छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने वेळोवेळी शेतकरी वर्गाला आर्थिक स्थैर्य मिळवून देण्यासाठी आणि त्यांना कर्जबाजारीपणाच्या दुष्टचक्रातून बाहेर काढण्यासाठी विविध महत्त्वपूर्ण योजना राबवल्या जातात. २०१७ मध्ये सुरू झालेली छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) ही याच मालिकेतील एक अत्यंत महत्त्वाची योजना होती.
छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana ची पार्श्वभूमी आणि स्वरूप जाणून घेऊया .
कर्जमाफीची मर्यादा: या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नेअंतर्गत पात्र शेतकऱ्यांच्या १.५० लाखांपर्यंतच्या थकित पीक कर्जाची संपूर्ण माफी करण्यात आली होती.
एकवेळ समझोता योजना : ज्या शेतकऱ्यांचे कर्ज १.५० लाखांपेक्षा जास्त होते, त्यांच्यासाठी विशेष समझोता पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आला होता.
नियमित कर्जदारांना प्रोत्साहन: सन २०१५-१६ आणि २०१६-१७ मध्ये नियमितपणे कर्ज परतफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांना २५ हजार रुपयांपर्यंतचे प्रोत्साहनपर अनुदान देण्यात आले होते.
कालावधी: ही छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) प्रामुख्याने १ एप्रिल २००१ ते ३१ मार्च २०१६ या काмяतील थकित कर्जासाठी लागू होती.
पात्रता निकष समजून घेऊया .
- अर्जदार शेतकरी हा महाराष्ट्र राज्याचा मूळ रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
- शेतकरी शासकीय नोकरीत नसावा आणि आयकर भरत नसावा (शेतीव्यतिरिक्त इतर उत्पन्नावर).
- अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकऱ्यांना यामध्ये प्रामुख्याने प्राधान्य देण्यात आले होते.
नवीन घडामोडी आणि अद्ययावत माहिती पाहूया .
- सध्या २०२६ मध्ये महाराष्ट्र शासनाने शेतकऱ्यांसाठी नवीन पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना २०२६ अमलात आणली आहे.
- या नवीन छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नेनुसार, १ एप्रिल २०१९ ते ३१ मार्च २०२५ या कालावधीतील आणि ३० सप्टेंबर २०२५ पर्यंत थकीत असलेल्या पीक कर्जावर दोन लाख रुपयांपर्यंत कर्जमुक्तीचा लाभ दिला जात आहे.
- पात्र शेतकऱ्यांच्या नवीन याद्या सहकार विभागामार्फत जाहीर करण्यात येत असून, लाभ मिळवण्यासाठी जवळच्या आपले सेवा केंद्रात आधार प्रमाणीकरण करणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) ची प्रमुख वैशिष्ट्ये व लाभ समजून घेऊया .
दोन लाखांपर्यंत कर्जमाफी: पात्र शेतकऱ्यांना मुद्दल व व्याजासह २ लाख रुपयांपर्यंतची संपूर्ण कर्जमाफी दिली जात आहे. यामध्ये जमीन धारणेची (क्षेत्राची) कोणतीही अट ठेवण्यात आलेली नाही.
पात्र कालावधी: १ एप्रिल २०१९ ते ३१ मार्च २०२५ या कालावधीत घेतलेले अल्पमुदत पीक कर्ज, जे ३० सप्टेंबर २०२५ रोजी थकीत होते आणि ३१ मार्च २०२६ पर्यंत परतफेड झाले नाही, अशा कर्जांचा यात समावेश आहे.
एकवेळ समझोता योजना : ज्या शेतकऱ्यांचे थकीत कर्ज २ लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे, त्यांच्यासाठी विशेष समझोता पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आला आहे.
प्रोत्साहनपर अनुदान: नियमितपणे कर्ज परतफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठीही ५० हजार रुपयांपर्यंतच्या प्रोत्साहनपर लाभाची तरतूद करण्यात आली आहे.
लाभार्थी निवड आणि सद्यस्थिती जाणून घेऊया .
