पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) भारतातील प्रत्येक नागरिकाला स्वतःचे हक्काचे घर असावे, हे केंद्र आणि राज्य शासनाचे एक मुख्य उद्दिष्ट आहे. ग्रामीण भागामध्ये आजही अशी लाखो कुटुंबे आहेत, ज्यांच्याकडे राहण्यासाठी हक्काचे घर तर नाहीच, परंतु घर बांधण्यासाठी स्वतःची हक्काची जमीन (जागा) देखील उपलब्ध नाही. अशा अत्यंत गरीब आणि भूमिहीन कुटुंबांना मुख्य प्रवाहा आणण्यासाठी आणि त्यांना हक्काचा निवारा मिळवून देण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि महत्त्वाकांक्षी योजना सुरू केली आहे, जिचे नाव आहे. ‘पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना’.
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) काय आहे?
ग्रामीण भागामध्ये केंद्र सरकारच्या ‘प्रधानमंत्री आवास योजना (ग्रामीण)’ आणि राज्य सरकारच्या ‘रमाई आवास योजना’, ‘शबरी आवास योजना’, ‘पारधी आवास योजना’ यांसारख्या विविध घरकुल योजना राबविल्या जातात. या योजनांतर्गत पात्र लाभार्थ्यांना घर बांधण्यासाठी शासनाकडून आर्थिक मदत दिली जाते. परंतु, अनेकदा असे दिसून आले आहे की, ग्रामीण भागातील अत्यंत गरीब कुटुंबांकडे घर बांधण्यासाठी स्वतःची जागाच उपलब्ध नसते. जागा नसल्यामुळे ते घरकुल योजनेचा लाभ घेऊ शकत नाहीत आणि पर्यायाने योजनेच्या लाभापासून वंचित राहतात.
हीच गंभीर समस्या लक्षात घेऊन महाराष्ट्र शासनाच्या ग्रामविकास विभागाने पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) सुरू केली. या योजनेचा मुख्य उद्देश ग्रामीण भागातील अशा भूमिहीन लाभार्थ्यांना घर बांधण्यासाठी स्वतःची खाजगी जागा खरेदी करता यावी, म्हणून आर्थिक सहाय्य करणे हा आहे.
योजनेचे स्वरूप आणि आर्थिक मदत:
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेंतर्गत पात्र भूमिहीन लाभार्थ्याला ग्रामीण भागात ५०० चौरस फूट (500 Sq. Ft.) पर्यंतची जागा खरेदी करण्यासाठी १,००,००० रुपये (अक्षरी: एक लाख रुपये) पर्यंतचे थेट अर्थसहाय्य दिले जाते. ही रक्कम लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात थेट जमा केली जाते किंवा जागा खरेदीच्या प्रक्रियेदरम्यान थेट दिली जाते.
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेचे मुख्य नियम आणि पात्रता निकष जाणून घेऊया .
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शासनाने काही विशिष्ट नियम आणि अटी लागू केल्या आहेत, जेणेकरून या योजनेचा लाभ खऱ्या आणि गरजू लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचू शकेल. हे नियम खालीलप्रमाणे आहेत.
अ. भौगोलिक पात्रता:
अर्जदार लाभार्थी हा प्रामुख्याने महाराष्ट्र राज्यातील ग्रामीण भागातील रहिवासी असणे अनिवार्य आहे. शहरी भागातील नागरिकांसाठी ही पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) लागू नाही.
ब. घरकुल योजनेची पात्रता:
सर्वात महत्त्वाचा नियम म्हणजे, लाभार्थी हा शासनाच्या इतर कोणत्याही अधिकृत घरकुल योजनेसाठी (उदा. प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण, रमाई आवास योजना, शबरी आवास योजना, मोदी आवास योजना इत्यादी) पात्र ठरलेला असावा.
त्याच्याकडे घरकुल मंजूर झाल्याचे किंवा पात्र यादीत नाव असल्याचे प्रमाणपत्र किंवा पुरावा असणे आवश्यक आहे.
