आर्थिक चणचण भासल्यास किंवा अचानक खर्च ओढवल्यास, स्वतःकडील सोने हा सर्वांत मोठा आधार ठरतो. सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) ही कमी कागदपत्रांमध्ये आणि झटपट मिळणारी एक अत्यंत लोकप्रिय कर्ज सुविधा आहे. २०२६ मधील नवीन नियमांनुसार, या योजनेचे स्वरूप अधिक सुटसुटीत आणि कर्जदारांसाठी फायदेशीर बनवण्यात आले आहे.
मुख्य विशेषता सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) ची जाणून घेऊया
कर्ज रक्कम (LTV Ratio): सोन्याच्या बाजारमूल्य आणि शुद्धतेनुसार (विशेषतः २२ कॅरेट किंवा त्याहून अधिक) सुधारित नियमांनुसार ७५% ते ८५% पर्यंत कर्ज दिले जाते.
२.५ लाख रुपयांपर्यंतच्या कर्जावर ८५% पर्यंतचे उच्च प्रमाण मिळते.
ब्याज दर (Interest Rates): बँक आणि वित्तीय संस्थांनुसार व्याजदरात बदल होतो, जो साधारणपणे ७% ते ९.५% वार्षिक (किंवा बाजारातील प्रचलित दरानुसार) सुरू असतो.
आयु मर्यादा: अर्जदाराचे वय किमान १८ वर्षे असणे आवश्यक आहे.
आवश्यक कागदपत्रे:
- ओळखपत्र (पॅन कार्ड,
- पत्त्याचा पुरावा
- पासपोर्ट साईझ फोटो
कर्जाचा वापर कसा करावा समजून घेऊया
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana)चे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे या पैशांच्या वापरावर कोणतेही बंधन नसते. प्रामुख्याने याचा वापर खालील कामांसाठी केला जातो:
कृषि कार्य: शेतीसाठी लागणारे बियाणे, खते, कीटकनाशके खरेदी करणे किंवा सिंचन सुविधा सुधारणे.
वैयक्तिक आवश्यकता: मुलांचे शिक्षण, विवाह सोहळे किंवा घराची दुरुस्ती.
आपातकालीन खर्चे: अचानक उद्भवणारे वैद्यकीय उपचार किंवा व्यावसायिक रोखता (Working Capital) वाढवण्यासाठी.
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana)२०२६ मधील महत्त्वाचे नवीन नियम जाणून घेऊया
पारदर्शक मूल्यमापन: सोन्याच्या शुद्धतेची तपासणी आधुनिक डिजिटल उपकरणांद्वारे पारदर्शक पद्धतीने केली जाते.
सुरक्षितता: तारण ठेवलेले सोने बँका किंवा एनबीएफसीच्या सुरक्षित लॉकरमध्ये ठेवले जाते.
द्रुत वितरण (Quick Disbursement): कागदपत्रांची पूर्तता झाल्यानंतर अवघ्या काही तासांत किंवा मिनिटांत खात्यात पैशांचे वितरण केले जाते.
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) चे फायदे जाणून घेऊया
कमी कागदपत्रे: इतर वैयक्तिक कर्जांसारखे यामध्ये इन्कम प्रूफ किंवा मोठा सिबिल स्कोर असण्याची सक्ती नसते. सोने हेच या कर्जासाठीचे हमीपत्र असते.
कमी व्याजदर: इतर असुरक्षित कर्जांच्या तुलनेत सोने तारण कर्जाचे व्याजदर बरेच कमी असतात.
लवचिक परतफेड : तुम्ही मुदतीपूर्वी सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) फेडल्यास अतिरिक्त दंड सहसा भरावा लागत नाही. काही बँका हप्त्यांचा (EMI) पर्याय देतात, तर काही मासिक व्याजावर कर्ज चालवण्याची सुविधा देतात.
