magel tyala shettale yojana महाराष्ट्र हे कृषीप्रधान राज्य आहे, परंतु येथील भौगोलिक परिस्थिती आणि हवामानातील बदल पाहता शेती व्यवसाय पूर्णपणे पावसाच्या लहरीपणावर अवलंबून राहिलेला आहे. राज्याचा मोठा भूभाग कोरडवाहू आणि दुष्काळग्रस्त क्षेत्राच्या अंतर्गत येतो. विदर्भ, मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये दरवर्षी पावसाची अनिश्चितता शेतकऱ्यांच्या चिंतेचे मुख्य कारण ठरते. कधी अतिवृष्टी तर कधी संपूर्ण कोरडा दुष्काळ, अशा दुहेरी संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्याला वाचवण्यासाठी आणि त्याच्या पिकांना हक्काचे पाणी देण्यासाठी जलसंधारणाच्या योजना अत्यंत महत्त्वाच्या ठरतात.
पावसाचे पडणारे पाणी जर शेतातच अडवले आणि ते जिरवले किंवा साठवले, तर ऐन पिकाच्या वाढीच्या काळात किंवा कडक उन्हाळ्यात त्याचा वापर संरक्षणात्मक सिंचनासाठी करता येतो. याच उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने ‘मागेल त्याला शेततळे योजना’ (magel tyala shettale yojana 2026) सुरू केली आहे. ही योजना केवळ एक सरकारी उपक्रम नसून राज्यातील लाखो शेतकऱ्यांसाठी एक जीवनवाहिनी ठरत आहे. जर तुम्हाला तुमच्या शेतात हक्काची पाण्याची बँक तयार करायची असेल, तर हा लेख तुमच्यासाठी अत्यंत मार्गदर्शक ठरणार आहे.
magel tyala shettale yojana योजना म्हणजे काय?
magel tyala shettale yojana ही महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत राबवली जाणारी एक अत्यंत यशस्वी आणि लोकप्रिय योजना आहे. पूर्वीच्या काळी सरकारी योजनांमध्ये पारदर्शकता नसल्यामुळे किंवा मर्यादित उद्दिष्टांमुळे सर्व शेतकऱ्यांना लाभ मिळत नव्हता. पूर्वी ‘लॉटरी’ किंवा ‘प्रथम येणाऱ्यास प्रथम प्राधान्य’ या पद्धतीमुळे अनेक गरजू शेतकरी योजनेपासून वंचित राहत असत. हीच अडचण ओळखून शासनाने धोरणात्मक बदल केला आणि “मागेल त्याला शेततळे” हे तत्त्व लागू केले. याचा अर्थ असा की, जो शेतकरी नियमांनुसार पात्र असेल आणि अर्ज करेल, त्या प्रत्येक शेतकऱ्याला शेततळे बांधण्यासाठी मंजुरी दिली जाईल.
magel tyala shettale yojana योजनेअंतर्गत, शेतकरी आपल्या स्वतःच्या जमिनीमध्ये निश्चित केलेल्या आकाराचा खड्डा (शेततळे) खणतात, ज्यामध्ये पावसाचे पाणी साठवले जाते. हे काम पूर्ण करण्यासाठी सरकारकडून थेट बँक खात्यात आर्थिक अनुदान जमा केले जाते. यामुळे शेतकऱ्यांना सावकाराकडून किंवा बँकेकडून कर्ज घेण्याची गरज पडत नाही.
magel tyala shettale योजनेची मुख्य उद्दिष्टे समजून घेऊया .
magel tyala shettale yojana योजनेची आखणी करताना केवळ खड्डा खणणे हा उद्देश नसून, ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देणे हा मुख्य हेतू आहे. या योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे आहेत.
संरक्षणात्मक सिंचन उपलब्ध करणे: खरीप आणि रब्बी हंगामात बऱ्याचदा पावसाच्या दोन नक्षत्रांमध्ये मोठा खंड पडतो. अशा वेळी पिके जळून जाण्याची भीती असते. शेततळ्यात साठवलेल्या पाण्यातून पिकांना जीवदान देता येते.