क. भूमिहीन असणे अनिवार्य:
अर्जदाराकडे स्वतःच्या किंवा कुटुंबाच्या नावावर कुठेही राहती जागा किंवा घर बांधण्यायोग्य जमीन नसावी. तो पूर्णपणे भूमिहीन असणे आवश्यक आहे.
ड. जागेचा आकार :
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेंतर्गत खरेदी करावयाच्या जागेचा आकार ५०० चौरस फूट पर्यंत असणे बंधनकारक आहे. ५०० चौरस फुटांपेक्षा जास्त जागेसाठी शासन आर्थिक जबाबदारी घेत नाही, परंतु नियमांनुसार कमाल मर्यादा ५०० चौ. फुटांपर्यंतच्या जागेलाच अर्थसहाय्य लागू होते.
इ. मदत मिळण्याचे आर्थिक सूत्र :
शासन लाभार्थ्याला १,००,००० रुपयांपर्यंत मदत देते, परंतु ही रक्कम ठरवण्याचे एक विशिष्ट सूत्र आहे.
खरेदी करावयाच्या जागेचे शासकीय मूल्यांकन .
जागेची प्रत्यक्ष खरेदी किंमत (विक्रेता आणि खरेदीदार यांच्यात ठरलेली किंमत).
वरील दोन्ही रकमांपैकी जी रक्कम कमी असेल, ती रक्कम (जास्तीत जास्त ₹१,००,००० च्या मर्यादेत) शासन थेट मंजूर करते. उदाहरणार्थ: जर जागेची प्रत्यक्ष किंमत ८०,००० रुपये असेल आणि सरकारी मूल्यांकन ९०,००० रुपये असेल, तर शासनाकडून ८०,००० रुपये दिले जातील. जर किंमत १,२०,००० रुपये असेल, तर शासन कमाल मर्यादा म्हणजेच १,००,००० रुपये देईल, आणि उर्वरित २०,००० रुपये लाभार्थ्याला स्वतः खर्च करावे लागतील.
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेचा मुख्य उद्देश आणि सामाजिक महत्त्व जाणून घेऊया .
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेच्या पाठीमागे शासनाचा अत्यंत व्यापक आणि कल्याणकारी दृष्टिकोन आहे:
स्वतःच्या घराचे स्वप्न पूर्ण करणे: ग्रामीण भागातील गोरगरीब, दलित, आदिवासी आणि आर्थिकदृष्ट्या मागासवर्गीय कुटुंबांचे स्वतःचे हक्काचे घर असावे, हे स्वप्न पूर्ण करणे हा पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेचा मुख्य गाभा आहे.
भूमिहीनतेचे उच्चाटन: राहण्यासाठी स्वतःची जमीन नसणे हा गरिबीचा एक मोठा निर्देशांक आहे. या योजनेमुळे गरीब कुटुंबांना जमिनीची मालकी मिळते, ज्यामुळे त्यांचे समाजात सामाजिक स्थान आणि सुरक्षितता वाढते.
अतिक्रमणांना आळा: जागा नसल्यामुळे अनेक गरीब कुटुंबे गायरान जमिनीवर किंवा रस्त्याच्या कडेला तात्पुरती झोपडी बांधून राहतात. या योजनेमुळे त्यांना स्वतःची कायदेशीर जागा मिळाल्याने अतिक्रमणाची समस्या कमी होण्यास मदत होते.
महिला सक्षमीकरण: पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेंतर्गत खरेदी केली जाणारी जागा शक्यतो कुटुंबातील महिला सदस्याच्या नावावर किंवा संयुक्त नावावर नोंदवण्याला प्राधान्य दिले जाते, ज्यामुळे महिलांचे आर्थिक व सामाजिक सक्षमीकरण होते.
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) साठी लागणारे आवश्यक कागदपत्रे जाणून घेऊया .
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्ज करताना खालील कागदपत्रे अत्यंत अचूक आणि अद्ययावत असणे आवश्यक आहे. कागदपत्रांमधील त्रुटींमुळे अर्ज बाद होऊ शकतो, त्यामुळे खालील यादी काळजीपूर्वक तपासा:
१. उत्पन्नाचा दाखला / गरिबीचा पुरावा: अर्जदार हा आर्थिकदृष्ट्या कमजोर असावा. यासाठी दारिद्र्य रेषेखालील (BPL) प्रमाणपत्र किंवा चालू आर्थिक वर्षाचे जॉब कार्ड (रोजगार हमी योजनेचे कार्ड) जोडणे आवश्यक आहे.