कर्ज घेताना आवश्यक असणाऱ्या गोष्टी समजून घेऊया
सोन्याची शुद्धता: सोने किमान १८ कॅरेट किंवा त्याहून अधिक (विशेषतः २२ कॅरेट) शुद्धतेचे असावे लागते. सोन्यावरील दागिने (Ornament), सोन्याची नाणी (Gold Coins) बँका स्वीकारतात; मात्र हॉलमार्क सोन्याला प्राधान्य दिले जाते आणि त्याचे मूल्यमापन उत्तम मिळते.
कर्ज परतफेडीचे मार्ग:
मासिक व्याज आणि मुदतीनंतर मुद्दल: यामध्ये दरमहा फक्त व्याजाचा भरणा करायचा असतो आणि मुदत संपल्यावर मूळ सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) रक्कम भरायची असते.
नियमित : यामध्ये दरमहा मुद्दल आणि व्याज मिळून हप्ता भरावा लागतो.
महत्त्वाच्या टिप्स पाहूया .
सुरक्षितता: नेहमी अधिकृत राष्ट्रीयीकृत बँका , नामांकित खाजगी बँका किंवा विश्वासू एनबीएफसीकडूनच (उदा. मुथूट फायनान्स, मणप्पुरम इत्यादी) कर्ज घ्या.
पारदर्शकता: सोने बँक लॉकरमध्ये ठेवताना त्यावर योग्य पावती आणि सोन्याचे वजन, कॅरेट व दागिन्यांचे तपशील स्पष्ट लिहून घ्या.
वेळेवर परतफेड: कर्ज वेळेत न फेडल्यास बँकांना सोने लिलावात काढण्याचा अधिकार असतो, त्यामुळे परतफेडीच्या क्षमतेनुसारच कर्ज घ्या.
पात्रता आणि निकष जाणून घेऊया .
वय: अर्जदार भारतीय नागरिक असावा आणि त्याचे वय कमीत कमी १८ वर्षे असावे.
उत्पन्नाचा पुरावा: सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) हे ‘सुरक्षित कर्ज’ असल्याने यासाठी मोठ्या पगाराचा पुरावा किंवा आयटीआर (ITR) अनिवार्य नसतो. गृहिणी, व्यावसायिक, शेतकरी आणि नोकरदार व्यक्ती हे कर्ज सहज घेऊ शकतात.
सोन्याची मालकी: तारण ठेवली जाणारी सोन्याची दागिन्यांची किंवा नाण्यांची मालकी अर्जदाराची किंवा त्याच्या कुटुंबाची असावी.
कोणते सोने स्वीकारले जाते आणि कोणते नाही?
स्वीकारले जाणारे सोने: १८ कॅरेट ते २२ कॅरेट किंवा त्याहून अधिक शुद्धतेचे हॉलमार्क दागिने, सोन्याच्या पाटल्या, आणि बँकांद्वारे विक्री केलेली ९९.९% शुद्ध सोन्याची नाणी (सामान्यतज्जी ५० ग्रॅमपर्यंत).
स्वीकारले न जाणारे सोने: हिरे जडवलेले दागिने (हिऱ्यांचे मूल्य कर्ज देताना गृहीत धरले जात नाही, फक्त सोन्याचे वजन मोजले जाते), सोन्याची बिस्किट्स (काही बँकांच्या नियमांनुसार), किंवा पोकळ दागिने ज्यामध्ये खडे किंवा इतर धातू जास्त आहेत.
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) चे विविध प्रकार जाणून घेऊया.
ओव्हरड्राफ्ट : यामध्ये तुम्हाला एक निश्चित मर्यादा दिली जाते. तुम्ही जितके पैसे वापरता आणि जितक्या दिवसांसाठी वापरता, त्याच रकमेवर व्याज आकारले जाते.
बुलेट रीपेमेंट : यात संपूर्ण मुदतीदरम्यान (उदा. ३ महिने, ६ महिने किंवा १ वर्ष) दरमहा हप्ता भरण्याची गरज नसते. मुदत संपल्यावर मुद्दल आणि संपूर्ण व्याज एकाच वेळी भरले जाते.
नियमित मासिक हप्ता : इतर कर्जाप्रमाणे दरमहा ठराविक मुद्दल आणि व्याज भरण्याचा पर्याय.
