पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti )इयत्ता १० वीची परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या आयुष्यात एक मोठे वळण येते. ११ वी, १२ वी, पदविका (Diploma), किंवा पदवी (Degree) शिक्षणासाठी प्रवेश घेताना शैक्षणिक शुल्काचा खर्च अनेकांसाठी मोठा प्रश्न बनतो. आर्थिक परिस्थितीमुळे कोणत्याही हुशार आणि गरजू विद्यार्थ्याचे शिक्षण थांबू नये, यासाठी केंद्र सरकार आणि विविध राज्य सरकारांमार्फत ‘पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) योजना राबवली जाते.

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) म्हणजे काय?

‘मॅट्रिक’ म्हणजे इयत्ता १० वी. त्यामुळे १० वी उत्तीर्ण झाल्यानंतर पुढील उच्च शिक्षणासाठी दिल्या जाणाऱ्या सर्व शिष्यवृत्तींना ‘पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti )’ म्हटले जाते. या योजनेचा मुख्य उद्देश आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आणि मागासवर्गीय कुटुंबातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक साहाय्य देणे हा आहे.

कोण अर्ज करू शकते? (पात्रतेचे निकष)

या पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) लाभ घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांना ठराविक निकष पूर्ण करावे लागतात. हे निकष खालीलप्रमाणे आहेत:

१. शैक्षणिक पात्रता:

अर्जदार विद्यार्थी १० वीची परीक्षा यशस्वीरीत्या उत्तीर्ण झालेला असावा.

विद्यार्थ्याने मान्यताप्राप्त महाविद्यालयात किंवा संस्थेत इयत्ता ११ वी, १२ वी, पदवी (Undergraduate), पदव्युत्तर (Postgraduate), किंवा पदविका (Diploma/ITI) अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश घेतलेला असावा.

२. सामाजिक प्रवर्ग (Category):

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) ही योजना प्रामुख्याने खालील प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध आहे:

अनुसूचित जाती (SC)

अनुसूचित जमाती (ST)

इतर मागासवर्गीय (OBC)

आर्थिकदृष्ट्या मागास प्रवर्ग (EBC)

अल्पसंख्याक समुदाय (Minority – मुस्लिम, ख्रिश्चन, शीख, बौद्ध, जैन, पारशी)

कुटुंबाची वार्षिक उत्पन्न मर्यादा

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) ही आर्थिक गरजेवर आधारित असल्याने, कुटुंबाच्या वार्षिक उत्पन्नाची मर्यादा अत्यंत महत्त्वाची ठरते. २०२६ च्या नियमांनुसार ही मर्यादा साधारणपणे खालीलप्रमाणे आहे:

SC / ST प्रवर्ग: ₹ २,५०,००० किंवा त्यापेक्षा कमी

OBC / EBC / General प्रवर्ग : ₹ १,००,००० ते ₹ १,५०,००० च्या दरम्यान

मिळणारे आर्थिक फायदे

या पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) योजनेअंतर्गत पात्र विद्यार्थ्यांना खालील प्रकारे आर्थिक मदत दिली जाते.

शिक्षण शुल्क (Tuition Fees): महाविद्यालयाचे किंवा अभ्यासक्रमाचे अधिकृत शिक्षण शुल्क पूर्णतः किंवा अंशतः माफ केले जाते किंवा ते थेट विद्यार्थ्याच्या खात्यात/संस्थेला दिले जाते.

परीक्षा शुल्क (Exam Fees): बोर्ड किंवा विद्यापीठाचे परीक्षा शुल्क परत मिळते.

मासिक भत्ता (Maintenance Allowance): विद्यार्थ्यांना पुस्तके, प्रवास आणि इतर दैनंदिन खर्चासाठी दरमहा भत्ता दिला जातो. जर विद्यार्थी वसतिगृहात (Hostel) राहत असेल, तर त्याला डे-स्कॉलर (घरी राहून शिकणाऱ्या) विद्यार्थ्यांपेक्षा जास्त मासिक भत्ता मिळतो.

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) साठी लागणारे आवश्यक कागदपत्रे

ऑनलाइन अर्ज भरण्यापूर्वी खालील सर्व कागदपत्रे डिजिटल स्वरूपात (Scanned Copy) तयार ठेवा:

ओळखपत्र: शासनमान्य ओळखपत्र (उदा. ओळख पुरावा).