२. ओळखपत्र : अर्जदाराचे आधार कार्ड (स्वतः प्रमाणित केलेली म्हणजे Self-attested प्रत). आधार कार्डवरील नाव आणि इतर कागदपत्रांवरील नाव एकसारखे असावे.
३. बँक खाते तपशील : शासनाचे अर्थसहाय्य थेट बँक खात्यात जमा होत असल्यामुळे, राष्ट्रीयकृत बँकेच्या बँक पासबुकची स्पष्ट प्रत किंवा रद्द केलेला धनादेश जोडणे अनिवार्य आहे. बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे आवश्यक आहे.
४. प्रतिज्ञापत्र : अर्जदाराला कायदेशीर प्रतिज्ञापत्र सादर करावे लागते, ज्यामध्ये प्रामुख्याने नमूद असावे की “माझ्याकडे किंवा माझ्या कुटुंबाकडे स्वतःच्या मालकीची राहती जागा किंवा घर नाही आणि मी पूर्णपणे जागेअभावी घरकुलाच्या लाभापासून वंचित आहे.”
५. घरकुल पात्रतेचा पुरावा: प्रधानमंत्री आवास योजना किंवा रमाई आवास योजनेच्या प्रतीक्षा यादीत नाव असल्याचा ग्रामपंचायतीचा दाखला किंवा मंजुरी पत्र.
६. खरेदी करावयाच्या जागेचे कागदपत्र: ज्या जागेची खरेदी करायची आहे, त्या जागेचा चालू ७/१२ उतारा आणि ८-अ चा दाखला, तसेच जागेच्या मालकाचे संमतीपत्र.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया जाणून घेऊया .
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेचा लाभ घेण्यासाठी लाभार्थ्याला ऑफलाइन किंवा ग्रामपंचायत स्तरावर प्रक्रिया पूर्ण करावी लागते. याची टप्प्याटप्प्याने माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
ग्रामपंचायतीशी संपर्क: सर्वप्रथम आपल्या गावातील ग्रामसेवक किंवा ग्रामविकास अधिकारी यांच्याशी संपर्क साधावा आणि योजनेचा विहित नमुन्यातील अर्ज मिळवावा.
कागदपत्रांची जुळवाजुळव: वरील विभागात सांगितलेली सर्व आवश्यक कागदपत्रे एकत्र करून त्यावर स्वतःची स्वाक्षरी करावी.
जागेचा शोध व निवड: ५०० चौरस फुटांपर्यंतची योग्य जागा निवडून, त्या जागेच्या मालकासोबत खरेदीचा प्राथमिक करार किंवा संमतीपत्र तयार करावे. तसेच तलाठ्याकडून त्या जागेचे शासकीय मूल्यांकन प्रमाणपत्र मिळवावे.
अर्ज सादर करणे: भरलेला अर्ज आणि सर्व कागदपत्रे ग्रामसेवक यांच्याकडे जमा करावीत. ग्रामपंचायत स्तरावर या अर्जाची छाननी केली जाते आणि योग्य वाटल्यास हा प्रस्ताव मंजुरीसाठी पंचायत समितीचे गट विकास अधिकारी यांच्याकडे पाठवला जातो.
मंजुरी आणि निधी वितरण: गट विकास अधिकाऱ्यांच्या मंजुरीनंतर, जागा खरेदीच्या नोदणीकृत दस्तऐवजाच्या आधारे शासनाकडून मंजूर झालेली रक्कम थेट संबंधित प्रक्रियेद्वारे दिली जाते.
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) २०२६ ही ग्रामीण महाराष्ट्राचा चेहरामोहरा बदलणारी आणि गरिबांच्या आयुष्याला स्थिरता देणारी योजना आहे. जागा नसल्यामुळे ज्यांचे घराचे स्वप्न अपूर्ण राहिले होते, त्यांच्यासाठी ही योजना वरदान ठरत आहे. जर तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीचे कोणी या योजनेसाठी पात्र असतील, तर आजच जवळच्या ग्रामपंचायतीशी संपर्क साधून या योजनेचा लाभ घ्यावा आणि आपल्या हक्काच्या घराचे स्वप्न साकार करावे.
