जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) महाराष्ट्र शासन राज्यातील शेतीला शाश्वत पाणीपुरवठा करण्यासाठी आणि सिंचन क्षमता वाढवण्यासाठी सातत्याने प्रयत्नशील आहे. याच उद्देशापोटी सुरू करण्यात आलेली जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) 2026 ही राज्यातील अन्नदात्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाची जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) ठरत आहे. शेतकर्यांच्या शेतात पाण्याची कायमस्वरूपी सोय व्हावी आणि त्यांना पिकांच्या सिंचनासाठी इतर साधनांवर अवलंबून राहावे लागू नये, म्हणून या जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) च्या नियमांमध्ये आणि अनुदानात मोठे बदल करण्यात आले आहेत.
जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) ची पार्श्वभूमी आणि मुख्य बदल पाहूया .
पूर्वीच्या काळात जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) योजनेअंतर्गत मिळणारा निधी हा वाढत्या महागाईच्या तुलनेत अपुरा पडत होता. विहीर खोदण्याचे काम अर्धवट राहण्याची शक्यता असल्याने, राज्य शासनाने या जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) ची कामे थेट महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) अंतर्गत समाविष्ट केली. यामुळे आता या योजनेच्या माध्यमातून मिळणाऱ्या अनुदानात मोठी वाढ झाली असून, शेतकऱ्यांना विहीर पूर्ण करणे आर्थिकदृष्ट्या सोपे झाले आहे.
आर्थिक मदत आणि अनुदान स्वरूप समजून घेऊया .
- सुधारित जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) योजनेअंतर्गत नवीन विहीर खोदण्यासाठी शासनाकडून तब्बल ५ लाख रुपयांपर्यंतची आर्थिक मदत (अनुदान) दिली जाते.
- पूर्वी मिळणाऱ्या तोकड्या निधीमुळे येणाऱ्या अडचणी दूर होऊन, आता मजुरी आणि साहित्य खर्चाचा ताळमेळ बसवणे सुलभ झाले आहे.
- विहिरीचे काम मनरेगाच्या नियमांनुसार मजुरांच्या माध्यमातून व तांत्रिक अंदाजपत्रकानुसार पूर्ण केले जाते.
योजना साध्य करण्याचे प्रमुख उद्दिष्ट जाणून घेऊया .
- महाराष्ट्रातील शेतजमिनीला शाश्वत आणि भरवशाची सिंचन सुविधा उपलब्ध करून देणे.
- शेतीचे पावसावर असणारे अवलंबित्व कमी करणे.
- खरीप हंगामासोबतच रब्बी व उन्हाळी हंगामातही पिके घेणे शक्य करून शेतकऱ्यांचे वार्षिक उत्पन्न वाढवणे.
- ग्रामीण भागात मजुरांना स्थानिक पातळीवरच रोजगार उपलब्ध करून देणे.
अर्ज करण्यासाठी आवश्यक पात्रता व निकष समजून घ्या .
या जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) चा लाभ घेण्यासाठी शासनाने काही महत्त्वाचे मापदंड ठरवून दिले आहेत, जे खालीलप्रमाणे दिले आहेत:
शेतजमीन: अर्जदार शेतकर्याकडे स्वतःच्या नावावर किमान ०.६० हेक्टर (सुमारे दीड एकर) शेतजमीन असणे बंधनकारक आहे.
जॉब कार्ड: अर्ज करणारा शेतकरी महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेचा (मनरेगा) सक्रिय जॉब कार्डधारक असावा.
तांत्रिक पात्रता: भूगर्भाची पाणीपातळी आणि तांत्रिक पाहणीनुसार संबंधित शेतजमीन विहिरीसाठी पात्र असणे गरजेचे आहे.
पूर्वीचा लाभ: यापूर्वी अर्जदाराने इतर कोणत्याही शासकीय जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) योजनेतून सिंचन विहिरीचा लाभ घेतलेला नसावा.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया जाणून घेऊ .
शेतकरी आपल्या सोयीनुसार खालील दोन पद्धतींपैकी एका मार्गाने अर्ज सादर करू शकतात:
- ऑनलाइन अर्ज: शेतकरी महसूल किंवा कृषी विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर (जसे की महाडीबीटी किंवा मनरेगाचे अधिकृत संकेतस्थळ) जाऊन ऑनलाईन अर्ज करू शकतात.