तिसरी यादी: या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नेअंतर्गत पहिल्या दोन टप्प्यांत लाखो शेतकऱ्यांना लाभ मिळाल्यानंतर, आता तिसऱ्या यादीची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आली असून, लवकरच सुमारे ५ लाख शेतकऱ्यांसाठी नवीन यादी व निधी वितरणाची घोषणा केली जात आहे.
आवश्यक बाबी: छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चा लाभ थेट बँक खात्यात जमा होण्यासाठी शेतकऱ्यांनी बँक खात्याचे आधार प्रमाणीकरण आणि ॲग्रीस्टॅक पोर्टलवर नोंदणी करणे बंधनकारक आहे.
मयत शेतकरी वारसदार आणि वनहक्क धारकांसाठी मोठा निर्णय समजून घेऊया .
मयत शेतकऱ्यांचे वारस: जे शेतकरी हयात नाहीत, त्यांच्या वारसांनाही या कर्जमाफीचा लाभ मिळवून देण्याचा निर्णय शासनाने घेतला आहे. वारस नोंदीसाठी येणाऱ्या तांत्रिक अडचणी दूर करण्यासाठी तालुकास्तरावर विशेष शिबिरांचे आयोजन करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
वनहक्क धारक शेतकरी: आदिवासी जिल्ह्यातील तसेच वैयक्तिक वनहक्क अंतर्गत येणाऱ्या ज्या शेतकऱ्यांनी बँकांकडून पीक कर्ज घेतले आहे, त्यांनाही या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) च्या कक्षेत आणण्यात आले आहे. जिल्हास्तरीय समितीमार्फत कागदपत्रांची छाननी करून त्यांना लाभ दिला जात आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चे प्रमुख निकष आणि लाभाचे स्वरूप समजून घेऊया .
दोन लाखांपर्यंत सरसकट कर्जमाफी: ३० सप्टेंबर २०२५ पर्यंत थकीत असलेल्या अल्पमुदत पीक कर्जावर मुद्दल व व्याजासह २ लाख रुपयांपर्यंतची संपूर्ण कर्जमाफी दिली जात आहे. यासाठी जमिनीच्या क्षेत्राची (अल्प वा बहुभूधारक) अट लागू नाही.
प्रोत्साहनपर अनुदान: नियमित कर्ज परतफेड करणाऱ्या पात्र शेतकऱ्यांसाठी ५० हजार रुपयांपर्यंत प्रोत्साहनपर अनुदानाची तरतूद आहे.
व्याज सवलत: पात्र शेतकऱ्यांना प्रत्यक्ष कर्जमाफी मिळेपर्यंत थकीत पीककर्जावर अतिरिक्त व्याज आकारले जाणार नाही, असे स्पष्ट निर्देश बँकांना देण्यात आले आहेत.
लाभ घेण्यासाठी आवश्यक बाबी लक्ष्यात ठेऊया .
या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चा निधी थेट बँक खात्यात जमा होण्यासाठी खालील गोष्टी पूर्ण करणे अनिवार्य आहे:
ॲग्रीस्टॅक नोंदणी: शेतकऱ्यांनी आपली नोंदणी ॲग्रीस्टॅक पोर्टलवर करून त्याचा क्रमांक संबंधित बँकेत देणे बंधनकारक आहे.
आधार प्रमाणीकरण: बँक खात्याशी आधार सीडिंग व ई-केवायसी पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
महसूल दप्तरी नोंद: वारस किंवा इतर बदलांच्या नोंदी सातबारा व बँक रेकॉर्डवर अद्ययावत असणे गरजेचे आहे.
तिसऱ्या यादीची घोषणा समजून घेऊया .
पाच लाख शेतकऱ्यांना लाभ: या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नेअंतर्गत पहिल्या आणि दुसऱ्या टप्प्यानंतर आता तिसऱ्या यादीची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आली असून, याद्वारे सुमारे ५ लाख पात्र शेतकऱ्यांना सुमारे ४ हजार कोटी रुपयांपर्यंतच्या कर्जमाफीचा लाभ मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
थेट निधी वितरण: महाआयटी पोर्टलवर बँकांनी अपलोड केलेल्या तब्बल ३२ लाख कर्जखात्यांच्या माहितीची संगणकीय छाननी करण्यात आली आहे. पळताळणी पूर्ण झालेल्या शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यावर थेट निधी जमा करण्याची प्रक्रिया वेगाने सुरू आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चे निकष आणि लाभाचे स्वरूप जाणून घेऊया .