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेचा प्राधान्यक्रम जाणून घेऊया .
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेंतर्गत निधी मर्यादित असल्यामुळे किंवा अर्जदारांची संख्या जास्त असल्यास, खालील क्रमानुसार लाभार्थ्यांना प्रथम प्राधान्य दिले जाते:
पूरग्रस्त किंवा नैसर्गिक आपत्तीग्रस्त: ज्यांची घरे पूर, भूकंप किंवा इतर नैसर्गिक आपत्तीत वाहून गेली आहेत किंवा नष्ट झाली आहेत आणि त्यांच्याकडे दुसरी जागा नाही.
दंगली किंवा सामाजिक अत्याचाराला बळी पडलेली कुटुंबे: सामाजिक कारणांमुळे विस्थापित झालेली कुटुंबे.
विधवा किंवा घटस्फोटित महिला: महिला सक्षमीकरणाचा भाग म्हणून अशा महिलांना प्राधान्य दिले जाते.
दिव्यांग (अपंग) व्यक्ती: कुटुंबातील मुख्य कमावती व्यक्ती किंवा स्वतः लाभार्थी दिव्यांग असल्यास.
अत्यंत गरीब कुटुंब: दारिद्र्य रेषेखालील (BPL) यादीत सर्वात खाली असणारे कुटुंब.
जागेच्या खरेदीबाबत महत्त्वाचे नियम जाणून घेऊया .
जागा खरेदी करताना काही कायदेशीर बाबींची पूर्तता करणे आवश्यक आहे:
जागा रहिवासी क्षेत्रातील असावी: खरेदी केली जाणारी जागा ही ‘बिगरशेती’ किंवा गावठाण हद्दीतील राहण्यायोग्य असावी. ती शेतीची किंवा वनविभागाची जमीन नसावी.
हस्तांतरणावर बंदी : पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेंतर्गत खरेदी केलेली जागा लाभार्थ्याला पुढील १० ते १५ वर्षे कोणालाही विकता किंवा हस्तांतरित करता येत नाही. तशी नोंद खरेदीखतावर आणि ७/१२ उताऱ्यावर केली जाते.
मालकी हक्क: जागेची खरेदी कुटुंबातील महिला सदस्याच्या नावावर किंवा पती-पत्नीच्या संयुक्त नावावर करणे बंधनकारक आहे.
अर्ज नाकारण्याची प्रमुख कारणे समजून घेऊया .
अनेकदा तांत्रिक चुकांमुळे अर्ज बाद होतात. खालील गोष्टींची काळजी घेतल्यास अर्ज मंजूर होण्याची शक्यता वाढते:
चुकीची कागदपत्रे: उत्पन्नाचा दाखला किंवा आधार कार्ड अद्ययावत नसणे.
इतर योजनेचा लाभ घेतला असल्यास: जर लाभार्थ्याने यापूर्वी राज्य किंवा केंद्र शासनाच्या इतर कोणत्याही जागा खरेदी योजनेचा लाभ घेतला असेल, तर अर्ज नाकारला जातो.
जागेचा वाद: खरेदी केली जाणारी जागा जर वादग्रस्त असेल किंवा त्यावर आधीच कोणतेही कर्ज असेल.
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेच्या अंमलबजावणीमध्ये आणि नियमांमध्ये वेळोवेळी शासन निर्णयानुसार (GR) बदल होऊ शकतात. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी आपल्या ग्रामपंचायतीच्या ग्रामसेवकाकडून किंवा पंचायत समितीच्या गृहनिर्माण विभागाकडून चालू वर्षाच्या मार्गदर्शक सूचनांची खात्री करून घ्यावी.
जागा निवडीबाबत तांत्रिक निकष समजून घेऊया .
शासन केवळ ५०० चौरस फुटांपर्यंत जागा खरेदीसाठी पैसे देत असले, तरी ती जागा खालील निकषांवर खरी उतरणे गरजेचे आहे.