कर्ज घेताना घ्यायची विशेष काळजी
प्रक्रिया शुल्क आणि छुपे : कर्ज घेण्यापूर्वी प्रोसेसिंग फी , मूल्यांकन शुल्क आणि कागदपत्र शुल्क किती आहे, याची खात्री करा.
लॉकरची सुरक्षा: तुमचे दागिने बँकेच्या किंवा फायनान्स कंपनीच्या सुरक्षित तिजोरीत सीलबंद करून ठेवले जातात आणि त्यावर विमा देखील असतो, याबद्दल खात्री करून घ्या.
लिलाव प्रक्रिया: वेळेत कर्ज किंवा व्याज न भरल्यास बँकांना कायदेशीररित्या सोने लिलावात काढण्याचा अधिकार असतो, त्यामुळे नेहमी वेळेत परतफेडीचे नियोजन ठेवा.
सोन्याचे मूल्यांकन आणि कर्ज मर्यादा जाणून घेऊया
मूल्यांकन कसे होते? बँक किंवा वित्तीय संस्थेचे अधिकृत सराफ तुमच्या सोन्याची शुद्धता आणि वजनाची तपासणी करतात. त्यानंतर सोसोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) न्याच्या सध्याच्या बाजारभावाचे सरासरी मूल्य काढून कर्ज ठरवले जाते.
कॅरेटनुसार मूल्य: सामान्यतः २२ कॅरेट सोन्याला सर्वाधिक आणि अचूक मूल्य मिळते. १८ कॅरेट सोन्यावरही कर्ज मिळते, परंतु त्याचे मूल्य थोडे कमी ठरवले जाते.
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) प्रक्रिया आणि कालावधी समजून घेऊया
कालावधी: सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) सामान्यतः ३ महिने ते ३ वर्षे किंवा बँकेच्या नियमांनुसार लवचिक कालावधीसाठी उपलब्ध असते.
झटपट मंजुरी : कागदपत्रांची पूर्तता आणि सोन्याची तपासणी झाल्यानंतर अवघ्या ३० मिनिटांपासून ते काही तासांत कर्जाची रक्कम थेट तुमच्या बँक खात्यात जमा होते.
सोन्याच्या सुरक्षिततेची हमी समजून घेऊया
बँक लॉकर/स्ट्रॉंग रूम: तुमचे दागिने अत्यंत सुरक्षित अशा बँक लॉकर किंवा स्ट्रॉंग रूममध्ये सीलबंद पेटीत ठेवले जातात.
विमा संरक्षण: सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) ठेवलेल्या सोन्यावर बँकेकडून विमा काढलेला असतो, ज्यामुळे चोरी किंवा अनपेक्षित दुर्घटना झाल्यास ग्राहकाचे नुकसान होत नाही.
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) ची परतफेड न झाल्यास काय होते?
लिलाव प्रक्रिया: जर तुम्ही मुदतीत किंवा दिलेल्या मुदतवाढीनंतरही कर्जाची मूळ रक्कम आणि व्याज फेडले नाही, तर बँकांना कायदेशीर नियमांनुसार ते सोने लिलावात विकून आपली थकबाकी वसूल करण्याचा अधिकार असतो. त्यामुळे नेहमी आपल्या आर्थिक परिस्थितीचा अंदाज घेऊनच कर्ज घ्यावे.
सोने तारण कर्जासाठी लागणारी कागदपत्रे पाहूया .
ओळखपत्र: पॅन कार्ड, मतदार ओळखपत्र , किंवा ड्रायव्हिंग लायसन्स.
पत्त्याचा पुरावा: वीज बिल, रेशन कार्ड किंवा पासपोर्ट.
पासपोर्ट साईझ फोटो: २ किंवा ३ अलीकडील फोटो.
अर्ज: बँकेचा सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) अर्ज (ज्यामध्ये दागिन्यांची माहिती भरावी लागते).
कर्ज घेताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी?
प्रोसेसिंग फी आणि चार्जेस: वेगवेगळ्या बँका प्रोसेसिंग फी, मूल्यांकन शुल्क आणि दस्तऐवजीकरण शुल्क वेगवेगळ्या आकारतात. सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) घेण्यापूर्वी हे शुल्क किती आहे याची स्पष्ट माहिती करून घ्या.