जात प्रमाणपत्र (Caste Certificate): सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेले अधिकृत प्रमाणपत्र (लागू असल्यास).

उत्पन्न प्रमाणपत्र (Income Certificate): चालू आर्थिक वर्षाचे तहसीलदार किंवा अधिकृत महसूल अधिकाऱ्याने दिलेले उत्पन्न प्रमाणपत्र.

शैक्षणिक कागदपत्रे: १० वीची गुणपत्रिका (Marksheet) आणि मागील वर्षा उत्तीर्ण केल्याचे प्रमाणपत्र.

प्रवेशाचा पुरावा: सध्याच्या महाविद्यालयातील प्रवेश पावती (Admission Receipt) आणि फी भरल्याची पावती.

बँक पासबुक: विद्यार्थ्याचे स्वतःचे बँक खाते असणे अनिवार्य आहे. पासबुकच्या पहिल्या पानावरील स्पष्ट फोटो किंवा रद्द केलेला धनादेश (Cancelled Cheque).

बँक खाते जोडणी: तुमचे बँक खाते अधिकृत ओळख पुराव्याशी आणि शासकीय डेटाबेसशी (Direct Benefit Transfer – DBT साठी) जोडलेले असणे अत्यंत आवश्यक आहे, जेणेकरून पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) ची रक्कम थेट खात्यात जमा होईल.

अर्ज कुठे आणि कसा करावा?

अर्ज करण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन आहे. विद्यार्थी खालील दोन प्रमुख माध्यमांतून अर्ज करू शकतात:

१. नॅशनल स्कॉलरशिप पोर्टल (NSP):

जर तुम्ही केंद्र सरकारच्या योजनांसाठी किंवा केंद्रीय संस्थांमध्ये शिकत असाल, तर तुम्हाला ‘National Scholarship Portal’ (NSP) या अधिकृत संकेतस्थळावर जाऊन नोंदणी करावी लागेल.

२. राज्यांचे अधिकृत महाडीबीटी (MahaDBT) किंवा राज्य पोर्टल:

महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी ‘MahaDBT’ (Direct Benefit Transfer) हे अधिकृत पोर्टल आहे. महाराष्ट्रात शिकणारे SC, ST, OBC, आणि VJNT चे विद्यार्थी या पोर्टलद्वारे अर्ज करू शकतात. इतर राज्यांचेही आपापले स्वतंत्र स्कॉलरशिप पोर्टल्स आहेत.

तुम्ही एका शैक्षणिक वर्षात केवळ एकाच पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) योजनेसाठी अर्ज करू शकता. एकापेक्षा जास्त योजनांचा लाभ घेण्याचा प्रयत्न केल्यास अर्ज बाद होऊ शकतो. तसेच, दरवर्षी पुढील वर्गात गेल्यावर या  पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) शिष्यवृत्तीचे नूतनीकरण (Renew) करणे आवश्यक असते.

MahaDBT पोर्टलवर अर्ज करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप पद्धत

जर तुम्ही महाराष्ट्रात शिकत असाल, तर तुम्हाला MahaDBT (Direct Benefit Transfer) या अधिकृत संकेतस्थळावरून अर्ज करावा लागतो. ही प्रक्रिया सोपी व्हावी म्हणून त्याचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत.

१: नवीन नोंदणी (New Applicant Registration)

सर्वप्रथम MahaDBT च्या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या.

‘New Applicant Registration’ या पर्यायावर क्लिक करा.

तुमचे नाव, युझरनेम (Username), पासवर्ड आणि ई-मेल आयडी टाकून नोंदणी करा.

तुमच्या मोबाईल नंबरवर आलेला OTP टाकून खाते वेरिफाय (Verify) करा.

२: आधार प्रमाणीकरण (Link Identity)

नोंदणी पूर्ण झाल्यावर तुमच्या युझरनेम आणि पासवर्डने लॉगइन करा.

लॉगइन केल्यावर तुम्हाला तुमची ओळख प्रमाणित करावी लागेल. यासाठी तुमचा अधिकृत आधार तपशील (Identity Details) तिथे नोंदवावा लागेल.