रस्त्याची उपलब्धता: खरेदी करावयाच्या जागेला किंवा प्लॉटला सार्वजनिक रस्त्याची जोडणी असावी, जेणेकरून भविष्यात तिथे पोहोचणे सोपे होईल.
निवासासाठी योग्य: ती जागा दलदलीची, नदीपात्रातील, डोंगराच्या कड्यावरील किंवा दरड कोसळण्याची शक्यता असलेल्या धोकादायक क्षेत्रात नसावी.
तांत्रिक मोजणी: जागेची मोजणी अधिकृत सरकारी भूमी अभिलेख विभागाकडून किंवा मान्यताप्राप्त यंत्रणेकडून झालेली असावी, जेणेकरून सीमेवरून वाद होणार नाहीत.
ग्रामपंचायत स्तर: ग्रामसेवक आणि सरपंच यांच्या स्वाक्षरीने लाभार्थ्याचा प्रस्ताव तयार होऊन पंचायत समितीकडे पाठवला जातो.
पंचायत समिती स्तर: विस्तार अधिकारी (गृहनिर्माण) या प्रस्तावाची प्रत्यक्ष पडताळणी करतात.
अंतिम मंजुरी: गट विकास अधिकारी हे निधी वितरणाचे आदेश जारी करतात.
निधी थेट हस्तांतरण आणि पारदर्शकता समजून घेऊया .
थेट लाभ हस्तांतरण : पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेंतर्गत मिळणारी रक्कम कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय थेट लाभार्थ्याच्या किंवा जागा मालकाच्या (खरेदी कराराच्या अटींनुसार) आधार संलग्न बँक खात्यात आरटीजीएस किंवा नेफ्ट द्वारे जमा केली जाते.
प्रतीक्षा यादी : ग्रामपंचायतीमध्ये उपलब्ध असलेल्या ‘ड’ यादीतील (भूमीहीन लाभार्थ्यांची यादी) ज्येष्ठतेनुसार हा लाभ दिला जातो.
अडचण किंवा तक्रार असल्यास कुठे संपर्क करावा?
जर तुम्हाला अर्ज करताना काही अडचण येत असेल, किंवा पात्र असूनही तुमचे नाव यादीत समाविष्ट केले जात नसेल, तर तुम्ही खालील ठिकाणी संपर्क किंवा तक्रार करू शकता:
प्रथम स्तर: आपल्या गावाचे ग्रामसेवक किंवा सरपंच.
द्वितीय स्तर: तालुका पातळीवरील पंचायत समितीचे गृहनिर्माण कक्ष किंवा गट विकास अधिकारी .
तृतीय स्तर: जिल्हा पातळीवरील जिल्हा ग्रामीण विकास यंत्रणा किंवा मुख्य कार्यकारी अधिकारी , जिल्हा परिषद.
जागा खरेदी करताना घ्यावयाची व्यावहारिक काळजी समजून घेऊया .
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेचा निधी मंजूर होण्यापूर्वी आणि जागा खरेदी करताना लाभार्थ्याने खालील गोष्टींची खात्री करून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.
टायटल क्लिअरन्स : तुम्ही जी जागा खरेदी करणार आहात, ती जागा विकणाऱ्या व्यक्तीच्याच मालकीची आहे की नाही, याची खात्री करा. सातबारा (7/12) उताऱ्यावर इतर कोणाचे कर्ज (बोजा) नसावा.
सरकारी मोजणी : खरेदी करण्यापूर्वी ती जागा शासकीय भूमी अभिलेख कार्यालयाकडून मोजून घेणे भविष्यातील वादांपासून वाचवते.
अकृषिक (Non-Agricultural – NA) जागा: जागा शक्यतो रहिवासी क्षेत्रातील असावी. जर ती शेतजमीन असेल, तर घर बांधण्यासाठी ती अकृषिक करून घेणे आवश्यक असते.
मुद्रांक शुल्क आणि नोंदणी शुल्कात सवलत समजून घेऊया .
महाराष्ट्र शासनाच्या नियमांनुसार, पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेंतर्गत खरेदी केल्या जाणाऱ्या जागेसाठी मुद्रांक शुल्क आणि नोंदणी शुल्कात विशेष सवलत दिली जाते.