- ऑफलाइन अर्ज: स्थानिक ग्रामपंचायत कार्यालय किंवा पंचायत समिती येथे जाऊन थेट कागदपत्रांसह ऑफलाइन अर्ज सादर करता येतो. अर्ज केल्यानंतर ग्रामसभेची मंजुरी आणि तांत्रिक अधिकाऱ्यांकडून जागेची पाहणी केली जाते.
जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) योजनेअंतर्गत मिळणाऱ्या ५ लाखांच्या अनुदानाचे टप्पे समजून घेऊया .
विहीर खोदकामाचे अनुदान एकाच वेळी मिळत नाही, तर कामाच्या प्रगतीनुसार ते वेगवेगळ्या टप्प्यात बँक खात्यात जमा होते:
- पहिला टप्पा (प्रारंभिक निधी): प्रशासकीय मंजुरी मिळाल्यानंतर आणि विहिरीचे काम सुरू करताना प्राथमिक साहित्य खरेदीसाठी किंवा कामाच्या सुरुवातीसाठी.
- दुसरा टप्पा: विहिरीचे बांधकाम विशिष्ट खोलीपर्यंत आणि ठरलेल्या निकषांनुसार पूर्ण झाल्यानंतर.
- तिसरा टप्पा: विहिरीचे बांधकाम पूर्ण होऊन प्लास्टर,(संरक्षक भिंत) आणि अंतिम काम झाल्यावर.
अर्ज करण्यासाठी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज प्रक्रिया सुरळीत पार पाडण्यासाठी खालील कागदपत्रांची पूर्तता करणे गरजेचे आहे:
- ७/१२ आणि ८-अ उतारा: शेतजमीन स्वतःच्या नावावर असल्याचा पुरावा (जमिनीचा क्षेत्रफळ किमान दीड एकर असावा).
- मनरेगा जॉब कार्ड: अर्जदाराचे किंवा कुटुंबातील सदस्याचे सक्रिय जॉब कार्ड.
- बँक पासबुक: राष्ट्रीयकृत बँकेचे पासबुक (ज्यामध्ये डीबीटी आणि आधार सीडिंग झालेली असावी).
- ओळखपत्र: आधार कार्ड (सक्तीचे).
- पासपोर्ट साईझ फोटो: अर्जदाराचे अलीकडील फोटो.
- संमती पत्र / बंधपत्र: जमिनीवर इतर कोणाचा आक्षेप नसण्याबाबत किंवा विहिरीच्या अंतराचे नियम पाळण्याबाबतचे हमीपत्र.
तांत्रिक नियम आणि अटी जाणून घेऊया .
विहिरींमधील अंतर: दोन सिंचन विहिरींमध्ये कायदेशीर आणि तांत्रिक नियमांनुसार ठराविक किमान अंतर असणे आवश्यक असते, जेणेकरून भूगर्भातील पाण्याच्या पातळीवर ताण येणार नाही.
पाण्याची उपलब्धता: भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेचा अहवाल किंवा पाण्याचा स्त्रोत अनुकूल असणे गरजेचे आहे.
कामाची मुदत: प्रशासकीय मंजुरी मिळाल्यानंतर ठरवून दिलेल्या मुदतीत विहिरीचे बांधकाम पूर्ण करणे बंधनकारक असते.
अर्ज कसा आणि कुठे जमा करावा ते जाणून घेऊया ?
- सर्वात आधी आपल्या गावातील ग्रामपंचायत कार्यालयात ग्रामसेवक किंवा रोजगार सेवक यांच्याशी संपर्क साधावा.
- मनरेगाच्या पोर्टलवर तुमच्या नावाचे रजिस्ट्रेशन तपासून घ्यावे.
- पंचायत समितीतून अर्ज घेऊन किंवा ऑनलाइन माध्यमातून विहित नमुन्यात अर्ज भरून सर्व कागदपत्रे जोडावीत.
- ग्रामसभेमध्ये मंजुरी मिळाल्यानंतर फाइल तांत्रिक विभागाकडे मंजुरीसाठी पाठवली जाते.
विहीर बांधकामाचे तांत्रिक निकष व डिझाईन समजून घेऊया .
आकारमान व खोली: विहिरीचे खोदकाम आणि बांधकामाचे माप महाराष्ट्र शासनाने ठरवून दिलेल्या मनरेगाच्या तांत्रिक आराखड्याप्रमाणे असणे बंधनकारक आहे.