पाणी साठवणूक क्षमता वाढवणे: पावसाचे जे पाणी वाहून जाऊन वाया जाते, ते स्थानिक पातळीवरच अडवून साठवणे.
भूगर्भातील जलपातळी वाढवणे: शेततळ्यामुळे आजूबाजूच्या विहिरी आणि कूपनलिका (बोअरवेल) यांच्या पाण्याच्या पातळीत लक्षणीय वाढ होते.
शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करणे: पाण्याचा शाश्वत स्त्रोत निर्माण झाल्यामुळे शेतकरी नगदी पिके, फळबागा आणि भाजीपाला लागवड करून आपले आर्थिक उत्पन्न वाढवू शकतात.
दुष्काळाचा सामना करण्याची क्षमता निर्माण करणे: राज्यातील टंचाईग्रस्त आणि दुष्काळी भागातील गावांनो स्वावलंबी बनवणे.
magel tyala shettale yojana पात्रता निकष समजून घेऊया .
magel tyala shettale yojana योजनेचा लाभ थेट गरजू आणि पात्र शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचावा, यासाठी महाराष्ट्र शासनाने काही निकष आणि अटी निश्चित केल्या आहेत. अर्ज करण्यापूर्वी खालील पात्रता काळजीपूर्वक समजून घ्या.
1) जमीन धारणेची अट
अर्जदार शेतकऱ्याच्या नावावर किमान ०.६० हेक्टर (म्हणजेच सुमारे १.५ एकर) शेतजमीन असणे अनिवार्य आहे.
जर जमीन संयुक्त खात्यामध्ये असेल, तर इतर खातेदारांच्या संमतीने एकाच व्यक्तीला अर्ज करता येतो.
2) भौगोलिक आणि तांत्रिक पात्रता
ज्या जागेवर शेततळे घ्यायचे आहे, ती जागा तांत्रिकदृष्ट्या योग्य असावी. म्हणजेच, पावसाचे पाणी नैसर्गिकरी्या वाहून त्या जागेत जमा होण्याची शक्यता असावी.
पडिक जमीन किंवा डोंगराळ भागातील तीव्र उतारावर जेथे पाणी साठू शकत नाही, अशी जागा नाकारली जाऊ शकते.
3) इतर अटी आणि नियम
अर्जदार हा अनिवार्यपणे महाराष्ट्राचा रहिवासी आणि उपजीविकेसाठी शेतीवर अवलंबून असणारा असावा.
शेतकऱ्याने यापूर्वी कोणत्याही शासकीय योजनेतून (उदा. रोजगार हमी योजना, राष्ट्रीय कृषी विकास योजना इ.) शेततळ्याचा लाभ घेतलेला नसावा.
एका सातबारा (7/12) उताऱ्यावर केवळ एकदाच magel tyala shettale yojana योजनेचा लाभ घेता येईल.
magel tyala shettale yojana साठी लागणारे आवश्यक कागदपत्रे जाणून घेऊया .
Magel Tyala Shettale Online Application यशस्वीरित्या सबमिट करण्यासाठी आणि मंजुरी मिळवण्यासाठी खालील कागदपत्रे डिजिटल स्वरूपात जवळ ठेवणे आवश्यक आहे.
अद्ययावत ७/१२ (सातबारा) उतारा: जमिनीची मालकी सिद्ध करण्यासाठी ६ महिन्यांपेक्षा जुना नसलेला सातबारा उतारा. त्यावर डिजिटल स्वाक्षरी किंवा तलाठ्याची सही असणे आवश्यक आहे.
८-अ उतारा : अर्जदाराच्या नावावर एकूण किती जमीन आहे, हे दर्शवणारा दाखला.
आधार कार्ड: अर्जदाराची ओळख पटवण्यासाठी आणि आधार संलग्नीकरणासाठी आधार कार्डची दोन्ही बाजूंची स्पष्ट प्रत.
बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत / रद्द केलेला धनादेश : ज्यामध्ये बँक खाते क्रमांक, आयएफएससी कोड स्पष्ट दिसेल. अनुदान थेट याच खात्यात (DBT द्वारे) जमा होते.
जातीचा दाखला (आवश्यकतेनुसार): अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती प्रवर्गातील शेतकऱ्यांसाठी राखीव सवलतींचा लाभ घेण्यासाठी.