महिलांच्या नावावर खरेदी: जर जागा कुटुंबातील महिलेच्या नावावर खरेदी केली जात असेल, तर मुद्रांक शुल्कात १% ते २% पर्यंत अतिरिक्त सवलत मिळू शकते.
योजना सवलत: घरकुल योजनेच्या लाभार्थ्यांसाठी नोंदणी शुल्क अत्यंत नाममात्र (किंवा पूर्णपणे माफ) ठेवण्याची तरतूद शासनाने केली आहे. यासाठी ग्रामसेवकाकडून “घरकुल लाभार्थी” असल्याचे प्रमाणपत्र खरेदी नोंदणी कार्यालयात सादर करावे लागते.
जागा मालकाचे संमतीपत्र समजून घेऊया .
तुम्ही ज्या व्यक्तीकडून जागा खरेदी करणार आहात, त्या जागा मालकाकडून एक संमतीपत्र लिहून घ्यावे लागते. यामुळे प्रशासनाला खरेदी-विक्रीची प्रक्रिया अधिकृत असल्याचे समजते:
संमतीपत्रातील मुख्य मुद्दे:
1) जागा मालकाचे नाव, पत्ता आणि सातबारा उतारा क्रमांक.
2) ती जागा लाभार्थ्याला ‘पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) ‘ अंतर्गत विकण्यास मालकाची संमती आहे, असा स्पष्ट उल्लेख.
3) जागेचे क्षेत्रफळ (५०० चौ. फुटांच्या आत) आणि ठरलेली एकूण किंमत.
4) जागा मालकाची स्वाक्षरी आणि साक्षीदारांच्या स्वाक्षऱ्या.
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी काही सुवर्ण नियम समजून घेऊया .
बँक खात्याची तपासणी : तुमचे बँक खाते सुरू असल्याचे आणि त्याला आधार कार्ड लिंक असल्याचे सुनिश्चित करा. अनेकदा बँक खाते निष्क्रिय असल्यामुळे शासनाचा निधी परत जातो.
सरकारी मूल्यमापन दर : जागा खरेदी करण्यापूर्वी स्थानिक तलाठ्याकडून त्या जागेचा सरकारी दर काय आहे, याची माहिती नक्की घ्या. त्यानुसारच बजेट ठरवा.
नकाशा व हद्द निश्चिती: खरेदी करावयाच्या जागेचा कच्चा नकाशा अर्जासोबत जोडणे फायदेशीर ठरते, ज्यामध्ये जागेच्या चारही बाजूला कोणाची मालकी आहे हे स्पष्ट दिसते.
ऑनलाईन स्टेटस कसे तपासावे?
जरी पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेचा अर्ज ऑफलाइन पद्धतीने ग्रामपंचायतीत जमा केला जात असला, तरी त्याची नोंदणी आणि प्रगती ही महा-आवास अभियान किंवा PMAY-G च्या ऑनलाईन पोर्टलवर केली जाते.
अ‍ॅपद्वारे ट्रॅकिंग: केंद्र व राज्य शासनाच्या ‘AwaasApp’ द्वारे लाभार्थी आपल्या घराच्या आणि जागेच्या खरेदीच्या प्रक्रियेचा टप्पा मोबाईलवर तपासू शकतात.
अर्जाची नोंदणी: ग्रामसेवकाने तुमचा प्रस्ताव ऑनलाईन प्रणालीवर अपलोड केल्यानंतर तुम्हाला एक ‘Beneficiary ID’ मिळतो. या ID द्वारे तुम्ही ऑनलाइन प्रगतीचा अहवाल पाहू शकता.
अर्ज करण्याची लिंक : https://www.mahaawaas.org/pdugrm.html
शासकीय जमीन विनामूल्य मिळण्याचा पर्याय जाणून घेऊया .