सुरक्षा भिंत: विहिरीला कडेने संरक्षक भिंत बांधणे बंधनकारक असते, जेणेकरून जनावरे किंवा व्यक्ती सुरक्षित राहतील.
इंजिन बसवण्याची सोय: पाण्याची मोटार किंवा पंप बसवण्यासाठी योग्य ती व्यवस्था आणि पाण्याचा नाला शेतात फिरवण्यासाठी मार्ग तयार करणे या तांत्रिक बाबींमध्ये समाविष्ट असते.
पाणी परिक्षण व भूजल अहवाल जाणून घेऊया .
- काही विशिष्ट भौगोलिक परिस्थितीनुसार किंवा भूजल सर्वेक्षण विभागाच्या नियमांनुसार, ज्या क्षेत्रात भूजल पातळी अत्यंत खालावली आहे , तिथे काही तांत्रिक अटी लागू असू शकतात.
- विहीर खोदण्यापूर्वी पाण्याचा योग्य स्त्रोत असल्याची खात्री करणे शेतकऱ्याच्या हिृत्वाचे असते, जेणेकरून ५ लाखांचे अनुदान खर्च केल्यानंतरही पाणी न लागण्याची शक्यता टळेल.
अंमलबजावणी यंत्रणा समजून घेऊया .
ग्रामपंचायत पातळी: सरपंच, ग्रामविकास अधिकारी आणि रोजगार सेवक हे प्राथमिक अर्ज स्वीकारणे आणि ग्रामसभेची मंजुरी घेण्याचे काम करतात.
पंचायत समिती पातळी: गटविकास अधिकारी आणि विस्तार अधिकारी या योजनेच्या प्रस्तावाला तांत्रिक आणि प्रशासकीय मंजुरी देतात.
यंत्रमाग किंवा रोहयो विभाग: कामावर देखरेख ठेवणे आणि मजुरांचे हजेरी पट भरण्याचे काम या विभागामार्फत होते.
या जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) चे प्रमुख फायदे जाणून घेऊया .
निसर्गावर कमी अवलंबित्व: दुष्काळी किंवा कमी पावसाच्या काळातही विहिरीच्या पाण्यामुळे पिकांना जीवदान देणे शक्य होते.
उत्पन्नात वाढ: बागायती शेतीमुळे शेतकरी वर्षातून दोन ते तीन पिके घेऊ शकतात, ज्यामुळे आर्थिक उत्पन्न वाढते.
स्थानिक रोजगार: मनरेगा अंतर्गत काम चालत असल्यामुळे गावातीलच मजुरांना हाताला काम मिळते.
अर्ज केल्यानंतरची पुढील प्रक्रिया पाहूया .
अर्जाची छाननी: तुम्ही ग्रामपंचायत किंवा पंचायत समितीत कागदपत्रांसह अर्ज জমা केल्यानंतर, अधिकारी कागदपत्रांची पडताळणी करतात.
ग्रामसभेचा ठराव: गावातील ग्रामसभेत तुमच्या विहिरीच्या अर्जावर चर्चा होऊन मंजुरीचा ठराव पास केला जातो.
तांत्रिक मंजुरी : कृषी सहायक किंवा अभियंता प्रत्यक्ष शेतात येऊन जागेची पाहणी करतात आणि अंदाजपत्रक तयार करतात.
प्रशासकीय मंजुरी: पंचायत समितीकडून अंतिम मंजुरी मिळाल्यानंतर विहीर खोदकामाचा आदेश दिला जातो.
अर्जाची स्थिती कशी तपासावी पाहूया ?
- तुमचे काम कोणत्या टप्प्यावर आहे हे पाहण्यासाठी तुम्ही ग्रामपंचायत कार्यालयात रोजगार सेवक किंवा ग्रामसेवकाकडे विचारणा करू शकता.
- तसेच, शासनाच्या मनरेगा च्या अधिकृत पोर्टलवर किंवा महाडीबीटी पोर्टलवर तुमच्या जॉब कार्ड नंबरद्वारे विहिरीच्या कामाची सद्यस्थिती ऑनलाइन पाहता येते.
काम करताना कोणती काळजी घ्यावयाची ते जाणून घेऊया .
मस्टर रोल : जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) अंतर्गत काम होत असल्यामुळे मजुरांची नावे हजेरीपटावर नोंदवणे बंधनकारक आहे.
वेळेत काम पूर्ण करणे: प्रशासकीय मंजुरी मिळाल्यानंतर ठरवून दिलेल्या मुदतीत विहिरीचे बांधकाम पूर्ण करावे, जेणेकरून अनुदानाचे हप्ते अडकणार नाहीत.