२ लाखांपर्यंत कर्जमाफी: १ एप्रिल २०१९ ते ३१ मार्च २०२५ या कालावधीत घेतलेले आणि ३० सप्टेंबर २०२५ पर्यंत थकीत असलेल्या अल्पमुदत पीक कर्जावर २ लाखांपर्यंत सरसकट कर्जमुक्ती दिली जात आहे.
बँकांची व्याप्ती: यामध्ये जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका, राष्ट्रीयकृत बँका, खाजगी बँका तसेच प्रादेशिक ग्रामीण बँकांचा समावेश आहे.
प्रोत्साहनपर अनुदान: नियमित कर्ज परतफेड करणाऱ्या पात्र शेतकऱ्यांसाठी ५० हजार रुपयांपर्यंतच्या प्रोत्साहन अनुदानाची तरतूद देखील या योजनेत समाविष्ट आहे.
लाभ मिळवण्यासाठी तातडीने कोणती कामे करावयाची जाणून घेऊया .
आधार प्रमाणीकरण : ज्या शेतकऱ्यांची नावे नवीन याद्यांमध्ये आली आहेत, त्यांनी नजीकच्या आपले सरकार सेवा केंद्रावर जाऊन आधार प्रमाणीकरण करणे बंधनकारक आहे.
ॲग्रीस्टॅक नोंदणी: शासनाच्या निर्देशानुसार शेतकरी पोर्टलवर नोंदणी करणे आणि बँकेतील कागदपत्रे पूर्ण ठेवणे आवश्यक आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चे प्रमुख लाभ व निकष जाणून घेऊया .
एकवेळ समझोता योजना : ज्या शेतकऱ्यांचे थकीत कर्ज २ लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे, त्यांना दोन लाखांवरील अतिरिक्त रक्कम भरल्यानंतर या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चा लाभ घेण्याची सोय उपलब्ध करून दिली आहे.
नियमित कर्जदारांसाठी प्रोत्साहनपर अनुदान: ज्या शेतकऱ्यांनी २०२२-२३, २०२३-२४ आणि २०२४-२५ या आर्थिक वर्षांमध्ये नियमितपणे कर्ज परतफेड केली आहे, अशा पात्र शेतकऱ्यांना ५० हजार रुपयांपर्यंत प्रोत्साहनपर अनुदान दिले जात आहे.
सद्यस्थिती आणि तिसरी यादी पाहूया .
तिसऱ्या यादीची घोषणा: छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) च्या पहिल्या व दुसऱ्या टप्प्यानंतर आता तिसऱ्या यादीची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आली असून, लवकरच सुमारे ५ लाख पात्र शेतकऱ्यांसाठी जवळपास ४ हजार कोटी रुपयांच्या कर्जमुक्तीचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
बँकांचा सहभाग: राष्ट्रीयकृत बँका, व्यापारी बँका, जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँका अशा ५३ बँकांमार्फत सुमारे ३२ लाख कर्जखात्यांची माहिती महाआयटी पोर्टलवर छाननीसाठी अपलोड करण्यात आली आहे.
लाभ घेण्यासाठी करावयाची आवश्यक कागदपत्रे व पूर्तता जाणून घेऊया .
तुमचे नाव या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) च्या नवीन यादीत समाविष्ट करण्यासाठी आणि थेट खात्यात निधी जमा होण्यासाठी खालील बाबी पूर्ण करणे अनिवार्य आहे:
आधार प्रमाणीकरण : जवळच्या ‘आपले सरकार’ सेवा केंद्रावर जाऊन आधार सीडिंग आणि ई-केवायसी पूर्ण करा.
ॲग्रीस्टॅक नोंदणी: शासनाच्या नियमानुसार शेतकऱ्यांनी ॲग्रीस्टॅक पोर्टलवर नोंदणी करणे बंधनकारक आहे.
आवश्यक कागदपत्रे: आधार कार्ड, बँक पासबुक, ७/१२ उतारा आणि कर्ज खाते तपशील अचूक असणे गरजेचे आहे.
मोठी आर्थिक तरतूद आणि व्याप्ती समजून घेऊया .