स्वयंघोषणापत्र / शपथपत्र : यापूर्वी कोणत्याही सरकारी योजनेतून शेततळ्याचा लाभ घेतला नसल्याबाबतचे आणि सर्व माहिती खरी असल्याचे निश्चित करणारे परिपत्रक.
संयुक्त जमीन असल्यास संमतीपत्र: जर जमिनीवर एकापेक्षा जास्त नावे असतील, तर इतर सर्व भागीदारांचे ‘ना हरकत प्रमाणपत्र’ .
ऑनलाईन अर्ज करण्याची सविस्तर प्रक्रिया जाणून घेऊया .
महाराष्ट्र शासनाने सर्व प्रक्रिया डिजिटल केली असून महाडीबीटी पोर्टलद्वारे अर्ज स्वीकारले जातात. अर्ज करण्याची सोपी पद्धत खालीलप्रमाणे आहे.
1) नोंदणी आणि लॉगिन
सर्वप्रथम महाडीबीटीच्या अधिकृत संकेतस्थळावर जा.
तुमचा आधीच आयडी असल्यास युझरनेम आणि पासवर्ड टाकून लॉगिन करा.
जर तुम्ही पहिल्यांदाच येत असाल, तो ‘New Farmer Registration’ वर क्लिक करून आपली वैयक्तिक माहिती, मोबाईल क्रमांक भरून नोंदणी पूर्ण करा.
2) magel tyala shettale yojana योजनेची निवड
लॉगिन झाल्यानंतर मुख्य डॅशबोर्डवर ‘अर्ज करा’ या पर्यायावर क्लिक करा.
समोर अनेक विभागांच्या योजना दिसतील. त्यापैकी ‘सिंचन साधने आणि सुविधा’ या घटकासमोरील ‘बाब निवडा’ वर क्लिक करा.
3) वैयक्तिक व जमिनीचा तपशील भरणे
या विभागात मुख्य घटकामध्ये ‘शेततळे’ हा पर्याय निवडा.
त्यानंतर तुमच्या जमिनीचा जिल्हा, तालुका, गाव, आणि अचूक सर्वे नंबर/गट नंबर प्रविष्ट करा.
तुम्हाला शेततळ्याचा कोणता आकार हवा आहे (उदा. ३०x३० मीटर किंवा २०x२० मीटर) तो निश्चित करा.
4) कागदपत्रे अपलोड करणे आणि शुल्क भरणे
मागितलेली सर्व कागदपत्रे (७/१२, ८-अ, आधार कार्ड इ.) विहित साईझमध्ये स्कॅन करून अपलोड करा.
पोर्टलचे नाममात्र अर्ज शुल्क ऑनलाइन नेट बँकिंग, यूपीआय (UPI) किंवा डेबिट कार्डद्वारे भरा.
सर्व माहिती पुन्हा एकदा तपासून अर्ज ‘Submit’ करा. त्यानंतर मिळणारा Application ID मोबाईलवर सेव्ह करून ठेवा.
प्लास्टिक अस्तरीकरण चे महत्त्व आणि अतिरिक्त लाभ जाणून घेऊया .
केवळ शेततळे खणल्याने पाण्याचा प्रश्न पूर्णपणे सुटत नाही. जर जमिनीचा पोत मुरुमाड, वालुकामय किंवा सच्छिद्र असेल, तर साठवलेले पाणी जमिनीत पाझरून जाते आणि उन्हाळ्यापर्यंत त्यात पाणी शिल्लक राहत नाही. या समस्येवर उपाय म्हणजे शेततळे प्लास्टिक अस्तरीकरण .
फायदे: प्लास्टिक पेपर अंथरल्यामुळे पाण्याचा पाझर शून्य होतो. साठवलेले पाणी केवळ बाष्पीभवनामुळे थोडे कमी होते, मात्र दीर्घकाळ टिकून राहते.
अनुदान: महाराष्ट्र शासन आणि राष्ट्रीय कृषी विकास योजनेअंतर्गत प्लास्टिक अस्तरीकरणासाठी देखील स्वतंत्रपणे ५०% ते ७५% पर्यंत अनुदान दिले जाते. यासाठी शेतकऱ्यांनी महाडीबीटी पोर्टलवर स्वतंत्रपणे ‘प्लास्टिक अस्तरीकरण’ या घटकासाठी अर्ज करणे आवश्यक आहे.