गुणवत्ता: विहिरीचे बांधकाम निकषानुसार मजबूत असणे गरजेचे आहे, जेणेकरून पावसाळ्यात माती कोसळण्याचा धोका टळेल.
जमिनीचे क्षेत्रफळ आणि हद्दीचे नियम समजून घेऊया .
किमान क्षेत्रफळ: अर्जासाठी शेतकर्याकडे किमान ०.६० हेक्टर (सुमारे दीड एकर) जमीन असणे अनिवार्य आहे. ही जमीन एकाच ठिकाणी सलग असणे किंवा शेतकर्याच्या नावावर असणे गरजेचे आहे.
सामायिक जमीन : जर जमीन वडिलांच्या किंवा आजोबांच्या नावावर असेल (संयुक्त कुटुंब), तर इतर सर्व कायदेशीर वारसांचे ना हरकत प्रमाणपत्र अर्जासोबत जोडणे बंधनकारक असते.
विहिरीच्या अंतराचे नियम जाणून घेऊया .
- भूगर्भातील पाण्याचा स्त्रोत सुरक्षित राहावा यासाठी एका विहिरीपासून दुसऱ्या विहिरीचे अंतर कायदेशीर नियमांनुसार असणे आवश्यक आहे.
- शेजारील विहीर किंवा बोरवेलपासून ठराविक अंतर सोडल्याशिवाय प्रशासकीय मंजुरी मिळण्यात अडचणी येऊ शकतात. याबाबतचा तांत्रिक शेरा भूजल सर्वेक्षण विभागाच्या नियमांनुसार ठरतो.
अनुदानात येणारी संभाव्य लांबणी आणि उपाय पाहूया .
कागदपत्रांमधील तफावत: ७/१२ वरील नाव आणि आधार कार्डवरील नावामध्ये स्पेलिंगची तफावत असल्यास फाईल रखडू शकते. त्यामुळे सर्व कागदपत्रांवरील नावे अचूक असावीत.
मस्टर रोल अपडेट न होणे: जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) अंतर्गत काम करताना मजुरांची हजेरी वेळेवर ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन पद्धतीने अपडेट न झाल्यास अनुदानाचे हप्ते थांबण्याची शक्यता असते. यासाठी रोजगार सेवकाच्या संपर्कात राहणे फायद्याचे ठरते.
अर्ज फेटाळली जाण्याची कारणे (काळजी घ्यावयाचे मुद्दे) पाहूया .
अपूरी जमीन: अर्जदाराची जमीन ०.६० हेक्टर (दीड एकर) पेक्षा कमी असल्यास अर्ज आपोआप रद्द होतो.
दुबार लाभ: जर कुटुंबातील सदस्याने यापूर्वीच विहिरीचा शासकीय लाभ घेतला असेल, तर नवीन अर्ज मान्य होत नाही.
बँक खात्याची चुकीची माहिती: आधार सीडिंग नसलेले किंवा बंद झालेले बँक खाते दिल्यास अनुदानाचे पैसे अडकतात. त्यामुळे खाते नेहमी सक्रिय आणि आधार-लिंक ठेवावे.
अर्ज मंजुरीचा वेग वाढवण्यासाठी काय करावे?
स्वतः पाठपुरावा ठेवा: ग्रामपंचायत किंवा पंचायत समितीत अर्ज दिल्यानंतर महिन्यातून एकदा फाईलची स्थिती तपासात राहा.
अभियांत्याशी संपर्क: तांत्रिक मंजुरीसाठी जेव्हा कृषी सहायक किंवा अभियंता शेतात येतात, तेव्हा प्रत्यक्ष उपस्थित राहून त्यांना योग्य ती माहिती द्यावी.
ग्रामपंचायत स्तरावरील सहकार्य समजून घेऊया .
- जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) योजनेचा प्रस्ताव ग्रामसभेमध्ये मंजूर करून घेणे हा सर्वात महत्त्वाचा टप्पा आहे.
- त्यामुळे ग्रामसभेची तारीख आधीच लक्षात ठेवा आणि ग्रामसभेला आवर्जून उपस्थित राहून आपल्या विहिरीच्या प्रस्तावाचा विषय मंजुरीसाठी मांड, जेणेकरून कामाला गती मिळेल.
विहीर खोदताना जर मध्येच खडक लागला, तर ५ लाखांच्या अनुदानात वाढ होते का?