एकूण निधी: या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana)च्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी राज्य मंत्रिमंडळाने ३६,५८५ कोटी रुपयांच्या विशाल निधीला मंजुरी दिली आहे.
लाभार्थी शेतकरी: या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नेच्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील जवळपास ५६ लाख शेतकरी कुटुंबांना थेट कर्जमुक्तीचा लाभ मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
समाविष्ट बँका: राष्ट्रीयकृत बँका, खाजगी बँका, प्रादेशिक ग्रामीण बँका आणि जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका याद्वारे घेतलेली अल्पमुदत पीक कर्जे यामध्ये समाविष्ट आहेत.
अंमलबजावणी यंत्रणा आणि अर्ज प्रक्रिया समजून घेऊया .
महाआयटी पोर्टल: या संपूर्ण योजनेची पारदर्शक अंमलबजावणी ‘महाआयटी’ द्वारे विकसित केलेल्या संगणकीय प्रणालीद्वारे होत आहे.
याद्यांचे प्रकाशन: पात्र शेतकऱ्यांच्या याद्या संबंधित बँकांच्या शाखा, ग्रामपंचायत कार्यालये आणि स्थानिक विविध कार्यकारी सोसायट्यांमध्ये प्रसिद्ध केल्या जात आहेत.
आवश्यकता: लाभ मिळण्यासाठी शेतकर्यांचे आधार प्रमाणीकरण आणि ॲग्रीस्टॅक पोर्टलवर नोंदणी असणे बंधनकारक आहे.
अपात्रतेचे निकष आणि नियंत्रण जाणून घेऊया .
योजनेचा लाभ गरजू व खऱ्या शेतकऱ्यांपर्यंतच पोहोचावा, यासाठी शासनाने काही स्पष्ट निकष ठरवले आहेत:
आयकर दाता: जे शेतकरी किंवा त्यांचे कुटुंबीय आयकर भरतात, त्यांना या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चा लाभ मिळणार नाही.
शासकीय नोकरी / पेन्शन: केंद्र किंवा राज्य शासनाचे नियमित कर्मचारी (ज्यांचे मासिक वेतन २५,००० रुपयांपेक्षा जास्त आहे) तसेच उच्च पेन्शनधारक या योजनेतून वगळण्यात आले आहेत.
लोकप्रतिनिधी: आजी-माजी खासदार, आमदार आणि इतर प्रमुख स्वराज्य संस्थांचे पदाधिकारी या कर्जमाफीस पात्र असणार नाहीत.
तिसऱ्या यादीची सद्यस्थिती समजून घेऊया .
- बँकांचा सहभाग: राज्यातील जवळपास ५३ बँकांनी (जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका, राष्ट्रीयकृत आणि खाजगी बँका) मिळून सुमारे ३२ लाख कर्जखात्यांची माहिती महाआयटी पोर्टलवर अपलोड केली आहे.
लाभ मिळवण्यासाठी तातडीने करावयाची प्रक्रिया पाहूया .
- आधार प्रमाणीकरण : नवीन याद्यांमध्ये नाव आलेल्या शेतकऱ्यांनी आपले बायोमेट्रिक आधार प्रमाणीकरण जवळच्या आपले सरकार सेवा केंद्रावर किंवा संबंधित बँकेत जाऊन त्वरित पूर्ण करावे.
- ॲग्रीस्टॅक नोंदणी: शासनाच्या निर्देशानुसार डिजिटल शेतकरी ओळख प्रक्रियेत आपली नोंदणी करणे अनिवार्य आहे.
- नवे पीक कर्ज: ज्या पात्र शेतकऱ्यांची खाती या योजनेद्वारे निरंक होत आहेत, त्यांना तात्काळ पुढील हंगामासाठी नवीन पीक कर्ज देण्याचे निर्देश बँकांना देण्यात आले आहेत.
तक्रार निवारण व हेल्पलाईन व्यवस्था जाणून घेऊया .
जिल्हास्तरीय समिती: प्रत्येक जिल्ह्यात जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अध्यक्षतेखाली एका विशेष समितीची स्थापना करण्यात आली आहे. जर एखाद्या पात्र शेतकऱ्याचे नाव यादीत आले नसेल, तर तो शेतकरी या समितीकडे लेखी अर्ज करू शकतो.
