशिप (Scholarship): ज्या विद्यार्थ्यांचे कौटुंबिक उत्पन्न ₹२.५ लाख रुपयांपर्यंत आहे, त्यांना शिक्षण शुल्कात १००% पर्यंत सवलत मिळते (अभ्यासक्रमानुसार).
फ्रीशिप / शिक्षण शुल्क सवलत (Freeship): ज्यांचे उत्पन्न ₹२.५ लाख ते ₹८ लाख रुपयांच्या दरम्यान आहे, त्यांना ५०% शिक्षण शुल्क सवलत मिळते.
‘महाडीबीटी’ (MahaDBT) पोर्टलवर अर्ज करताना घ्यावयाची काळजी
प्रोफाईल अपडेट (Profile Update): दरवर्षी नवीन शैक्षणिक वर्षात प्रवेश घेतल्यावर जुनी प्रोफाईल ‘रिन्यू’ (Renew) करावी लागते. कॉलेजचे नाव, चालू वर्ष, आणि फीची पावती अचूक अपलोड करावी.
अर्जाची स्थिती तपासणे (Track Application): अर्ज सबमिट केल्यानंतर तो आधी कॉलेज लॉगिनला जातो. कॉलेजने मंजूर केल्यानंतर तो पुढील विभागाकडे (DTE/DHE) जातो. विद्यार्थ्यांनी वेळोवेळी लॉगिन करून अर्जाची स्थिती तपासली पाहिजे. जर अर्जात काही त्रुटी (Scrutiny Query) आली, तर ती सात दिवसांच्या आत दुरुस्त करावी लागते, अन्यथा अर्ज रद्द होऊ शकतो.
बँक खाते आणि आधार संलग्नता (Aadhaar Mapping)
शासनाचा नियम आहे की,rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana एकही रुपया बँक खात्यात मॅन्युअली पाठवला जात नाही. सर्व व्यवहार NPCI (National Payments Corporation of India) मॅपरद्वारे होतात.
तुमचा बँक खाते क्रमांक तुमच्या आधार कार्डशी Seed (लिंक) असणे अनिवार्य आहे.
जर बँक खाते बऱ्याच दिवसांपासून बंद असेल किंवा त्यात केवायसी (KYC) अपूर्ण असेल, तर पैसे खात्यात जमा न होता ‘रिजेक्टेड’ असा मेसेज येतो. त्यामुळे बँक खाते चालू (Active) ठेवावे.
पालकांसाठी प्रतिज्ञापत्र (प्रतिज्ञापत्राचा नमुना)
दोन अपत्यांच्या मर्यादेचे पालन करण्यासाठी महाडीबीटी पोर्टलवरून एक ‘Self-Declaration’ फॉर्म डाऊनलोड करावा लागतो. त्यावर पालकांची स्वाक्षरी घेऊन तो स्कॅन करून अपलोड करावा लागतो. यामध्ये जुळी मुले असल्यास किंवा पहिल्या अपत्यानंतर जुळी मुले झाल्यास नियमात विशेष सवलत दिली जाते.
शैक्षणिक वर्षातील खंड (Academic Gap)
जर तुम्ही १० वी किंवा १२ वी नंतर किंवा पदवी दरम्यान १ किंवा २ वर्षांचा गॅप घेतला असेल, तर वकील किंवा नोटरीकडून ‘गॅप सर्टिफिकेट’ (Gap Affidavit) बनवून घ्यावे लागते.
डीटीई (DTE) च्या व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी जास्तीत जास्त २ वर्षांचा गॅप ग्राह्य धरला जातो. त्यापेक्षा जास्त गॅप असल्यास विद्यार्थी या योजनेसाठी अपात्र ठरू शकतो.
जर तुम्हाला अर्ज भरताना कोणतीही तांत्रिक अडचण आली, तर महाडीबीटी पोर्टलच्या ‘Grievance / Helpdesk’ या पर्यायाचा वापर करून तुम्ही तुमची तक्रार नोंदवू शकता किंवा तुमच्या महाविद्यालयातील शिष्यवृत्ती विभागाशी (Scholarship Clerk) संपर्क साधू शकता.
स्क्रुटिनी आणि अर्जाची पडताळणी (Scrutiny Process)
तुमचा अर्ज ऑनलाईन सबमिट झाल्यानंतर तो मंजुरीसाठी तीन टप्प्यांतून जातो.
महाविद्यालयीन स्तर (College Desk): सर्वात आधी कॉलेजचे क्लर्क तुमच्या कागदपत्रांची मूळ कागदपत्रांशी पडताळणी करतात.
विभागीय स्तर (Joint Director Desk): कॉलेजने मंजुरी दिल्यानंतर अर्ज संबंधित शिक्षण विभागाच्या सहसंचालकांकडे जातो.
मुख्य कार्यालय (Auditor Desk): शेवटी मंत्रालयाकडून निधी मंजूर होऊन रक्कम थेट खात्यात वर्ग केली जाते.
जर तुमच्या अर्जात कोणतीही त्रुटी आढळली, तर महाडीबीटी पोर्टलद्वारे तुम्हाला ‘Sent Back to Applicant’ असा मेसेज येतो. हा मेसेज आल्यापासून ७ ते १४ दिवसांच्या आत त्रुटी दुरुस्त करून अर्ज पुन्हा सबमिट करणे अनिवार्य आहे, अन्यथा अर्ज कायमचा रद्द होऊ शकतो.
हप्त्यांचे वितरण (Installment Details)
rajarshi chhatrapati shahu maharaj shishyavrutti yojana या योजनेची रक्कम एकाच वेळी न मिळता दोन समान हप्त्यांमध्ये (Two Installments) दिली जाते.
पहिला हप्ता: साधारणपणे हिवाळी सत्र (Winter Session) किंवा कॉलेज सुरू झाल्यानंतर पहिल्या काही महिन्यांत येतो.
दुसरा हप्ता: उन्हाळी सत्र (Summer Session) किंवा परीक्षा सुरू होण्याच्या काळात जमा केला जातो.
या रकमेचे दोन भाग असतात—एक भाग कॉलेजच्या बँक खात्यात (शिक्षण शुल्क प्रतिपूर्ती) आणि दुसरा भाग विद्यार्थ्याच्या वैयक्तिक खात्यात (परीक्षा शुल्क किंवा इतर भत्ते) जमा होतो.
‘रिडीम व्हॉउचर’ (Redeem Voucher) पद्धत
काहीवेळा महाडीबीटी पोर्टलवर शिष्यवृत्ती मंजूर झाल्यावर विद्यार्थ्यांच्या लॉगिनमध्ये ‘Redeem’ नावाचे बटन दिसते.
निधी जमा होण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी आपल्या महाडीबीटी अकाउंटवर लॉगिन करून या ‘Redeem’ बटनावर क्लिक करणे गरजेचे असते.
यावर क्लिक केल्यानंतरच शासनाकडून बँक खात्यात पैसे पाठवण्याची प्रक्रिया (Disbursement) सुरू होते.