तुमच्या आधारशी लिंक असलेल्या मोबाईलवर एक OTP येईल, तो टाकून प्रमाणीकरण पूर्ण करा.

तुमचे बँक खाते देखील आधारशी जोडलेले (Aadhaar Seeded) असणे बंधनकारक आहे, जेणेकरून शिष्यवृत्तीचे पैसे थेट बँकेत जमा होतील.

३: प्रोफाइल तयार करणे (Profile Creation – १००% पूर्ण करणे)

लॉगइन केल्यानंतर डाव्या बाजूला ‘Profile’ चा पर्याय दिसेल. यामध्ये तुम्हाला ६ भागांत माहिती भरावी लागते:

वैयक्तिक माहिती (Personal Information): तुमचे नाव, जन्मतारीख, मोबाईल आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी.

पत्ता (Address Information): तुमचा सध्याचा आणि कायमचा पत्ता.

पालकांची माहिती (Parent’s Details): पालकांचे नाव, त्यांचा व्यवसाय आणि तहसीलदारांचा चालू वर्षाचा उत्पन्नाचा दाखला इथे अपलोड करावा लागतो.

मागील शिक्षण (Current Course & Past Qualification): १० वी किंवा मागील वर्षाचे गुण, बोर्डाचे नाव आणि गुणपत्रिका (Marksheet) अपलोड करा.

सध्याचा अभ्यासक्रम (Current Course): तुम्ही सध्या ज्या कॉलेजमध्ये आहात, त्या कॉलेजचे नाव, तुमचा कोर्स (उदा. ११ वी, Diploma, B.A., B.Sc.) आणि चालू वर्षाची फी पावती (Fee Receipt) व बोनाफाइड प्रमाणपत्र अपलोड करा.

वसतिगृह तपशील (Hostel Details): जर तुम्ही कॉलेजच्या किंवा शासकीय हॉस्टेलमध्ये राहत असाल तर त्याचा पुरावा द्या (यामुळे वाढीव भत्ता मिळतो). जर घरी राहत असाल तर ‘Day Scholar’ निवडा.

४: योग्य योजना निवडणे (All Schemes)

प्रोफाइल १००% पूर्ण झाल्यानंतर ‘All Schemes’ या पर्यायावर क्लिक करा.

तुमच्या प्रवर्गाचा (उदा. SC, ST, OBC, EBC, Minority) विभाग निवडा.

त्यानंतर योग्य त्या ‘पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) ‘ योजनेची निवड करा.

५: अर्ज सबमिट करणे आणि ट्रॅक करणे (Apply & Suggestive Eligibility)

योजना निवडल्यानंतर तुमची पात्रता तपासून ‘Apply’ बटनावर क्लिक करा.

फॉर्म व्यवस्थित तपासून फायनल सबमिट करा.

अर्ज यशस्वीरित्या सबमिट झाल्यावर तुम्हाला एक Application ID मिळेल.

तुम्ही तुमच्या लॉगइनमधील ‘My Applied Schemes’ या पर्यायावर जाऊन तुमचा अर्ज कॉलेजने मंजूर केला की नाही, हे वेळोवेळी तपासू शकता (Track application).

प्रवर्गानुसार उपलब्ध असलेल्या पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) योजना  २०२६

१. अनुसूचित जाती प्रवर्ग (Scheduled Caste – SC)

या प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागामार्फत (Social Justice and Special Assistance Department) खालील दोन मुख्य योजना राबवल्या जातात.

भारत सरकार पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti )

कोणासाठी: ज्या विद्यार्थ्यांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांपेक्षा कमी आहे.

फायदा: शिक्षण शुल्क, परीक्षा शुल्क आणि दरमहा भत्ता मिळतो.

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) ट्यूशन फी आणि परीक्षा फी (Post-Matric Tuition Fee and Examination Fee – Freeship):

कोणासाठी: ज्या विद्यार्थ्यांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे.

फायदा: यामध्ये केवळ शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्क माफ होते (भत्ता मिळत नाही).

२. इतर मागासवर्गीय (OBC), व्ही.जे.एन.टी. (VJNT) आणि एस.बी.सी. (SBC) प्रवर्ग

या प्रवर्गासाठी इतर बहुजन कल्याण विभागामार्फत (Other Backward Bahujan Welfare Department) योजना चालवल्या जातात:

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) :

कोणासाठी: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न १.५ लाख रुपयांपर्यंत असणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी.