हेल्पलाईन आणि संपर्क: सहकार विभागाच्या वतीने शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी विशेष कक्ष सुरू करण्यात आला आहे. तांत्रिक अडचणींसाठी शेतकरी आपल्या संबंधित जिल्हा उपनिबंधक किंवा तालुका सहकार कार्यालयाशी संपर्क साधू शकतात.
स्थानिक पातळीवर मदत: ग्रामपंचायत कार्यालय, सोसायटीचे सचिव किंवा कृषी सहाय्यक यांच्याकडे जाऊनही नाव समाविष्ट करण्याबाबतची प्रक्रिया समजून घेता येते.
अर्ज फेटाळली जाण्याची कारणे जाणून घेऊया .
अनेकदा तांत्रिक चुकांमुळे अर्ज प्रक्रियेत अडथळा येतो, तो टाळण्यासाठी खालील बाबी तपासा:
- आधार कार्डवरील नाव आणि बँक खात्यावरील/सातबारेवरील नाव यामध्ये तफावत असणे.
- मोबाईल नंबर आधार कार्डशी लिंक नसणे किंवा बंद असणे.
- एकापेक्षा जास्त बँकांमध्ये पीक कर्ज चालू असताना एकाच खात्याची माहिती नोंदवणे.
कर्जमाफीचा पैसा थेट कोठे जमा होतो?
- बँक खात्यात थेट हस्तांतरण : छाननी प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर पात्र शेतकऱ्यांची यादी निश्चित केली जाते. त्यानंतर शासनाकडून थेट पात्र शेतकऱ्यांच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात निधी जमा केला जातो.
- त्यामुळे तुमचे बँक खाते आधार कार्डशी जोडलेले असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
संयुक्त खात्यांच्या बाबतीत नियम काय आहे?
- एकापेक्षा जास्त व्यक्तींच्या नावे किंवा सह-हिश्शाच्या जमिनीवर जर पीक कर्ज घेतले असेल, तर अशा प्रकरणात कुटुंबातील मुख्य कर्जदार व्यक्तीच्या नावे असलेल्या मर्यादेपर्यंत निकषांनुसार लाभ दिला जातो. यासाठी सहकार विभागाचे मार्गदर्शक नियम लागू होतात.
नवीन पीक कर्ज मिळण्यात अडचण आल्यास काय करावे?
- ज्या शेतकऱ्यांचे जुने थकीत कर्ज या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नेअंतर्गत माफ झाले आहे आणि त्यांचे खाते ‘निरंक’ झाले आहे, अशा शेतकऱ्यांना त्वरित नवीन पीक कर्ज देण्याचे निर्देश शासनाने बँकांना दिले आहेत.
- जर बँक नवीन कर्ज देण्यास टाळाटाळ करत असेल, तर शेतकरी संबंधित जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक किंवा जिल्हा उपनिबंधक यांच्याकडे अधिकृत तक्रार नोंदवू शकतात.
मयत शेतकरी वारसदार व वनहक्क धारकांसाठी दिलासादायक निर्णय जाणून घेऊया .
मयत शेतकऱ्यांचे वारस: जे शेतकरी हयात नाहीत, त्यांच्या कायदेशीर वारसांनाही या कर्जमाफीचा लाभ मिळवून देण्याचा निर्णय शासनाने घेतला आहे. वारस नोंदीतील तांत्रिक अडचणी दूर करण्यासाठी तालुकास्तरावर विशेष शिबिरांचे आयोजन करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
वनहक्क धारक शेतकरी: आदिवासी जिल्ह्यातील तसेच वैयक्तिक वनहक्क अंतर्गत येणाऱ्या ज्या शेतकऱ्यांनी बँकांकडून पीक कर्ज घेतले आहे, त्यांनाही या योजनेत सामावून घेण्यात आले आहे. जिल्हास्तरीय समितीमार्फत छाननी करून त्यांना लाभ दिला जात आहे.
अर्ज करताना लागणारी आवश्यक कागदपत्रे जाणून घेऊया .