जर ग्रामीण भागात स्वतःच्या मालकीची जागा खरेदी करण्यासाठी खाजगी विक्रेता मिळत नसेल, तर शासनाच्या नियमांनुसार खालील पर्याय उपलब्ध आहेत:
गायरान किंवा शासकीय जमिनीचे वाटप: जर गावामध्ये शासकीय जमीन किंवा गायरान जमीन उपलब्ध असेल, तर जिल्हाधिकारी यांच्या मंजुरीने घरकुलासाठी पात्र असलेल्या भूमिहीन लाभार्थ्याला विनामूल्य जागा दिली जाऊ शकते.
अतिक्रमण नियमित करणे: जर एखादा पात्र भूमिहीन लाभार्थी शासकीय किंवा गायरान जमिनीवर अनेक वर्षांपासून कच्चे घर (झोपडी) बांधून राहत असेल, तर शासनाच्या नियमांनुसार ते अतिक्रमण नियमित करून ती जागा त्याच लाभार्थ्याच्या नावावर घरकुलासाठी केली जाऊ शकते.
गैरव्यवहार रोखण्यासाठी ‘थेट विक्रेता बँक खात्यात’ जमा जाणून घेऊया .
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेंतर्गत आर्थिक गैरव्यवहार टाळण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने पेमेंट प्रक्रियेत अत्यंत पारदर्शकता आणली आहे.
महत्त्वाचा नियम: पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) मंजूर झालेले अर्थसहाय्य (₹१,००,००० पर्यंत) कधीही थेट लाभार्थ्याला रोख किंवा त्याच्या वैयक्तिक खात्यात दिले जात नाही.
जागा खरेदीचे दस्तऐवज पूर्ण झाल्यावर, ती रक्कम थेट जागा विकणाऱ्या व्यक्तीच्या बँक खात्यात आरटीजीएस द्वारे वर्ग केली जाते. यामुळे लाभार्थ्याकडून पैशांचा इतर कारणासाठी गैरवापर होण्याची शक्यता राहत नाही.
अर्जासोबत जोडायची अंतिम चेकलिस्ट जाणून घेऊया .
तुमचा प्रस्ताव पंचायत समितीकडून एकाच वेळी मंजूर व्हावा म्हणून अर्ज सादर करताना खालील सर्व कागदपत्रे एकत्र केली आहेत की नाही, याची खात्री करा:
1) विहित नमुन्यातील पूर्ण भरलेला अर्ज (ग्रामसेवकाची स्वाक्षरी असलेला).
2) दारिद्र्य रेषेखालील (BPL) प्रमाणपत्र किंवा मनरेगा जॉब कार्ड.
3) स्वतः प्रमाणित केलेले आधार कार्ड आणि बँक पासबुक.
4) विहित नमुन्यातील ₹१०० च्या स्टॅम्पवरील प्रतिज्ञापत्र (Affidavit).
5) खरेदी करावयाच्या जागेचा अद्ययावत ७/१२ आणि ८-अ उतारा.
6) जागा मालकाचे संमतीपत्र आणि त्याच्या जागेचे शासकीय मूल्यांकन प्रमाणपत्र.
7) जागेचा चौरस फूट दर्शवणारा नकाशा (नकाशावर ग्रामसेवकाची स्वाक्षरी आवश्यक).
शासकीय जमिनीवरील अतिक्रमणे नियमित करून मिळणारा लाभ जाणून घेऊया .
अनेक गरीब कुटुंबे वर्षांनुवर्षे शासकीय किंवा गायरान जमिनीवर कच्ची झोपडी बांधून राहत असतात. अशा कुटुंबांसाठी शासनाचा एक विशेष नियम आहे.
अतिक्रमण नियमितीकरण: जर एखादा पात्र भूमिहीन लाभार्थी १ जानेवारी २०११ पूर्वीपासून शासकीय किंवा गायरान जमिनीवर निवासी अतिक्रमण करून राहत असेल, तर त्याचे ते अतिक्रमण नियमानुसार नियमित केले जाते.
जागेची मालकी: तीच जागा पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेच्या निकषांनुसार त्या लाभार्थ्याच्या नावावर विनामूल्य वर्ग केली जाते, जेणेकरून त्याला तिथेच नवीन पक्के घर बांधता येईल.
सामूहिक जागा खरेदी चा विशेष पर्याय जाणून घेऊया .