तांत्रिक बाबी, मापदंड आणि अंमलबजावणी जाणून घेऊया .
शेततळे दीर्घकाळ टिकण्यासाठी आणि त्याचा फायदा होण्यासाठी कृषी विभागाने काही तांत्रिक नियम ठरवून दिले आहेत.
जागेची निवड : शेततळे अशा ठिकाणी असावे जिथे पावसाळ्यात संपूर्ण शेताचे पाणी नैसर्गिक प्रवाहाने वाहून येते. ते जमिनीच्या सखल भागात असावे.
इनलेट आणि आउटलेट : पाणी आत येण्यासाठी सिमेंट किंवा दगडांचे पक्के इनलेट असावे, जेणेकरून शेततळ्याची माती वाहून जाणार नाही. तसेच, शेततळे पूर्ण भरल्यानंतर जास्तीचे पाणी सुरक्षितपणे बाहेर जाण्यासाठी ‘आउटलेट’ (ओव्हरफ्लो मार्ग) असणे अत्यंत गरजेचे आहे.
सुरक्षा कुंपण : शेततळ्याची खोली ३ मीटर (सुमारे १० फूट) असल्याने त्यामध्ये लहान मुले किंवा पाळीव जनावरे पडण्याचा धोका असतो. त्यामुळे शेततळ्याभोवती काटेरी तारांचे किंवा बांबूचे मजबूत कुंपण घालणे बंधनकारक आहे. सुरक्षेचा बोर्ड लावणे देखील हितावह ठरते.
पूर्व-संमती आणि काम पूर्णत्व प्रक्रिया जाणून घेऊया .
ऑनलाईन लॉटरी / निवड: अर्ज केल्यानंतर कृषी विभागामार्फत अर्जाची पडताळणी केली जाते.
स्थळ पाहणी : स्थानिक कृषी सहाय्यक तुमच्या शेतावर येऊन जागेची पाहणी करतात आणि ती तांत्रिकदृष्ट्या योग्य असल्याचा अहवाल देतात.
पूर्व-संमती पत्र : सर्व बाबी योग्य आढळल्यास शेतकऱ्याला ऑनलाईन प्रणालीद्वारे ‘पूर्व-संमती पत्र’ दिले जाते. हे पत्र मिळाल्याशिवाय काम सुरू करू नये.
काम पूर्ण करणे: पूर्व-संमती मिळाल्यापासून साधारण ३ महिन्यांच्या आत शेतकऱ्याला शेततळ्याचे काम पूर्ण करावे लागते.
जिओ-टॅगिंग आणि अनुदान वितरण: काम पूर्ण झाल्यावर कृषी अधिकारी शेततळ्याचे अक्षांश-रेखांश नोंदवून फोटो काढतात (ज्याला जिओ-टॅगिंग म्हणतात). त्यानंतर साधारण ३० ते ४५ दिवसांत अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
शेततळ्यासोबत जोडधंदे: शेतकऱ्यांसाठी प्रगतीची नवी संधी जाणून घेऊया .
शेततळ्याचा वापर केवळ सिंचनासाठी न करता, हुशार शेतकरी यातून विविध जोडधंदे करून अतिरिक्त नफा कमवू शकतात.
मत्स्यपालन : शेततळ्यातील पाण्यात गोड्या पाण्यातील माशांची (उदा. कटला, रोहू, मृगळ) पैदास करून उत्तम उत्पन्न मिळवता येते. कृषी विभाग आणि मत्स्यव्यवसाय विभागाकडून यासाठी तांत्रिक मार्गदर्शन आणि बीज मिळते.
तुषार आणि ठिबक सिंचन जोडणी: शेततळ्यातील पाण्याचा वापर थेट मोकळे सोडण्याऐवजी जर ‘ठिबक’ (Drip) किंवा ‘तुषार’ (Sprinkler) सिंचनाद्वारे केला, तर पाणी तिप्पट क्षेत्राला पुरते.