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी आणि अर्जातील त्रुटी टाळण्यासाठी खालील कागदपत्रे तयार ठेवावीत:
- आधार कार्ड (बँक खात्याशी लिंक असणे अनिवार्य)
- ७/१२ उतारा आणि ८-अ
- बँक कर्ज पासबुक किंवा कर्ज खाते तपशील
- ॲग्रीस्टॅक नोंदणी क्रमांक
- मयत शेतकऱ्यांच्या बाबतीत मृत्यू दाखला व वारस नोंद कागदपत्रे
अंमलबजावणी व निधी वाटप जाणून घेऊया .
तिसऱ्या यादीची प्रक्रिया: राज्यभरातील बँकांनी महाआयटी पोर्टलवर जवळपास ३२ लाख कर्जखात्यांची माहिती अपलोड केली असून, तिसऱ्या टप्प्यातील पात्र शेतकऱ्यांच्या पडताळणीचे काम अंतिम टप्प्यात आले आहे.
थेट लाभ हस्तांतरण : छाननी पूर्ण झाल्यानंतर पात्र शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यावर थेट निधी जमा केला जात आहे, ज्यामुळे शेतकऱ्यांचे खाते ‘निरंक’ होत आहेत.
योजनेचा मुख्य हेतू आणि लाभार्थ्यांसाठी दिशा पाहूया.
आर्थिक स्थैर्य: या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांना जुन्या कर्जाच्या ओझ्यातून पूर्णपणे मुक्त करून त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे आणि नवीन हंगामासाठी सुलभतेने कर्ज उपलब्ध करून देणे हा आहे.
पारदर्शक कारभार: महाआयटी पोर्टल आणि आधार प्रमाणीकरणाच्या माध्यमातून ही संपूर्ण प्रक्रिया पूर्णपणे पारदर्शक ठेवली गेली आहे, जेणेकरून पात्र शेतकऱ्यांनाच अचूक लाभ मिळेल.
शेतकर्यांसाठी महत्त्वाच्या टिप्स पाहूया .
वेळेवर कागदपत्रे पूर्ण करा: जर आपले नाव अद्याप कोणत्याही यादीत आले नसेल, तर बँक अधिकारी किंवा ग्रामपंचायत स्तरावर संपर्क साधून आपल्या कागदपत्रांची पडताळणी करून घ्या.
बँक व सोसायटीच्या संपर्कात राहा: आपल्या जवळील राष्ट्रीयकृत बँक किंवा जिल्हा मध्यवर्ती बँक तसेच विविध कार्यकारी सोसायटीच्या सतत संपर्कात राहणे फायदेशीर ठरते.
अफवांवर विश्वास ठेवू नका: कोणत्याही अनधिकृत व्यक्तीला पैसे देऊ नका; सर्व शासकीय प्रक्रिया अधिकृत आपले सरकार केंद्र किंवा बँकेमार्फतच पार पाडा.
प्रत्यक्ष निधी वाटप आणि याद्यांची स्थिती पाहूया.
पहिली व दुसरी यादी जाहीर: या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नेअंतर्गत आतापर्यंत आधार प्रमाणीकरणासाठीच्या पहिल्या टप्प्यानंतर सप्टेंबर २०२६ मध्ये दुसऱ्या यादीत ३ लाख ५५ हजार ६१४ शेतकऱ्यांचा समावेश जाहीर करण्यात आला आहे.
मोठे निधी वितरण: पहिल्या यादीतील आधार प्रमाणीकरण पूर्ण केलेल्या तब्बल १२ लाख ५८ हजार शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यांवर यापूर्वीच सुमारे १०,११४ कोटी ९० लाख रुपयांची कर्जमुक्तीची रक्कम थेट जमा करण्यात आली आहे.
तिसऱ्या यादीची घोषणा: सहकार आयुक्तालय आणि महाआयटीपोर्टलवरील पडताळणी प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आली असून, लवकरच पुढील टप्प्यात आणखी सुमारे ५ लाख पात्र शेतकऱ्यांसाठी ४ हजार कोटी रुपयांच्या कर्जमुक्तीचा निधी वितरित केला जाण्याचे नियोजन आहे.
तिसऱ्या यादीची घोषणा आणि निधी वाटप जाणून घेऊया .