सोन्याची पावती : सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) बँकेत किंवा फायनान्स कंपनीत जमा केल्यानंतर तुम्हाला एक पावती दिली जाते. या पावतीवर तुमचे नाव, दागिन्यांचे वजन, कॅरेट आणि कर्जाची रक्कम स्पष्ट नमूद केली आहे का, हे आवर्जून तपासा. ही पावती काळजीपूर्वक जपून ठेवा, कारण सोने सोडवताना ती दाखवावी लागते.
परतफेडीचा पर्याय निवडा: जर तुमच्याकडे दरमहा हप्ता भरायला पैसे असतील तर पर्याय उत्तम आहे. पण जर व्यवसायासाठी किंवा शेतीसाठी अचानक पैसे हवे असतील आणि काही महिन्यांनी एकाच वेळी पैसे परत मिळणार असतील, तर बुलेट रीपेमेंट किंवा ओव्हरड्राफ्ट पर्याय निवडावा.
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) चा व्याजदर आणि तुलना पाहूया
बँक व्याजदर: सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका (उदा. SBI, Bank of Baroda) आणि काही खाजगी बँकांचे व्याजदर सामान्यतः ७% ते १०% वार्षिक या दरम्यान असतात.
एनबीएफसी (NBFC): काही नॉन-बँकिंग फायनान्स कंपन्या (जसे की मुथूट किंवा मणप्पुरम) जलद सेवा देतात, परंतु त्यांचे व्याजदर बँकांच्या तुलनेत थोडे जास्त (उदा. १२% ते २४% वार्षिक किंवा अधिक) असू शकतात. त्यामुळे नेहमी कमी व्याजदर देणाऱ्या पर्यायाला प्राधान्य द्यावे.
कर्ज घेताना विचारण्यात येणारे महत्त्वाचे प्रश्न पाहूया
प्रक्रिया शुल्क : कर्ज मंजुरीसाठी बँक किती टक्के किंवा रु. शुल्क आकारते? (काही बँका विशेष ऑफर्समध्ये हे शुल्क माफ करतात).
प्री-पेमेंट चार्जेस : जर तुम्ही मुदतीपूर्वी कर्जाची पूर्ण परतफेड केली, तर बँक कोणताही अतिरिक्त दंड आकारते का? (बहुतेक बँका सोने तारण कर्जावर प्री-पेमेंट दंड आकारत नाहीत).
मूल्यांकन शुल्क : सोन्याच्या शुद्धतेची आणि वजनाची तपासणी करणाऱ्या सराफाची फी कोण भरते? (काही बँका हे स्वतः सहन करतात तर काही ग्राहकाकडून वजा करतात).
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana)चा सीबीआय/सिबिल वर कसा परिणाम होतो?
सकारात्मक परिणाम:सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) वेळेवर आणि नियमित फेडल्यास तुमचा सिबिल स्कोर सुधारतो, ज्यामुळे भविष्यात इतर कर्जे (उदा. होम लोन किंवा कार लोन) मिळवणे सोपे जाते.
नकारात्मक परिणाम: जर सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) थकवले किंवा खूप उशिरा फेडले, तर त्याचा थेट परिणाम तुमच्या क्रेडिट स्कोअरवर होऊ शकतो.
बँक आणि एनबीएफसी मधील फरक जाणून घेऊया
बँका : एसबीआय, बँक ऑफ बडोदा किंवा एचडीएफसी सारख्या बँकांचे व्याजदर कमी असतात (साधारण ७% ते १०% वार्षिक). पण कागदपत्रांची पडताळणी किंवा मंजुरीसाठी थोडा जास्त वेळ लागू शकतो.
एनबीएफसी : मुथूट फायनान्स किंवा मणप्पुरम सारख्या कंपन्यांमध्ये कर्ज मिळण्याची प्रक्रिया अतिशय जलद (अवघ्या १५ ते ३० मिनिटांत) होते, परंतु त्यांचे व्याजदर बँकांच्या तुलनेत थोडे जास्त असू शकतात.