फायदा: शिक्षण शुल्क सवलत आणि निवास भत्ता (Maintenance Allowance).

ट्यूशन फी आणि परीक्षा फी स्वस्त (Freeship Scheme):

कोणासाठी: ज्यांचे कौटुंबिक उत्पन्न १.५ लाख ते ८ लाख रुपयांच्या दरम्यान आहे.

नॉन-क्रीमी लेअर प्रमाणपत्र (Non-Creamy Layer Certificate) असणे आवश्यक आहे.

३. अनुसूचित जमाती प्रवर्ग (Scheduled Tribe – ST)

या प्रवर्गासाठी आदिवासी विकास विभागामार्फत (Tribal Development Department) योजना चालवल्या जातात:

भारत सरकार पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) :

कोणासाठी: वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांपर्यंत असणाऱ्या ST विद्यार्थ्यांसाठी.

व्होकेशनल कोर्ससाठी व्यावसायिक शिक्षण शुल्क प्रतिपूर्ती (Freeship):

कोणासाठी: ज्यांचे कौटुंबिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे आणि जे व्यावसायिक (Professional) कोर्सेस करत आहेत.

४. आर्थिकदृष्ट्या मागास प्रवर्ग (EBC / Open Category)

खुल्या प्रवर्गातील (General/Open) परंतु आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल असणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी उच्च व तंत्रशिक्षण विभागामार्फत (Directorate of Higher Education – DHE) ही लोकप्रिय योजना राबवली जाते.

राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना (EBC):

कोणासाठी: ज्या विद्यार्थ्यांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ८ लाख रुपयांपेक्षा कमी आहे आणि ज्यांनी सामान्य किंवा व्यावसायिक कोर्सेसमध्ये प्रवेश घेतला आहे.

फायदा: शिक्षण शुल्कामध्ये (Tuition Fee) ५०% किंवा त्याहून अधिक सवलत मिळते.

५. अल्पसंख्याक समुदाय (Minority Category)

मुस्लिम, ख्रिश्चन, शीख, बौद्ध, जैन आणि पारशी समुदायातील विद्यार्थ्यांसाठी अल्पसंख्याक विकास विभागामार्फत (Minority Development Department) योजना चालवली जाते.

राज्य शासनाची व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी अल्पसंख्याक शिष्यवृत्ती:

कोणासाठी: ज्यांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ८ लाख रुपयांपेक्षा कमी आहे आणि जे पदवी किंवा पदव्युत्तर स्तरावरील व्यावसायिक अभ्यासक्रम करत आहेत.

फायदा: ठराविक रक्कमेची थेट आर्थिक मदत खात्यात जमा होते.

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) शिष्यवृत्तीसाठी आवश्यक कागदपत्रांचे कडक नियम (२०२६)

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) चा अर्ज मंजूर किंवा नामंजूर होणे हे संपूर्णपणे तुम्ही अपलोड केलेल्या कागदपत्रांच्या अचूकतेवर अवलंबून असते. कागदपत्रे अपलोड करताना कोणती काळजी घ्यावी आणि त्यांचे नियम काय आहेत, ते समजून घेऊया.

१. उत्पन्न प्रमाणपत्र (Income Certificate) चे नियम

उत्पन्नाचा दाखला हा या पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) चा सर्वात महत्त्वाचा आधार आहे. यासाठी खालील गोष्टी अनिवार्य आहेत.

अधिकृतता: हा दाखला केवळ तहसीलदार किंवा प्रांताधिकारी (SVD) यांनी प्रमाणित केलेलाच ग्राह्य धरला जातो. नगरसेवक, सरपंच किंवा बँक मॅनेजर यांनी दिलेले पत्र चालत नाही.

आर्थिक वर्ष (Financial Year): २०२६ मधील अर्जासाठी तुमच्याकडे मागील आर्थिक वर्षाचा (अर्थात २०२४-२०२५ किंवा २०२५-२०२६ चा, योजनेच्या गरजेनुसार) दाखला असणे आवश्यक आहे.

डिजिटल स्वाक्षरी: दाखला डिजिटल स्वाक्षरी असलेला (Barcoded) असावा.