उत्तर: मनरेगाच्या नियमांनुसार विहिरीचे अंदाजपत्रक मातीकाम आणि खडक या दोन्ही परिस्थितीचा विचार करून तयार केले जाते. जर दगड किंवा खडक लागल्यास यंत्रसामग्री किंवा डायनामाइटचा वापर करण्यासाठी तांत्रिक मंजुरी घेऊन तरतुदीत बदल करता येतो, मात्र यासाठी संबंधित कनिष्ठ अभियंता यांच्याकडून सुधारित प्रस्तावाची मंजुरी आवश्यक असते.
विहिरीचे काम पूर्ण झाल्यानंतर पाणी लागले नाही, तरीही अनुदान मिळते का?
उत्तर: हे अनुदान विहीर खोदकाम आणि बांधकामाच्या प्रगतीवर आधारित असते, पाण्याच्या उपलब्धतेवर नाही. तरीही, काम सुरू करण्यापूर्वी भूजल सर्वेक्षण विभागाचा अहवाल घेतला जात असल्याने पाणी लागण्याची शक्यता जास्त असते. ठरलेल्या नियमांनुसार काम पूर्ण केल्यास अनुदानाचे टप्पे बँक खात्यात जमा होतात.
विहीर पूर्ण झाल्यानंतर पाण्याचा मोटारपंप बसवण्यासाठी वेगळे अनुदान मिळते का?
उत्तर: जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) ही प्रामुख्याने विहीर खोदणे आणि बांधकामासाठी आहे. मात्र, शेतीला वीज जोडणी किंवा सौर पंप बसवण्यासाठी शासनाच्या इतर योजना (जसे की कुसुम सोलर पंप योजना किंवा महावितरण कृषी पंप योजना) लागू होतात. शेतकरी त्यासाठी स्वतंत्र अर्ज करू शकतात.
अडचणीच्या वेळी कुठे संपर्क साधावा?
जर तुमचा अर्ज खूप दिवस प्रलंबित राहिला किंवा कागदपत्रांमध्ये काही त्रुटी निघाली, तर तुम्ही खालील कार्यालयांशी संपर्क साधू शकता:
ग्रामपंचायत कार्यालय: ग्रामसेवक किंवा रोजगार सेवक.
पंचायत समिती: कृषी अधिकारी किंवा मनरेगा कक्ष .
जिल्हा परिषद: जिल्हा ग्रामीण विकास यंत्रणा किंवा रोहयो विभाग.
इतर पूरक सिंचन योजना ज्यांचा लाभ तुम्ही सोबत घेऊ शकता का ते जाणून घेऊया .
विहीर खोदल्यानंतर शेतात पाणी नेण्यासाठी किंवा सिंचन अधिक प्रभावी करण्यासाठी तुम्ही खालील योजनांचाही लाभ घेऊ शकता:
शेततळे योजना : शेतात पावसाचे पाणी साठवण्यासाठी.
तुषार / ठिबक सिंचन योजना : पाण्याचा अपव्यय टाळून पिकांना योग्य पाणी देण्यासाठी (माजी मुख्यमंत्री किंवा कृषी विभागांतर्गत येणाऱ्या योजना).
सौर कृषी पंप योजना : विहिरीवर वीज जोडणीची अडचण असल्यास दिवसा वीज मिळवण्यासाठी.
आवश्यक कागदपत्रांची अंतिम चेकलिस्ट पाहूया .
अद्ययावत ७/१२ व ८-अ उतारा: जमीन स्वतःच्या किंवा कायदेशीर वारसांच्या नावावर असल्याचा पुरावा.
मनरेगा जॉब कार्ड : कुटुंबाचे सक्रिय जॉब कार्ड (ज्यामध्ये मजुरीची नोंद करता येईल).
आधार कार्ड: अर्जदाराचे बायोमेट्रिक आणि आधार प्रमाणित कार्ड.
बँक पासबुकची प्रत: नॅशनल बँकेचे पासबुक (ज्यामध्ये आधार सीडिंग आणि डीबीटी सक्रिय असणे बंधनकारक आहे).
ना हरकत प्रमाणपत्र : जर जमीन सामायिक असेल, तर इतर वारसांचे सही केलेले संमती पत्र.
घोषणापत्र / हमीपत्र: यापूर्वी शासकीय योजनेतून विहिरीचा लाभ घेतला नसल्याबाबतचे हमीपत्र.
पासपोर्ट साईझ फोटो: अर्जदाराचे अलीकडील २ पासपोर्ट साईझ फोटो.