कर्ज घेताना विचारले जाणारे महत्त्वाचे प्रश्न
पार्ट-पेमेंट सुविधा: जर तुमच्याकडे कर्जाची मुदत संपण्याआधीच काही पैसे जमा झाले, तर तुम्ही मूळ रकमेतून काही भाग भरून व्याज कमी करू शकता का, हे बँकेला आधीच विचारून घ्या.
दंडात्मक व्याज : जर एखादा हप्ता किंवा व्याज भरण्यास उशीर झाला, तर बँक किती अतिरिक्त दंड आकारते याची माहिती ठेवा.
दागिन्यांची सुरक्षितता आणि पावती: सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) जमा केल्यानंतर बँकेकडून मिळणाऱ्या पावतीवर दागिन्यांचे अचूक वजन, शुद्धता (कॅरेट) आणि तुमच्यावरील कर्जाची रक्कम स्पष्टपणे नोंदवली आहे का, याची खात्री करा.
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) घेण्याचे मुख्य फायदे जाणून घेऊया
कोणत्याही विना-वापराच्या अटी नाहीत: हे सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) तुम्ही कशासाठीही वापरू शकता (उदा. व्यवसाय, वैद्यकीय आपत्कालीन प्रसंग, शिक्षण इ.).
कमीतकमी औपचारिकता: मोठ्या कागदपत्रांच्या त्रासाशिवाय केवळ ओळखीचा पुरावा आणि सोन्याच्या बदल्यात लगेच निधी उपलब्ध होतो.
कर्जाची परतफेड करण्याच्या पद्धती समजून घेऊया
पारंपरिक पद्धत (मासिक व्याज): यामध्ये दरमहा फक्त व्याजाचा भरणा करावा लागतो आणि मुदत संपल्यावर मूळ कर्ज रक्कम भरावी लागते.
ईएमआय पर्याय: यात दरमहा ठराविक मुद्दल आणि व्याज मिळून हप्ता भरावा लागतो.
बुलेट रीपेमेंट : यात संपूर्ण मुदतीदरम्यान दरमहा काहीही भरण्याची गरज नसते. थेट मुदत संपल्यावर किंवा त्याआधी एकाच वेळी संपूर्ण मुद्दल आणि व्याज भरले जाते (शेतकरी किंवा व्यावसायिकांसाठी हा पर्याय खूप सोयीचा असतो).
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) घेताना आवश्यक असणारी कागदपत्रे समजून घेऊया .
ओळखपत्र: पॅन कार्ड, किंवा ड्रायव्हिंग लायसन्स.
पत्त्याचा पुरावा: वीज बिल, रेशन कार्ड किंवा पासपोर्ट.
पासपोर्ट साईझ फोटो: २ किंवा ३ अलीकडील छायाचित्रे.
अर्ज: बँकेचा सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana).
महत्त्वाची खबरदारी जाणून घेऊया .
दागिन्यांचे वजन आणि कॅरेट: सोने बँकेत जमा करताना सोनाराकडून किंवा बँक अधिकाऱ्यासमोर त्याचे अचूक वजन आणि कॅरेट लिहून घ्या आणि पावतीवर सही घ्या.
छिद्र किंवा स्टोन : जर तुमच्या दागिन्यांमध्ये हिरे, खडे किंवा इतर जडणघडण असेल, तर त्याचे वजन वजा करून फक्त शुद्ध सोन्याच्या वजनावरच कर्ज दिले जाते, हे लक्षात ठेवा.
कर्जाची परतफेड आणि बंद करण्याची प्रक्रिया जाणून घेऊया .
कर्जमुक्त करणे: जेव्हा तुम्ही कर्जाची मूळ रक्कम आणि त्यावर झालेले संपूर्ण व्याज एकत्र किंवा हप्त्यांद्वारे फेडता, तेव्हा बँक तुमचे सोने तत्काळ सुवते करते.