बतख पालन: शेततळ्याच्या कडेला बतख पालन केल्याने अंड्यांचे उत्पादन मिळते आणि बतखांमुळे पाण्यातील कीटक नष्ट होण्यास मदत होते.
निष्कर्ष: ग्रामीण महाराष्ट्राचा कायापालट जाणून घेऊया .
magel tyala shettale yojana 2026 ही केवळ सिंचनाची सोय नसून ग्रामीण भागातील आर्थिक स्थैर्याचा पाया आहे. पाण्याच्या एका थेंबामुळे अख्खे पीक वाचू शकते, हे एका शेतकऱ्यापेक्षा चांगले कोणीही समजू शकत नाही. शासनाच्या या पारदर्शक आणि थेट लाभ हस्तांतरण योजनेचा फायदा घेऊन हजारो शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतात नंदनवन फुलवले आहे. जर तुम्ही अजूनही या योजनेचा लाभ घेतला नसेल, तर आजच आवश्यक कागदपत्रे गोळा करा, जवळच्या सीएससी केंद्राला भेट द्या किंवा स्वतः महाडीबीटी पोर्टलवर जाऊन ऑनलाईन अर्ज सादर करा.
शेततळ्याचे स्थान निश्चिती
शेततळे खोदण्यापूर्वी जागेची निवड करताना खालील गोष्टींची काळजी घेणे गरजेचे आहे, जेणेकरून तांत्रिक तपासणीत तुमचा अर्ज बाद होणार नाही:
नैसर्गिक उतार: जागा अशी असावी जिथे संपूर्ण शेताचे किंवा आजूबाजूच्या परिसराचे पावसाचे पाणी नैसर्गिक प्रवाहाने वाहून येते.
मातीचा प्रकार: चिकनमाती किंवा काळी माती असलेल्या जमिनीत पाणी जास्त काळ टिकून राहते. जर जमीन मुरमाड किंवा खडकाळ असेल, तर पुढे चालून प्लास्टिक अस्तरीकरण करणे आवश्यक ठरते.
झाडांपासून अंतर: शेततळ्याच्या अगदी जवळ मोठी झाडे नसावीत, कारण झाडांची मुळे शेततळ्याच्या कडांना कमकुवत करू शकतात आणि प्लास्टिक पेपर फाटू शकतो.
1) ऑनलाईन अर्जाची सद्यस्थिती कशी तपासायची?
तुम्ही महाडीबीटी पोर्टलवर अर्ज केल्यानंतर, तुमच्या अर्जाची प्रगती तपासण्यासाठी खालील पायऱ्या फॉलो करा.
१. महाडीबीटी शेतकरी योजनांच्या अधिकृत पोर्टलवर लॉगिन करा.
२. मुख्य डॅशबोर्डवर ‘माझे अर्ज’ या पर्यायावर क्लिक करा.
३. तिथे तुम्हाला अर्जाची सद्यस्थिती दिसेल.
In Progress: तुमचा अर्ज अद्याप प्रक्रियेत आहे.
Pre-Sanctioned: तुमच्या अर्जाला पूर्व-संमती मिळाली आहे, तुम्ही काम सुरू करू शकता.
Rejected: जर अर्ज नाकारला गेला असेल, तर त्याचे कारण तिथे नमूद केलेले असते (उदा. कागदपत्रे अपूर्ण असणे).
2) अंमलबजावणीचे नियम आणि कालमर्यादा
काम सुरू करणे: शासनाकडून ‘पूर्व-संमती पत्र’ मिळाल्याशिवाय शेततळ्याचे खणकाम सुरू करू नये. पूर्व-संमती मिळण्यापूर्वी केलेल्या कामाला अनुदान मिळत नाही.
मुदत: पूर्व-संमती पत्र मिळाल्यापासून साधारणपणे ३ महिन्यांच्या (९० दिवस) आत शेततळ्याचे काम पूर्ण करणे बंधनकारक असते. जर काही अपरिहार्य कारणामुळे काम पूर्ण झाले नाही, तर कृषी विभागाकडून मुदतवाढ घ्यावी लागते.