अर्ज करताना घ्यावयाची अत्यंत महत्त्वाची खबरदारी ते जाणून घेऊया .
नावाची जुळवाजुळव: ७/१२ वरील नाव, आधार कार्ड आणि बँक पासबुकवरील नाव तिन्ही ठिकाणी एकसारखे असणे अत्यंत आवश्यक आहे. नावामध्ये तफावत असल्यास अनुदान जमा होण्यात अडचण येऊ शकते.
मोबाईल नंबर: आधार कार्डशी लिंक असलेला मोबाईल नंबरच अर्जावर नमूद करावा, जेणेकरून ओटीपी आणि एसएमएस अपडेट्स वेळेवर मिळत राहतील.
ऑफलाइन अर्ज भरण्याचा नमुना समजून घेऊया .
हा अर्ज ग्रामपंचायत कार्यालयात किंवा पंचायत समितीच्या कृषी/रोहयो विभागात विनामूल्य मिळतो. अर्जामध्ये प्रामुख्याने खालील तपशील भरावा लागतो:
अर्जदाराची माहिती:
- शेतकऱ्याचे पूर्ण नाव (आधार कार्डनुसार)
- पतीचे किंवा वडिलांचे नाव
- संपूर्ण पत्ता (गावाचे नाव, तालुका, जिल्हा, पिनकोड)
- मोबाईल नंबर (आधार लिंक असलेला)
जमिनीचा तपशील:
- गट नंबर / सर्व्हे नंबर
- जमिनीचे क्षेत्रफळ (हेक्टर/आर मध्ये – किमान ०.६० हेक्टर असणे आवश्यक)
- शेतीचा प्रकार (कोरडवाहू / बागायती)
मनरेगा जॉब कार्ड तपशील:
- जॉब कार्ड क्रमांक
- कुटुंब प्रमुखाचे नाव
बँक खात्याचा तपशील:
- बँकेचे नाव आणि ब्रँच
- खाते क्रमांक
- IFSC कोड
अर्ज सादर करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप पद्धत जाणून घेऊया .
अर्ज मिळवणे: ग्रामपंचायत कार्यालयातून किंवा रोजगार सेवकाकडून विहित नमुन्यातील अर्ज प्राप्त करा.
माहिती भरणे: अर्जात विचारलेली सर्व माहिती (नाव, गट नंबर, बँक तपशील) काळजीपूर्वक आणि अचूक भरा.
कागदपत्रे जोडणे: वर सांगितलेली सर्व कागदपत्रांची (७/१२, ८-अ, जॉब कार्ड, बँक पासबुक, आधार कार्ड, NOC इ.) झेरॉक्स प्रत अर्जाला जोडा.
स्वाक्षरी / अंगठा: अर्जदाराची सही किंवा अंगठा योग्य ठिकाणी घ्या.
ग्रामपंचायतमध्ये जमा करणे: पूर्ण भरलेला अर्ज आणि कागदपत्रांची फाईल ग्रामपंचायतमध्ये ग्रामसेवक किंवा रोजगार सेवक यांच्याकडे सुपूर्द करा आणि पोचपावती आवर्जून घ्या.
अर्ज दिल्यानंतर पुढची पायरी जाणून घेऊया .
- ग्रामपंचायतमध्ये अर्ज जमा झाल्यानंतर तो ग्रामसभेच्या मंजुरीसाठी ठेवला जातो.
- ग्रामसभेत ठराव मंजूर झाल्यानंतर फाईल पंचायत समितीत तांत्रिक व प्रशासकीय मंजुरीसाठी पाठवली जाते.
प्रशासकीय मंजुरीनंतर प्रत्यक्ष कामाची सुरुवात जाणून घेऊया .
मंजुरी आदेश : पंचायत समितीकडून प्रशासकीय मंजुरी आणि तांत्रिक अंदाजपत्रक मिळाल्यानंतर ग्रामपंचायतीमार्फत काम सुरू करण्याचा आदेश दिला जातो.
मजुरांची जुळवाजुळव: जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) अंतर्गत काम होत असल्यामुळे, विहिरीच्या मातीकामासाठी स्थानिक पातळीवर मजुरांची यादी तयार केली जाते.
मजुरी आणि साहित्य खर्चाचे नियम पाहूया .