ग्रामीण भागात काही वेळा एकाच गावामध्ये अनेक भूमिहीन लाभार्थी असतात, पण प्रत्येकाला स्वतंत्र ५०० चौरस फुटांची जागा विकणारा मालक मिळत नाही. अशा वेळी शासन सामूहिक खरेदीची परवानगी देते.
नियम: ५ किंवा १० पात्र लाभार्थी मिळून एकत्र येऊन एक मोठी जमीन (उदा. ५,००० चौ. फूट) खरेदी करू शकतात.
निधीचे एकत्रीकरण: अशा वेळी शासन प्रत्येक लाभार्थ्याचे ₹१,००,००० एकत्र करून थेट जमीन मालकाला सामूहिक खरेदीखताद्वारे पैसे अदा करते. नंतर या जागेचे अधिकृतपणे ५००-५०० चौ. फुटांचे हिस्से करून दिले जातात.
जागा हस्तांतरणाबाबत कडक नियम जाणून घेऊया .
पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) या योजनेचा उद्देश केवळ गरिबांना हक्काचा निवारा देणे हा असल्याने, या जागेचा कोणताही व्यापारी गैरवापर टाळण्यासाठी कडक कायदे आहेत.
खरेदीखतावरील नोंद: जागा खरेदी करताना दुय्यम निबंधक कार्यालयातून होणाऱ्या खरेदीखतावर आणि ७/१२ उताऱ्यावर “पं. दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अर्थसहाय्य योजना (pandit dindayal yojana) योजनेअंतर्गत खरेदी – विक्रीस १५ वर्षे बंदी” असा स्पष्ट लाल शेरा मारला जातो.
कारवाई: जर कोणत्याही लाभार्थ्याने ही जागा मुदतीपूर्वी बेकायदेशीरपणे विकण्याचा किंवा भाड्याने देण्याचा प्रयत्न केला, तर शासन दिलेला निधी परत वसूल करू शकते आणि संबंधित जागा स्वतःच्या ताब्यात घेऊ शकते.
वारसा हक्क आणि अपवादात्मक परिस्थिती जाणून घेऊया .
जागा खरेदी केल्यानंतर किंवा घरकुल बांधणीच्या काळात काही अनुचित घटना घडल्यास शासनाचे नियम खालीलप्रमाणे आहेत:
लाभार्थ्याचा मृत्यू झाल्यास: जर जागा खरेदीच्या प्रक्रियेदरम्यान किंवा खरेदी केल्यानंतर (परंतु १५ वर्षांच्या विक्री बंदीच्या कालावधीत) मूळ लाभार्थ्याचा मृत्यू झाला, तर ती जागा व घरकुल त्यांच्या कायदेशीर वारसांच्या (पती/पत्नी किंवा मुले) नावावर हस्तांतरित केले जाते. मात्र, वारसांनाही ती जागा पुढील मुदतीपर्यंत विकता येत नाही.
घटस्फोट किंवा कौटुंबिक वाद: जागा खरेदी करताना महिलांच्या नावाचा समावेश संयुक्तपणे किंवा स्वतंत्रपणे केल्यामुळे, वैवाहिक वाद निर्माण झाल्यास न्यायालयाच्या किंवा सक्षम प्राधिकरणाच्या निर्णयानुसार जागेची मालकी ठरवली जाते.
अकृषिक कराराची सुलभता जाणून घेऊया .
ग्रामीण भागात शेतजमीन खरेदी करून ती रहिवासी कामासाठी वापरण्यासाठी ‘अकृषिक परवाना’ घ्यावा लागतो, ज्यासाठी मोठा खर्च आणि वेळ लागतो. परंतु या योजनेच्या लाभार्थ्यांसाठी विशेष सवलत आहे.
सवलत काय आहे? जर खरेदी केलेली जागा अधिकृत गावठाण क्षेत्राला लागून असेल, तर घरकुल बांधणीसाठी मिळणाऱ्या जागेला ‘तातडीने अकृषिक समजण्यात यावे, असा शासन निर्णय आहे. यासाठी लाभार्थ्याला स्वतंत्रपणे NA परवान्यासाठी फी किंवा मंजुरी घेण्याची आवश्यकता नसते.