3) सामूहिक शेततळे चा पर्याय
ज्या लहान किंवा अल्पभूधारक शेतकऱ्यांकडे स्वतःची स्वतंत्र १.५ एकर जमीन नाही, त्यांच्यासाठी हा एक उत्तम पर्याय आहे.
नियम: दोन किंवा अधिक शेतकरी एकत्र येऊन त्यांच्या जमिनीच्या सीमेवर (बांधावर) सामूहिक शेततळ्यासाठी अर्ज करू शकतात.
फायदा: यामुळे लहान शेतकऱ्यांनाही सिंचनाची सुविधा मिळते आणि पाण्याचा खर्च विभागला जातो. यासाठी सर्व भागीदार शेतकऱ्यांचे संमतीपत्र अर्जासोबत जोडावे लागते.
आवश्यक संपर्क आणि मदत जाणून घेऊया .
जर तुम्हाला ऑनलाईन अर्ज करताना किंवा तांत्रिक मंजुरी मिळवताना काही अडचण येत असेल, तर तुम्ही खालील ठिकाणी संपर्क साधू शकता:
1) तुमच्या गावाचे कृषी सहाय्यक किंवा तालुक्याचे तालुका कृषी अधिकारी .
2) जवळचे महा-ई-सेवा केंद्र किंवा सामूहिक सेवा केंद्र .
3) शेततळे अनुदानाचा खरा हिशोब आणि प्रत्यक्ष खर्च
4) शासनाकडून मिळणारे ५०,००० रुपये (सर्वात मोठ्या ३०x३० मीटर आकारासाठी) हे कमाल अनुदान असते. प्रत्यक्ष काम करताना खालील बाबी लक्षात घेणे गरजेचे आहे.
खर्चाची तफावत: बऱ्याचदा जेसीपी किंवा पोकलेन मशीनचे प्रति तास भाडे आणि डिझेलचे दर वाढलेले असतात. त्यामुळे ३०x३०x३ मीटर आकाराचे शेततळे खणण्यासाठी प्रत्यक्ष खर्च ७०,००० ते ८०,००० रुपयांपर्यंत जाऊ शकतो. ५०,००० रुपयांवरील उर्वरित खर्च शेतकऱ्याला स्वतःच्या खिशातून करावा लागतो.
इन्व्हॉइस / बिले: काम पूर्ण झाल्यानंतर तुम्हाला जेसीबी मशीन मालकाचे आणि इतर साहित्याचे पक्के बिल (GST सह) कृषी विभागाकडे सादर करावे लागते, त्यानंतरच अनुदानाची फाईल पुढे जाते.
अर्ज नामंजूर होण्याची प्रमुख कारणे जाणून घेऊया .
अनेक शेतकऱ्यांचे अर्ज किरकोळ चुकांमुळे बाद होतात. अर्ज करताना खालील चुका टाळाव्यात.
आधार आणि बँक खाते लिंक नसणे : शासनाचे सर्व अनुदान थेट लाभ हस्तांतरण द्वारे मिळते. जर तुमचे बँक खाते आधार कार्डशी आणि शी लिंक नसेल, तर अनुदान जमा होत नाही.
नावातील तफावत: ७/१२ उताऱ्यावरील नाव आणि आधार कार्डवरील नाव यात जर मोठा फरक असेल (उदा. स्पेलिंग मिस्टेक किंवा आडनाव आधी/नंतर असणे), तर पडताळणीत अडचण येते.
जुन्या शेततळ्यावर अनुदान मागणे: काही शेतकरी आधीच स्वतःच्या खर्चाने शेततळे खणतात आणि नंतर अनुदानासाठी अर्ज करतात. गुगल मॅप्स आणि जिओ-टॅगिंगमुळे जुने शेततळे लगेच उघडकीस येते आणि अर्ज कायमस्वरूपी बाद होतो.
पाण्याचे बाष्पीभवन रोखण्याचे स्वस्त उपाय जाणून घेऊया .
शेततळ्यात पाणी साठवल्यानंतर उन्हाळ्यात (मार्च ते मे) कडक उन्हामुळे दररोज हजारो लिटर पाण्याची वाफ होऊन ते उडून जाते. हे टाळण्यासाठी काही घरगुती आणि तांत्रिक उपाय आहेत.