दागिन्यांची तपासणी: सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) परत घेताना बँक अधिकारी तुमच्यासमक्ष सीलबंद पाकीट उघडतात. यावेळी तुम्ही तुमच्या दागिन्यांचे वजन आणि खात्री करून घेणे आवश्यक असते, जेणेकरून कोणत्याही प्रकारची तफावत आढळणार नाही.
सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) चे फायदे जाणून घेऊया .
कमी कागदपत्रे: आयटीआर किंवा सविस्तर पगाराचा पुरावा दाखवण्याची गरज नसते.
क्रेडिट स्कोरवर चांगला प्रभाव: जर तुम्ही वेळेवर हप्ते किंवा व्याज भरले, तर तुमचा सिबिल स्कोर मजबूत होतो.
कोणत्याही विना-वापराच्या अटी नाहीत: हे सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) वैयक्तिक, व्यावसायिक किंवा वैद्यकीय कारणासाठी सहज वापरता येते.
महत्त्वाची खबरदारी समजून घेऊया .
विश्वासू संस्थांची निवड: नेहमी अधिकृत राष्ट्रीयीकृत बँका, नामांकित खाजगी बँका किंवा रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) नियमांनुसार चालणाऱ्या एनबीएफसी (NBFC) संस्थांकडूनच कर्ज घ्या, जेणेकरून तुमच्या सोन्याची सुरक्षितता धोक्यात येणार नाही.
कर्ज खाते बंद करण्याची अंतिम प्रक्रिया समजून घेऊया .
कर्ज पूर्ण फेडणे: जेव्हा तुम्ही कर्जाची मूळ रक्कम आणि त्यावर झालेले संपूर्ण व्याज एकत्र किंवा हप्त्यांद्वारे फेडता, तेव्हा बँक किंवा वित्तीय संस्था तुमचे सोने तत्काळ सुवते करते .
दागिन्यांची खात्री करणे: सोने परत घेताना बँक अधिकारी तुमच्यासमक्ष सीलबंद पाकीट किंवा लॉकर उघडतात. यावेळी तुम्ही तुमच्या दागिन्यांचे वजन आणि कॅरेट यांची खात्री करून घेणे अत्यंत आवश्यक असते, जेणेकरून कोणत्याही प्रकारची तफावत किंवा शंका उरणार नाही.
महत्त्वाची खबरदारी आणि सुरक्षा पाहूया .
विश्वासू संस्थांची निवड: नेहमी अधिकृत राष्ट्रीयीकृत बँका, नामांकित खाजगी बँका किंवा रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) नियमांनुसार चालणाऱ्या एनबीएफसी (NBFC) संस्थांकडूनच कर्ज घ्या.
पक्क्या पावतीची खात्री: सोने जमा करताना बँकेकडून मिळणाऱ्या पावतीवर (Pledge Card) दागिन्यांचे अचूक वजन, शुद्धता (कॅरेट) आणि तुमच्यावरील कर्जाची रक्कम स्पष्टपणे नोंदवली आहे का, याची खात्री करा आणि ती पावती जपून ठेवा.
कर्जाची परतफेड करण्याचे विविध पर्याय जाणून घेऊया .
मासिक व्याज पद्धत : यामध्ये कर्जाच्या मुदतीदरम्यान दरमहा फक्त व्याजाची रक्कम भरावी लागते. मुदत संपल्यावर मूळ कर्ज रक्कम एकत्रित भरावी लागते. हा पर्याय अनेक दुकानदारांसाठी आणि व्यावसायिकांसाठी सोयीचा असतो.
नियमित हप्ता : यामध्ये दरमहा मुद्दल आणि व्याज दोन्ही मिळून एक ठराविक हप्ता भरावा लागतो.
बुलेट रीपेमेंट : यात दरमहा काहीही भरण्याची गरज नसते. कर्जाची मुदत संपल्यावर किंवा त्याआधी एकाच वेळी संपूर्ण मुद्दल आणि व्याज भरले जाते.
महत्त्वाची खबरदारी समजून घेऊया .