तिसरी यादी लवकरच: या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नेच्या तिसऱ्या टप्प्यातील पात्र लाभार्थी शेतकऱ्यांच्या खात्यांची आणि कागदपत्रांची पडताळणी प्रक्रिया आता अंतिम टप्प्यात आली आहे. लवकरच पुढील आठवड्यात सुमारे ५ लाख पात्र शेतकऱ्यांसाठी ४ हजार कोटी रुपयांच्या कर्जमाफीची तिसरी यादी जाहीर केली जाण्याची दाट शक्यता आहे.
मागील टप्प्यांची आकडेवारी: यापूर्वी पहिल्या व दुसऱ्या टप्प्यात मिळून लाखो शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यांवर १० हजार कोटींपेक्षा अधिक निधी थेट (DBT द्वारे) जमा करण्यात आला असून त्यांची कर्जखाती निरंक करण्यात आली आहेत.
छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चे महत्त्वाचे नियम व निकष जाणून घेऊया.
२ लाखांपर्यंत कर्जमाफी: १ एप्रिल २०१९ ते ३१ मार्च २०२५ या कालावधीत घेतलेले आणि ३० सप्टेंबर २०२५ पर्यंत थकीत असलेल्या अल्पमुदत पीक कर्जावर मुद्दल व व्याजासह २ लाख रुपयांपर्यंतची संपूर्ण कर्जमाफी दिली जात आहे. यासाठी जमिनीच्या क्षेत्राची कोणतीही अट नाही.
प्रोत्साहनपर अनुदान: ज्या शेतकऱ्यांनी नियमितपणे कर्ज परतफेड केली आहे, त्यांना ५० हजार रुपयांपर्यंत प्रोत्साहनपर अनुदान दिले जात आहे.
हेअर कट धोरण: राष्ट्रीयकृत व व्यापारी बँकांमधील काही शेतकऱ्यांची ३१ मार्च २०२६ रोजीची थकबाकी दोन लाखांपेक्षा जास्त असली, तरी शासनाच्या विशेष ‘हेअर कट’ धोरणांतर्गत त्यांची प्रकरणे तडजोडीने सोडवली जात आहेत.
अर्ज फेटाळला जाण्याची प्रमुख कारणे आणि खबरदारी जाणून घेऊया .
अनेकदा पात्र असूनही काही तांत्रिक चुकांमुळे शेतकऱ्यांचे अर्ज रखडतात किंवा फेटाळले जातात. हे टाळण्यासाठी खालील गोष्टी तपासून घ्या:
बँक व सातबाऱ्यावरील नावात तफावत: आधार कार्ड, बँक पासबुक आणि ७/१२ वरील नाव आणि आडनाव एकसारखे असणे आवश्यक आहे. स्पेलिंगमध्ये तफावत असल्यास बँकेत जाऊन लगेच दुरुस्ती करून घ्या.
मोबाइल नंबर अपडेट: आधार कार्डशी लिंक असलेला मोबाईल नंबर चालू असावा, कारण ओटीपी किंवा बायोमेट्रिक प्रमाणीकरणासाठी तो अत्यंत महत्त्वाचा असतो.
दुबार कर्जखाती: जर एकाच व्यक्तीचे वेगवेगळ्या बँकांमध्ये पीक कर्ज असेल, तर नियमानुसार एकाच खात्यावर या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चा लाभ घेता येतो.
तक्रार निवारणासाठी काय करावे?
- जर तुमचे नाव पहिल्या किंवा दुसऱ्या यादीत आले असेल, परंतु अद्याप खात्यात पैसे जमा झाले नसतील किंवा तिसऱ्या यादीबद्दल शंका असेल, तर:
- नजीकच्या विविध कार्यकारी सोसायटीचे सचिव किंवा कृषी सहाय्यक यांच्याशी संपर्क साधा.
- तालुका स्तरावर असणाऱ्या तालुका सहकार अधिकारी कार्यालयात अर्ज देऊन सद्यस्थिती तपासू शकता.
- कोणत्याही अफवांवर किंवा खोट्या मेसेजवर विश्वास ठेवू नका. शासकीय योजनेची अधिकृत माहिती केवळ बँक शाखा किंवा आपले सरकार केंद्रावरच उपलब्ध असते.
‘हेअर कट’ धोरण म्हणजे काय आणि त्याचा शेतकऱ्यांना कसा फायदा होतो?