पालकांच्या नावावर: उत्पन्न प्रमाणपत्र हे कुटुंबाच्या मुख्य कमावत्या व्यक्तीच्या (वडिलांच्या) नावावर असावे, विद्यार्थ्याच्या नावावर नाही. (वडील हयात नसतील, तरच आईच्या किंवा पालकांच्या नावावर चालेल).

२. जात प्रमाणपत्र (Caste Certificate) आणि वैधतेचे नियम

आरक्षणाचा किंवा प्रवर्गाचा लाभ घेण्यासाठी हे प्रमाणपत्र आवश्यक आहे:

महाराष्ट्र शासनाचे प्रमाणपत्र: सक्षम प्राधिकरणाने (उदा. उपविभागीय अधिकारी किंवा उपजिल्हाधिकारी) दिलेले डिजिटल जात प्रमाणपत्र असावे.

जात वैधता प्रमाणपत्र (Caste Validity): जर तुम्ही इंजिनिअरिंग, मेडिकल किंवा इतर व्यावसायिक (Professional) कोर्सेस करत असाल, तर काही योजनांसाठी जात वैधता प्रमाणपत्र अपलोड करणे अनिवार्य असते.

नॉन-क्रीमी लेअर (Non-Creamy Layer Certificate): OBC, VJNT आणि SBC प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जर तुमचे उत्पन्न मर्यादा ओलांडत नसेल, तर सध्याच्या आर्थिक वर्षात वैध असणारे नॉन-क्रीमी लेअर प्रमाणपत्र जोडणे गरजेचे असते. SC आणि ST प्रवर्गाला याची गरज नसते.

३. बँक खाते जोडणी (Aadhaar Seeding / Bank Account Rule)

हा नियम सर्वात जास्त विद्यार्थ्यांचे फॉर्म अडकवतो.

स्वतःचे खाते: बँक खाते विद्यार्थ्याच्या स्वतःच्या नावावर असावे (Joint Account शक्यतो टाळावे).

आधार जोडणी (Aadhaar Seeding): तुमचे बँक खाते तुमच्या आधार क्रमांकाशी थेट जोडलेले (Aadhaar Seeded) असणे बंधनकारक आहे. DBT (Direct Benefit Transfer) द्वारे मिळणारे पैसे थेट आधारशी लिंक असलेल्या खात्यातच जमा होतात. तुमच्या बँकेत जाऊन ‘NPCI Mapping’ किंवा ‘Aadhaar Seeding’ फॉर्म भरून हे करून घ्या.

४. शैक्षणिक कागदपत्रे (Educational Documents)

मागील वर्षाची गुणपत्रिका (Marksheet): तुम्ही मागील वर्षी उत्तीर्ण झाल्याचा स्पष्ट पुरावा (उदा. १० वी, ११ वी किंवा कॉलेजचे शेवटचे सेमिस्टर). जर गॅप असेल, तर गॅप सर्टिफिकेट (Gap Certificate) (कोर्टाचे प्रतिज्ञापत्र) जोडणे आवश्यक आहे.

बोनाफाइड आणि फी पावती: सध्याच्या चालू वर्षात तुम्ही प्रवेश घेतला आहे याची फी पावती (Fee Receipt) आणि कॉलेजकडून मिळालेले बोनाफाइड प्रमाणपत्र (Bonafide Certificate) स्पष्ट भाषेत वाचता येईल असे स्कॅन करून अपलोड करावे.

५. डोमिसाईल प्रमाणपत्र (Domicile Certificate)

विद्यार्थी हा महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा यासाठी डोमिसाईल (रहिवासी) प्रमाणपत्र किंवा पालकांचे रहिवासी प्रमाणपत्र आवश्यक असते.

अर्ज करताना येणाऱ्या तांत्रिक अडचणी आणि त्यांचे निवारण (२०२६)

१. आधार लिंकिंग आणि बँक खाते सीडिंग समस्या (Aadhaar-Bank Seeding Issue)

 अनेकदा अर्ज भरताना “Aadhaar is not seeded with Bank Account” किंवा “DBT status active नाही” असा एरर येतो.

तुमचे बँक खाते केवळ आधार कार्डाला ‘लिंक’ असून चालत नाही, तर ते NPCI (National Payments Corporation of India) मॅपरशी जोडलेले (Seed) असावे लागते.