दागिन्यांचे वजन आणि कॅरेट: सोने बँकेत किंवा वित्तीय संस्थेत जमा करताना सोनारासमोर किंवा बँक अधिकाऱ्यासमोर त्याचे अचूक वजन आणि कॅरेट (शुद्धता) लिहून घ्या आणि पावतीवर सही घ्या.
छिद्र किंवा खडे : जर तुमच्या दागिन्यांमध्ये हिरे, खडे किंवा इतर जडणघडण असेल, तर त्याचे वजन वजा करून फक्त शुद्ध सोन्याच्या वजनावरच कर्ज दिले जाते, हे लक्षात ठेवा.
सोन्याचे मूल्यमापन आणि शुद्धता तपासणी पाहूया .
शुद्धता कशी तपासली जाते? बँकेत किंवा वित्तीय संस्थेत सोन्याच्या दागिन्यांची शुद्धता तपासण्यासाठी आधुनिक मशीन किंवा पारंपरिक एसिड चाचणीचा वापर केला जातो.
कॅरेटचे महत्त्व: सोन्याचे कर्ज देताना साधारणपणे १८ कॅरेट ते २२ कॅरेट किंवा त्याहून अधिक शुद्धता ग्राह्य धरली जाती. जर सोन्याची शुद्धता कमी असेल, तर त्यानुसार त्याचे बाजारमूल्य कमी ठरवले जाते आणि कर्ज मर्यादाही कमी होते.
कर्जाचे नूतनीकरण समजून घेऊया .
मुदतवाढ: जर कर्जाची मुदत संपत आली असेल आणि तुम्हाला एकाच वेळी पूर्ण पैसे भरणे शक्य नसेल, तर काही बँका आणि संस्था ग्राहकांना कर्ज नूतनीकरणाची सुविधा देतात.
यामध्ये तुम्हाला मुदत संपण्यापूर्वी केवळ जमा झालेले व्याज भरावे लागते आणि मूळ कर्ज पुढील कालावधीसाठी पुन्हा नव्याने वाढवून किंवा चालू ठेवता येते.
सोने तारण कर्जाचे फायदे आणि मर्यादा समजून घेऊया .
फायदे:
- कोणत्याही गुंतागुंतीच्या कागदपत्रांशिवाय (Income Proof विना) तातडीने पैसे मिळतात.
- इतर वैयक्तिक कर्जांच्या तुलनेत व्याजदर खूप कमी असतात.
मर्यादा:
- सोन्याचे बाजारमूल्य कमी-जास्त होत राहिल्याने कर्जाची मर्यादा बदलू शकते.
- कर्ज नियमित न फेडल्यास सोने जप्त होऊन लिलाव होण्याचा धोका असतो.
कर्जाचे नूतनीकरण आणि अंशतः परतफेड जाणून घेऊया .
कर्ज नूतनीकरण: कर्जाची मुदत संपत आली आणि पूर्ण पैसे भरणे शक्य नसेल, तर काही बँका कर्ज नूतनीकरणाचा पर्याय देतात. यामध्ये केवळ झालेला व्याजाचा भरणा करून कर्ज पुढे चालू ठेवता येते.
पार्ट-पेमेंट : जर तुमच्याकडे मुदतीपूर्वी काही पैसे जमा झाले, तर तुम्ही मूळ रकमेतून काही भाग भरून तुमचे पुढील व्याज कमी करू शकता. बहुतांश बँका यावर अतिरिक्त शुल्क आकारत नाहीत.
कर्ज मंजुरीसाठी लागणारा वेळ आणि बँकांची सुलभता पाहूया .
वेळ: सोने तारण कर्ज योजना (sone taran karj yojana) ही सर्वात जलद मिळणारी कर्ज प्रक्रिया आहे. बँकेच्या शाखेत गेल्यानंतर सर्व कागदपत्रे आणि सोन्याचे मूल्यांकन होऊन साधारण ३० मिनिटांपासून ते २ तासांच्या आत खात्यात पैसे जमा होतात.
कोणतीही मध्यस्थी नाही: हे थेट बँक किंवा एनबीएफसीकडून (NBFC) घेतले जात असल्याने यामध्ये कोणत्याही दलालाची गरज नसते.