दोन लाखांपेक्षा जास्त कर्जासाठी तडजोड: अनेक शेतकऱ्यांचे पीक कर्ज आणि त्यावरील व्याज मिळून ३१ मार्च २०२६ पर्यंतची थकबाकी दोन लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे. अशावेळी बँक आणि शासन यांच्यात ठरलेल्या विशेष सूत्रानुसार (हेअर कट धोरण), कर्जाची रक्कम दोन लाख किंवा तडजोडीच्या मर्यादेत आणली जाते.
बँकेचा सहभाग: शासनाच्या या धोरणामुळे बँका आपल्या थकीत रकमेतील काही हिस्सा माफ करण्यास तयार होतात, ज्यामुळे दोन लाखांवरील अतिरिक्त कर्जाचा भार हलका होऊन शेतकऱ्यांचे खाते ‘निरंक’ होण्याचा मार्ग सुकर होतो.
सहकार आणि व्यावसायिक बँकांची भूमिका जाणून घेऊया .
विविध कार्यकारी सोसायट्या व जिल्हा मध्यवर्ती बँका: या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नांच्या अंमलबजावणीमध्ये प्राथमिक कृषी पतसंस्था आणि जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका यांची भूमिका महत्त्वाची आहे. या माध्यमातून कर्जखात्यांची अचूक माहिती महाआयटी पोर्टलवर अपलोड केली गेली आहे.
व्यापारी बँका : स्टेट बँक ऑफ इंडियासह इतर राष्ट्रीयकृत व खाजगी बँकांमधील थकबाकीदार शेतकऱ्यांसाठी विशेष समन्वय समित्या नेमण्यात आल्या आहेत, जेणेकरून तांत्रिक कागदपत्रांमुळे एकाही पात्र शेतकऱ्याचा लाभ अडकणार नाही.
शेतकऱ्यांसाठी अंतिम दक्षता व सहकार्य जाणून घेऊया .
खात्याची सद्यस्थिती तपासा: तुमच्या बँकेच्या शाखेत जाऊन तुमचे खाते या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) नेअंतर्गत ‘निरंक’ झाले आहे किंवा नाही, याची खात्री करून घ्या.
नवीन पिकासाठी कागदपत्रे: खाते निरंक झाल्यानंतर बँक अधिकारी किंवा सोसायटीच्या मदतीने नव्या हंगामासाठी त्वरित पीक कर्ज प्रस्ताव सादर करा.
योजनेचा मूळ उद्देश आणि यश जाणून घेऊया .
आर्थिक स्थैर्य: शेतकऱ्यांना जुन्या कर्जाच्या ओझ्यातून पूर्णपणे मुक्त करून त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे आणि नवीन हंगामासाठी सुलभतेने कर्ज उपलब्ध करून देणे हा या छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना (chhatrapati shivaji maharaj shetkari sanman yojana) चा मुख्य हेतू आहे.
पारदर्शक कारभार: महाआयटी पोर्टल आणि आधार प्रमाणीकरणाच्या माध्यमातून ही संपूर्ण प्रक्रिया पारदर्शक ठेवण्यात आली आहे, जेणेकरून प्रत्येक पात्र शेतकऱ्याला थेट लाभ मिळू शकेल.
शेतकर्यांसाठी अंतिम महत्त्वाचे सल्ले समजून घेऊया .
कागदपत्रे अद्ययावत ठेवा: आपले आधार कार्ड, बँक खाते आणि ७/१२ उतारा यांची जुळवाजुळव अचूक ठेवा. कोणत्याही प्रकारची तफावत असल्यास ती लवकरात लवकर दूर करून घ्या.
आपले सरकार केंद्राशी संपर्क: नवीन याद्यांमध्ये नाव तपासण्यासाठी आणि बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण पूर्ण करण्यासाठी नजीकच्या आपले सरकार सेवा केंद्राला किंवा बँकेला आवर्जून भेट द्या.
अधिकृत माहितीचा वापर: कोणत्याही अफवांवर विश्वास ठेवू नका; केवळ बँक शाखा, सोसायटी किंवा शासकीय अधिकारी यांच्याकडून मिळणाऱ्या अधिकृत माहितीवरच भर द्या.