हे तपासण्यासाठी महाडीबीटी पोर्टलवर ‘Check Aadhaar Seeding Status’ वर क्लिक करा.

जर स्टेटस ‘No’ असेल, तर तुमच्या बँकेत जाऊन ‘Aadhaar Seeding / NPCI Mapping Form’ भरून द्या. साधारणपणे ४८ ते ७२ तासांत हे अपडेट होते.

२. चुकीचा मोबाईल नंबर किंवा ओटीपी (OTP) न येणे

 नोंदणी करताना किंवा आधार प्रमाणीकरण करताना मोबाईलवर OTP येत नाही.

तुमचा सध्याचा चालू मोबाईल नंबर तुमच्या आधार कार्डाशी जोडलेला असणे आवश्यक आहे. जर जुना नंबर बंद झाला असेल, तर जवळच्या आधार केंद्रावर जाऊन त्वरित नवीन नंबर लिंक करून घ्या.

काही वेळा महाडीबीटीच्या सर्व्हरवर लोड असल्यामुळे रात्री किंवा पहाटेच्या वेळी अर्ज केल्यास OTP त्वरित येतो.

३. कागदपत्रे अपलोड करताना ‘Invalid File Format’ किंवा साईझचा एरर

उत्पन्न दाखला किंवा गुणपत्रिका अपलोड करताना सिस्टीम फाईल स्वीकारत नाही.

महाडीबीटीवर अपलोड करायच्या फाईल्सचा फॉरमॅट हा प्रामुख्याने PDF किंवा JPEG असावा.

फाईलची साईझ ४० KB ते २५० KB च्या दरम्यान असावी. फाईलची साईझ कमी करण्यासाठी ऑनलाईन ‘Image Compressor’ किंवा ‘PDF Compressor’ चा वापर करा.

फाईलचे नाव साधे ठेवा (उदा. income_cert.pdf), त्यात कोणतेही विशेष चिन्ह (उदा. @, #, &, _, /) वापरू नका.

४. अर्ज सबमिट केल्यानंतर ‘Send Back to Applicant’ किंवा ‘Redeemed’ स्टेटस दिसणे

अर्ज केल्यानंतर कॉलेजकडून फॉर्म परत पाठवला जातो (Reverted/Rejected).

तुमच्या लॉगइनमधील ‘My Applied Schemes’ मध्ये जाऊन शेजारी दिलेल्या ‘History’ वर क्लिक करा. तिथे कॉलेजच्या क्लार्कने फॉर्म परत पाठवण्याचे नेमके कारण (Remark) लिहिलेले असते. चुकीचे उत्पन्न प्रमाणपत्र, अस्पष्ट स्वाक्षरी किंवा चुकीची फी पावती यामुळे फॉर्म परत येतो.

तो बदल करून अर्ज ‘Re-apply’ (पुन्हा सबमिट) करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, अन्यथा शिष्यवृत्ती मिळणार नाही.

५. पासवर्ड विसरणे किंवा युझरनेम लॉक होणे

लॉगिन करताना पासवर्ड विसरल्यामुळे अकाऊंट लॉक होते.

‘Forgot Password’ किंवा ‘Forgot Username’ या पर्यायावर क्लिक करा.

तुमचा आधार क्रमांक आणि नोंदणीकृत मोबाईल नंबर टाकून तुम्ही तुमचा पासवर्ड आणि युझरनेम पुन्हा मिळवू शकता.

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) फॉर्म भरताना शक्यतो मोबाईलऐवजी कॉम्प्युटर किंवा लॅपटॉपचा वापर करा, कारण मोबाईल व्ह्यूमध्ये अनेकदा ‘Drop-down’ पर्याय व्यवस्थित काम करत नाहीत.