महत्त्वाची खबरदारी जाणून घेऊया .
पावतीची काळजी : सोने जमा केल्यावर मिळणारी पावती अत्यंत सुरक्षित ठेवा. कर्ज पूर्ण झाल्यावर सोने परत घेताना ही पावती दाखवावी लागते.
विमा संरक्षण: बँक तुमच्या तारण ठेवलेल्या सोन्याचा विमा उतरवते, ज्यामुळे बँकेच्या लॉकरमध्ये चोरी किंवा आगीसारख्या दुर्दैवी घटनेत सोन्याचे नुकसान होत नाही.
कर्जाची परतफेड करण्याचे विविध पर्याय पाहूया .
मासिक व्याज पद्धत : यामध्ये कर्जाच्या मुदतीदरम्यान दरमहा फक्त व्याजाची रक्कम भरावी लागते. मुदत संपल्यावर मूळ कर्ज रक्कम (Principal Amount) एकत्रित भरावी लागते. हा पर्याय अनेक दुकानदारांसाठी आणि व्यावसायिकांसाठी सोयीचा असतो.
नियमित हप्ता : यामध्ये दरमहा मुद्दल आणि व्याज दोन्ही मिळून एक ठराविक हप्ता भरावा लागतो.
बुलेट रीपेमेंट : यात दरमहा काहीही भरण्याची गरज नसते. कर्जाची मुदत संपल्यावर किंवा त्याआधी एकाच वेळी संपूर्ण मुद्दल आणि व्याज भरले जाते.
महत्त्वाची खबरदारी समजून घेऊया .
दागिन्यांचे वजन आणि कॅरेट: सोने बँकेत किंवा वित्तीय संस्थेत जमा करताना सोनारासमोर किंवा बँक अधिकाऱ्यासमोर त्याचे अचूक वजन आणि कॅरेट (शुद्धता) लिहून घ्या आणि पावतीवर सही घ्या.
छिद्र किंवा खडे : जर तुमच्या दागिन्यांमध्ये हिरे, खडे किंवा इतर जडणघडण असेल, तर त्याचे वजन वजा करून फक्त शुद्ध सोन्याच्या वजनावरच कर्ज दिले जाते, हे लक्षात ठेवा.
कृषी सोने तारण कर्ज जाणून घेऊया .
शेतकऱ्यांसाठी बँका विशेष ‘कृषी सुवर्ण कर्ज योजना’ राबवतात. या अंतर्गत मिळणारे फायदे सामान्य सुवर्ण कर्जापेक्षा वेगळे असतात:
कमी व्याजदर: शेतीशी संबंधित कामांसाठी (उदा. बियाणे, खते, ट्रॅक्टर दुरुस्ती) घेतलेल्या सोने तारण कर्जावर व्याजदर अतिशय कमी असतो (७% वार्षिक व्याजदरापासून सुरुवात).
व्याज सवलत : जर शेतकऱ्याने ३ लाख रुपयांपर्यंतचे कर्ज वेळेवर (सामान्यतः १ वर्षाच्या आत) परत केले, तर भारत सरकारकडून व्याजदरात अतिरिक्त ३% सवलत दिली जाते. म्हणजेच प्रभावी व्याजदर फक्त ४% वार्षिक पडू शकतो.
आवश्यक कागदपत्रे: यासाठी इतर कागदपत्रांसोबतच शेतीचा पुरावा (७/१२ चा उतारा किंवा ८-अ) जोडणे आवश्यक असते.
आरबीआयचे नियम समजून घेऊया .
पारदर्शकता: भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या नियमानुसार, बँकांना आणि वित्तीय संस्थांना लपवलेले कोणतेही चार्जेस घेता येत नाहीत. सर्व शुल्क ग्राहकाला आधीच सांगणे बंधनकारक आहे.
तक्रार निवारण: जर बँकेने सोन्याचे मूल्यांकन चुकीचे केले किंवा फसवणूक केली, तर तुम्ही आरबीआयच्या ‘बँकिंग लोकपाल’ कडे ऑनलाइन तक्रार करू शकता.