मजुरांचे पैसे: विहिरीच्या खोदकामादरम्यान मजुरांनी केलेल्या कामाचे मस्टर रोल नियमितपणे भरले जातात. मजुरीचे पैसे थेट मजुरांच्या आधार-लिंक केलेल्या बँक खात्यात जमा होतात.
साहित्याचा खर्च: सिमेंट, विटा, वाळू आणि इतर बांधकाम साहित्यासाठीचे अनुदान विहिरीच्या प्रगतीनुसार (टप्प्याटप्प्याने) लाभार्थ्याच्या खात्यावर किंवा नियमांनुसार नियत केलेल्या देयकांनुसार वितरित केले जाते.
काम करताना कोणती तांत्रिक काळजी घ्यायची.
इंजिनिअरची पाहणी: विहिरीची खोली आणि रुंदी तांत्रिक आराखड्याप्रमाणे असावी, यासाठी वेळोवेळी कनिष्ठ अभियंता प्रत्यक्ष पाहणी करतात.
सुरक्षितता: काम करताना माती ढासळू नये किंवा कोणतीही दुर्घटना घडू नये, म्हणून योग्य ती तांत्रिक खबरदारी घेणे बंधनकारक असते.
विहीर पूर्ण झाल्याचा अहवाल समजून घेऊया .
अंतिम मोजमाप : विहिरीचे काम पूर्ण झाल्यानंतर पंचायत समितीचे कनिष्ठ अभियंता किंवा तांत्रिक अधिकारी प्रत्यक्ष शेतात येऊन विहिरीची खोली, रुंदी आणि संरक्षीत भिंतीचे मोजमाप करतात.
दुरुस्ती किंवा पूर्तता: जर अभियंत्यांनी कामामध्ये काही त्रुटी किंवा सुधारणा सुचवल्या, तर त्या वेळेत पूर्ण करून घेणे आवश्यक असते.
अंतिम प्रमाणपत्र: तांत्रिक तपासणी यशस्वी झाल्यानंतर अभियंता विहीर पूर्ण झाल्याचे मंजूर समाप्ती प्रमाणपत्र जारी करतात.
अनुदानाचे अंतिम हप्ते कशे मिळवणे पाहूया .
- विहिरीचे बांधकाम आणि मजुरीची सर्व बिले मनरेगाच्या ऑनलाइन प्रणालीवर पूर्ण झाली असल्याचे सुनिश्चित केले जाते.
- सर्व टप्पे पूर्ण झाल्यानंतर अनुदानाची उर्वरित रक्कम आणि साहित्यासाठीची अंतिम देयके थेट लाभार्थ्याच्या आधार-लिंक केलेल्या बँक खात्यात वर्ग केली जातात.
७/१२ उताऱ्यावर विहिरीची नोंद कशी करणे जाणून घेऊया .
विहिरीचे बांधकाम पूर्ण झाल्यावर आणि अधिकारी वर्गानी प्रमाणपत्र दिल्यानंतर, शेतकर्याने आपल्या जमिनीच्या ७/१२ उताऱ्यावर विहिरीची नोंद करून घेणे आवश्यक असते.
यासाठी तलाठी कार्यालयात अर्ज करावा लागतो, जेणेकरून शासकीय रेकॉर्डमध्ये शेतात सिंचनाची विहीर असल्याचा अधिकृत पुरावा नोंदवला जाईल.
शेतीतील पिकांच्या पद्धतीत बदल जाणून घेऊया .
बागायती शेतीकडे वाटचाल: आतापर्यंत कोरडवाहू शेतीवर अवलंबून असलेल्या शेतकऱ्यांना या शाश्वत पाण्यामुळे वर्षातून दोन ते तीन पिके घेणे शक्य होते.
फळबाग आणि भाजीपाला लागवड: विहिरीच्या पाण्यामुळे शेतकरी आता पारंपरिक पिकांसोबतच फळबागा (उदा. संत्रा, आंबा, डाळिब) किंवा भाजीपाल्याची लागवड करून आपले उत्पन्न বহুপटीने वाढवू शकतात.
इतर शासकीय योजनांसाठी सोय समजून घेऊया .
शेतीपूरक योजना: ७/१२ उताऱ्यावर विहिरीची नोंद असल्यामुळे भविष्यात ठिबक सिंचन, तुषार सिंचन, सोलर पंप किंवा शेततळे यांसारख्या इतर शासकीय योजनांचा लाभ मिळवणे अत्यंत सोपे होते.