आपण पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) शिष्यवृत्तीचे चारही महत्त्वाचे मुद्दे सविस्तर पाहिले आहेत:

स्टेप-बाय-स्टेप अर्ज पद्धत

प्रवर्गानुसार योजना

कागदपत्रांचे कडक नियम

तांत्रिक अडचणी व निवारण

महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज करण्याची सविस्तर पद्धत (२०२६)

महाराष्ट्रातील शासकीय शिष्यवृत्तीचा लाभ मिळवण्यासाठी MahaDBT पोर्टलवर अचूक अर्ज भरणे अत्यंत आवश्यक आहे. ही प्रक्रिया एकूण ५ महत्त्वाच्या टप्प्यांमध्ये विभागली गेली आहे:

१: नवीन अर्जदार नोंदणी (New Applicant Registration)

तुम्ही जर पहिल्यांदाच या पोर्टलचा वापर करत असाल, तर तुम्हाला नवीन खाते तयार करावे लागेल:

MahaDBT च्या अधिकृत वेबसाईटवर जा: तुमच्या ब्राउझरमध्ये mahadbt.maharashtra.gov.in उघडा.

नोंदणी पर्याय निवडा: उजव्या बाजूला असलेल्या ‘New Applicant Registration’ या बटणावर क्लिक करा.

माहिती भरा: तुमचे पूर्ण नाव, एक युनिक युझरनेम (Username), पासवर्ड आणि तुमचा ई-मेल आयडी टाका.

मोबाईल पडताळणी: तुमचा चालू मोबाईल नंबर टाकून ‘Get OTP’ वर क्लिक करा. मोबाईलवर आलेला OTP टाकून नोंदणी पूर्ण करा.

२: लॉगइन आणि आधार प्रमाणीकरण (Aadhaar Authentication)

नोंदणी झाल्यानंतर तुम्हाला तुमचे ओळखपत्र प्रमाणित करावे लागते:

तुमच्या नवीन युझरनेम आणि पासवर्डचा वापर करून लॉगइन (Login) करा.

लॉगइन केल्यावर स्क्रीनवर ‘Aadhaar Authentication’ चा पर्याय दिसेल.

तिथे तुमचा आधार तपशील नोंदवून ‘OTP’ चा पर्याय निवडा.

तुमच्या आधार कार्डशी लिंक असलेल्या मोबाईल नंबरवर एक OTP येईल. तो टाकून तुमचे प्रमाणीकरण यशस्वीरीत्या पूर्ण करा.

तुमचे बँक खाते देखील आधार कार्डशी लिंक (Aadhaar Seeded) असणे अनिवार्य आहे, जेणेकरून शिष्यवृत्तीची रक्कम थेट तुमच्या खात्यात जमा होईल.

३: प्रोफाईल तयार करणे (Profile Creation – १००% पूर्ण करणे)

लॉगइन केल्यानंतर डाव्या बाजूला ‘My Profile’ चा पर्याय दिसेल. शिष्यवृत्ती अर्ज भरण्यापूर्वी ही प्रोफाईल १००% पूर्ण असणे गरजेचे आहे. यामध्ये खालील ६ विभाग असतात.

१. वैयक्तिक माहिती (Personal Information): तुमचे नाव, जन्मतारीख, ई-मेल, कुटुंबियांची माहिती आणि अपंगत्व (असल्यास) इत्यादी तपशील भरा.

२. पत्त्याची माहिती (Address Information): तुमचा सध्याचा पत्ता (Current Address) आणि कायमचा पत्ता (Permanent Address) अचूक नोंदवा.

३. पालकांची माहिती (Other Information/Parent’s Details): तुमच्या पालकांचा व्यवसाय आणि तहसीलदारांनी दिलेला चालू वर्षाचा उत्पन्नाचा दाखला येथे अपलोड करा.

४. मागील वर्षाचे शिक्षण (Current Course & Past Qualification): तुम्ही १० वी, १२ वी किंवा मागील वर्ष कोणत्या शाळेतून/कॉलेजमधून आणि किती गुणांनी उत्तीर्ण केलात, याचा तपशील भरा व गुणपत्रिका (Marksheet) अपलोड करा. (शिक्षणामध्ये गॅप असल्यास ‘Gap Certificate’ जोडावे लागेल).

५. चालू अभ्यासक्रम (Current Course): तुम्ही सध्या ज्या महाविद्यालयात शिकत आहात त्याचे नाव, विद्यापीठ/बोर्ड, तुमचा कोर्स (उदा. ११ वी, १२ वी, Engineering, B.Sc. इत्यादी), प्रवेशाचे वर्ष आणि चालू वर्षाची फी पावती (Fee Receipt) व बोनाफाइड सर्टिफिकेट अपलोड करा.