निंबोळी तेलाचा वापर: शेततळ्याच्या पाण्यात थोड्या प्रमाणात निंबोळी तेल मिसळल्यास पाण्यावर एक अत्यंत पातळ पारदर्शक थर तयार होतो, ज्यामुळे बाष्पीभवनाचा वेग ३०% ते ४०% ने कमी होतो.
शेडनेट किंवा आच्छादन: लहान शेततळ्यांवर ५०% हिरवी शेडनेट टाकल्यास ऊन थेट पाण्यावर पडत नाही.
वाऱ्याचा वेग रोखणे: शेततळ्याच्या बाजूने (थोड्या अंतरावर) उंच वाढणारी झाडे किंवा बांबू लावल्यास वाऱ्यामुळे उडून जाणारे पाणी वाचते.
शासनाची ‘जिओ-टॅगिंग’ प्रक्रिया कशी चालते?
काम पूर्ण झाल्यानंतर कृषी अधिकारी तुमच्या शेतात येतात. त्यांच्या मोबाईलमधील एका विशेष सरकारी ॲपद्वारे ते शेततळ्यासोबत तुमचा फोटो काढतात.
या ॲपमध्ये इंटरनेट आणि GPS द्वारे त्या जागेचे अक्षांश आणि रेखांश आपोआप नोंदवले जातात.
यामुळे ते शेततळे नेमके तुमच्याच ७/१२ च्या जागेत खणले आहे, याची खात्री सरकारला होते. जिओ-टॅगिंग झाल्याशिवाय अनुदानाची रक्कम खात्यात जमा होत नाही.
शेततळे खणताना घ्यायची तांत्रिक काळजी (तांत्रिक मापदंड)
शेततळ्याचे काम करताना केवळ खड्डा खणणे पुरेसे नाही, तर खालील तांत्रिक बाबी पाळणे बंधनकारक आहे, अन्यथा अंतिम तपासणीत अडचण येऊ शकते.
बाजूचा उतार : शेततळ्याच्या भिंती सरळ उभ्या खणू नयेत. माती खचू नये म्हणून साधारणपणे १:१ किंवा १:१.५ या प्रमाणात उतार ठेवावा.
गाळ साठवण तलाव : मुख्य शेततळ्यात पाणी जाण्यापूर्वी एक छोटा खड्डा (गाळ कप्पा) तयार करावा. यामुळे पावसाच्या पाण्यासोबत येणारी माती आणि गाळ तिथेच थांबतो आणि शेततळ्यात फक्त स्वच्छ पाणी जाते.
दगडांचे अस्तरीकरण : पाण्याचा प्रवाह जिथून आत येतो , तिथे दगडांचे अस्तरीकरण करावे, जेणेकरून पाण्याच्या वेगामुळे शेततळ्याचा बांध फुटणार नाही.
आर्थिक नियोजन आणि खर्चाची विभागणी
खरेदीची बिले: काम पूर्ण झाल्यावर केवळ जेसीपी चालकाचे बिल पुरेसे नसते. जर तुम्ही इनलेट-आउटलेटसाठी सिमेंट पाईप्स खरेदी केले असतील किंवा मजुरांचा वापर केला असेल, तर त्या सर्वांचा रीतसर खर्च दाखवावा लागतो.
बँक खात्याची अट: अनुदानाची रक्कम कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय थेट ‘आधार लिंक’ असलेल्या बँक खात्यात जमा होते. त्यामुळे तुमचे खाते सक्रिय (Active) असल्याची खात्री करा.
शेततळ्याचे बहुविध फायदे जाणून घेऊया .
शेततळ्यात पाणी साठल्यामुळे शेतकरी त्यांच्या पीक पद्धतीत मोठा बदल करू शकतात:
नगदी पिके: कोरडवाहू पिकांऐवजी शेतकरी आता उन्हाळी भुईमूग, भाजीपाला, किंवा फळबागा (उदा. डाळिंब, पेरू, लिंबू) यांसारख्या जास्त नफा देणाऱ्या पिकांकडे वळू शकतात.