बँक कर्ज व सवलती: शेतीत सिंचनाची पक्की सोय असल्याचा पुरावा मिळाल्यामुळे राष्ट्रीयकृत बँकांकडून शेती विकासासाठी किंवा उपकरणांसाठी कमी व्याजात कर्ज मिळण्यास मदत होते.
प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना – ‘पर ड्रॉप मोर क्रॉप’
विहिरीचे पाणी शेतात प्रभावीपणे वापरण्यासाठी ही जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) अत्यंत उपयुक्त आहे.
ठिबक सिंचन : या पद्धतीमुळे झाडाच्या मुळाशी थेंब-थेंब पाणी जाते, ज्यामुळे पाण्याची कोणतीही नासाडी होत नाही आणि खतांची बचत होते.
तुषार सिंचन : फवारणी पद्धतीने पाण्याचा पाऊस पाडून पिकांना पाणी दिले जाते, जी पिकांना भरवशाची ठरते.
अनुदान स्वरूप: या जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) योजनेंतर्गत लघू व सीमांत शेतकऱ्यांना ७५% ते ८०% पर्यंत तर इतर शेतकऱ्यांना ५०% पर्यंत अनुदान मिळते. विहिरीवर नोंद असलेल्या ७/१२ उताऱ्याच्या आधारे याचा लाभ घेता येतो.
मुख्यमंत्री सौर कृषी पंप योजना जाणून घेऊया .
विहिरीवर वीज जोडणी मिळण्यास उशीर होत असेल किंवा विजेशिवाय अडचण येत असेल, तर सौर पंप हा उत्तम पर्याय आहे.
फायदे: दिवसागणिक अखंडित वीज पुरवठा मिळतो, वीजबिल भरण्याच्या त्रासापासून सुटका होते आणि पिकांना हव्या त्या वेळी पाणी देणे शक्य होते.
अनुदान: शासनाकडून ३ एचपी, ५ एचपी किंवा ७.५ एचपी सौर पंप अत्यंत कमी वर्गणीमध्ये (अनुदानावर) उपलब्ध करून दिले जातात.
सिंचन क्षमता वाढवण्यासाठी इतर पूरक योजना पाहूया .
शेततळे अस्तरीकरण : जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) चे अतिरिक्त पाणी किंवा पावसाचे पाणी साठवण्यासाठी शेततळे बनवून त्याला प्लास्टिकचे अस्तरीकरण करण्यासाठी शासनाकडून अर्थसहाय्य मिळते.
विहिरीचे पुनर्भरण : भूगर्भाची पाणीपातळी वाढवण्यासाठी विहिरीच्या बाजूला शोषखड्डा किंवा वॉटर रिचार्ज स्ट्रक्चर तयार करण्याचे तंत्रज्ञान कृषी जवाहर धडक सिंचन विहीर योजना (jawahar dhadak sinchan vihir yojana) विभागामार्फत मार्गदर्शित केले जाते.
महाडीबीटी पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज करण्याची प्रक्रिया पाहूया .
वेबसाइट भेट: शासनाच्या अधिकृत MahaDBT Farmer Scheme Portal वर भेट द्या.
नोंदणी / लॉगिन: नवीन वापरकर्त्याने ‘नवीन नोंदणी’ करून युजरनेम आणि पासवर्ड तयार करावा आणि नंतर लॉगिन करावे.
योजना निवडणे: अर्जासाठी ‘कृषी यंत्रे / सिंचन साधन सामग्री’ हा विभाग निवडावा.
घटक निवड: त्यामध्ये ‘सूक्ष्म सिंचन (ठिबक/तुषार)’ हा पर्याय निवडून आपला अर्ज सबमिट करावा.
लॉटरी पद्धत आणि मंजुरी: अर्ज निवड झाल्यानंतर पोर्टलवर नंबर लागतो आणि कागदपत्रे अपलोड केल्यानंतर पूर्वसंमती मिळते.
सिंचन बसवल्यानंतरची प्रक्रिया पाहूया .
- पूर्वसंमती मिळाल्यानंतर शासनमान्य कंपनीकडून आपल्या शेतात ठिबक किंवा तुषार सिंचन बसवून घ्यावे.
- कंपनीचे अधिकृत बिल आणि मोजणीनंतर कृषी विभागाच्या अधिकाऱ्यांकडून प्रत्यक्ष पाहणी करून ‘पूर्णता प्रमाणपत्र’ घेतले जाते.
- त्यानंतर शासनाचे अनुदान थेट संबंधित कंपनीला किंवा आपल्या बँक खात्यात जमा होते.