६. वसतिगृहाचा तपशील (Hostel Details): जर तुम्ही शासकीय किंवा कॉलेजच्या हॉस्टेलमध्ये राहत असाल, तर ‘Hosteller’ निवडून त्याचा पुरावा अपलोड करा. घरी राहत असल्यास ‘Day Scholar’ निवडा.

४: योग्य योजना निवडणे (All Schemes)

प्रोफाईल १००% पूर्ण झाल्यानंतरच तुम्हाला योजनेसाठी अर्ज करता येतो:

डाव्या बाजूच्या मेन्यूमधील ‘All Schemes’ या पर्यायावर क्लिक करा.

तुमच्या सामाजिक प्रवर्गाशी (Category) संबंधित असलेला विभाग (Department) निवडा. (उदा. सामाजिक न्याय विभाग, इतर बहुजन कल्याण विभाग, किंवा उच्च शिक्षण विभाग).

त्यानंतर तुमच्या प्रवर्गासाठी उपलब्ध असलेल्या योग्य ‘पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (post matric shishyavrutti ) ‘ योजनेची निवड करा.

५: अर्ज सादर करणे आणि ट्रॅक करणे (Apply & Track Application)

योजना निवडल्यानंतर ‘Apply’ बटणावर क्लिक करा.

तुम्ही भरलेली सर्व माहिती आणि कागदपत्रे स्क्रीनवर दिसतील. ती पुन्हा एकदा तपासून घ्या.

सर्व माहिती बरोबर असल्यास ‘Submit’ बटणावर क्लिक करून अर्ज फायनल करा.

अर्ज सादर झाल्यानंतर तुम्हाला एक Application ID (अर्ज क्रमांक) मिळेल, तो लिहून ठेवा.

तुमच्या अर्जाची सद्यस्थिती तपासण्यासाठी तुम्ही वेळोवेळी ‘My Applied Schemes’ या पर्यायावर जाऊन तुमचा अर्ज कॉलेज स्तरावर किंवा विभाग स्तरावर मंजूर झाला आहे की नाही, हे ट्रॅक करू शकता.

 लॉगइन आणि आधार प्रमाणीकरण (Aadhaar Authentication) पद्धत

नोंदणी (Registration) केल्यानंतर बँक खात्याशी आधार जोडणी यशस्वीरीत्या पूर्ण करण्यासाठी खालील स्टेप्स फॉलो करा:

१. पोर्टलवर लॉगइन करा

सर्वप्रथम MahaDBT च्या होमपेजवर जा.

तुमचा नोंदणीकृत युझरनेम (Username) आणि पासवर्ड (Password) टाका.

स्क्रीनवर दिसणारा कॅप्चा (Captcha) कोड टाकून ‘Login’ बटणावर क्लिक करा.

२. आधार क्रमांक नोंदवणे (Aadhaar Linkage)

लॉगइन केल्यावर पहिलीच स्क्रीन तुम्हाला आधार तपशील विचारते.

‘Do you have Aadhaar Number?’ या प्रश्नासमोर ‘Yes’ हा पर्याय निवडा.

त्यानंतर तुमचा वैयक्तिक आधार क्रमांक तिथे अचूक टाईप करा.

३. प्रमाणीकरणाचा प्रकार निवडणे (Authentication Type)

प्रमाणीकरण करण्यासाठी तुम्हाला दोन पर्याय मिळतात:

OTP (One Time Password): हा सर्वात सोपा आणि जलद मार्ग आहे. (यासाठी तुमचा मोबाईल नंबर आधारशी लिंक असणे गरजेचे आहे).

Biometric (बायोमॅट्रिक): जर मोबाईल नंबर लिंक नसेल, तर जवळच्या महा-ई-सेवा केंद्रात जाऊन फिंगरप्रिंटद्वारे हे प्रमाणीकरण करावे लागते.

OTP पर्याय निवडल्यास:

‘OTP’ वर क्लिक करा आणि ‘Get OTP’ बटण दाबा.

तुमच्या आधारशी लिंक असलेल्या मोबाईलवर ६ अंकी OTP येईल.

तो OTP रकान्यात टाकून ‘Verify OTP’ वर क्लिक करा.

पडताळणी यशस्वी झाल्यावर तुमची सर्व माहिती (नाव, जन्मतारीख, फोटो) आपोआप स्क्रीनवर दिसेल.

  हे पहा >>>