पाण्याचा पुनर्वापर: शेततळ्यातील पाणी उपसण्यासाठी सौर पंपाचा वापर केल्यास विजेचा खर्चही वाचतो.
magel tyala shettale yojana योजनेची व्याप्ती आणि मर्यादा
एक शेतकरी – एक लाभ: magel tyala shettale yojana योजनेचा लाभ एका शेतकऱ्याला आयुष्यभरात केवळ एकदाच घेता येतो.
क्षेत्राची मर्यादा: कमाल क्षेत्राची अट नसल्यामुळे मोठ्या शेतकऱ्यांनाही याचा लाभ घेता येतो, मात्र किमान १.५ एकर जमीन असणे आवश्यक आहे.
तुम्हाला magel tyala shettale yojana योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज करण्याची लिंक . आहे, की अर्जासोबत जोडायच्या शपथपत्राचा नमुना पाहायचा आहे?
शेततळे खोदणीचे तांत्रिक निकष जाणून घेऊया .
कृषी विभागाकडून अंतिम मंजुरी आणि अनुदान मिळण्यासाठी शेततळ्याचे काम खालील नियमांनुसारच व्हावे लागते.
सुरक्षित अंतर: शेततळे हे मुख्य रस्त्यापासून किंवा शेजाऱ्याच्या बांधापासून किमान ३ ते ५ मीटर अंतरावर असावे, जेणेकरून शेजाऱ्याच्या जमिनीचे किंवा रस्त्याचे नुकसान होणार नाही.
मातीचा भराव: खणलेली माती शेततळ्याच्या चारही बाजूंनी व्यवस्थित पसरवून मजबूत बांध तयार करावा लागतो. या बांधाची उंची आणि रुंदी कृषी सहाय्यकाच्या सूचनेनुसार असावी.
इनलेट-आउटलेट : पावसाचे पाणी आत येण्यासाठी आणि जास्त झालेले पाणी सुरक्षितपणे बाहेर जाण्यासाठी पक्के मार्ग तयार करणे बंधनकारक आहे. जर आउटलेट नसेल, तर अतिवृष्टीच्या वेळी शेततळ्याचा बांध फुटण्याचा धोका असतो.
काम पूर्ण झाल्यानंतरची पडताळणी जाणून घेऊया .
काम पूर्ण झाल्यावर अनुदान थेट खात्यात जमा होण्यापूर्वी खालील प्रक्रिया पूर्ण केली जाते.
स्पॉट इन्स्पेक्शन : तालुका कृषी अधिकारी किंवा कृषी सहाय्यक प्रत्यक्ष शेतावर येऊन शेततळ्याची लांबी, रुंदी आणि खोली यांची मोजणी करतात.
जिओ-टॅगिंग : शेततळ्याच्या मध्यभागी उभे राहून शासकीय ॲपद्वारे फोटो काढला जातो. यामुळे त्या कामाची अचूक जागा शासनाच्या रेकॉर्डवर नोंदवली जाते.
कागदपत्रांची पूर्तता: काम पूर्ण झाल्याचे प्रमाणपत्र , मजुरी व जेसीबी चा खर्च केल्याची बिले कृषी कार्यालयात जमा करावी लागतात.
अनुदानाची रक्कम जमा होण्याची पद्धत जाणून घेऊया .
शासनाचे अनुदान कोणत्याही रोख स्वरूपात किंवा चेकद्वारे दिले जात नाही.
ही रक्कम थेट अर्जदार शेतकऱ्याच्या आधार संलग्नीत बँक खात्यात जमा केली जाते. त्यामुळे तुमचे बँक खाते महाडीबीटी पोर्टलवर अचूक नोंदवलेले असावे आणि ते सक्रिय असावे.
शेततळ्याची देखभाल
शेततळे दीर्घकाळ टिकवण्यासाठी खालील बाबींची काळजी घ्या.
गाळ काढणे: दरवर्षी उन्हाळ्यात शेततळे कोरडे पडल्यास तळाशी साठलेला गाळ उपसून टाकावा, ज्यामुळे पाणी साठवणूक क्षमता कायम राहते.
सुरक्षा कुंपण: शेततळ्यात पाणी खोल असल्यामुळे अपघात टाळण्यासाठी बाजूने काटेरी तारांचे कुंपण (Fencing) घालणे अत्यंत गरजेचे आहे.